ക്ഷമാ യശഃ ക്ഷമാ ധര്മഃ ക്ഷമായാം വിഷ്ഠിതം ജഗത് । വിസൃജ്യ കന്യാഃ കാകുത്സ്ഥ രാജാ ത്രിദശവിക്രമഃ ॥൧-൩൩-
ക്ഷമയാണ് യശസ്സും ധർമ്മവും. ലോകം ക്ഷമയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കാകുത്ഥ്സ്ഥവംശജനായ രാജാവ്, ദൈവശക്തിയുള്ളവൻ, മക്കളെ വിട്ടയച്ചു.
മന്ത്രജ്ഞോ മന്ത്രയാമാസ പ്രദാനം സഹ മന്ത്രിഭിഃ । ദേശേ കാലേ ച കര്തവ്യം സദൃശേ പ്രതിപാദനമ് ॥൧-൩൩-
മന്ത്രജ്ഞനായ രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം യോഗ്യമായ സ്ഥലവും സമയവും അനുയോജ്യനായ സ്വീകരിക്കുന്നവനും പരിഗണിച്ച് ദാനത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു ചൂലീ നാമ മഹാദ്യുതിഃ ഊര്ധ്വരേതാഃ ശുഭാചാരോ ബ്രാഹ്മം തപ ഉപാഗമത് ॥൧-൩൩-
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, ചൂലീ എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള, ബ്രഹ്മചാര്യവും നല്ല പെരുമാറ്റവും പാലിക്കുന്ന ഒരു മഹർഷി ബ്രാഹ്മണതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
തപസ്യന്തമൃഷിം തത്ര ഗന്ധര്വീ പര്യുപാസതേ । സോമദാ നാമ ഭദ്രം തേ ഊര്മിലാതനയാ തദാ ॥൧-൩൩-
അവിടെ ആ ഋഷി തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഊർമിലയുടെ മകൾ ആയ സോമദാ എന്ന ഗന്ധർവ്വകുമാരി അവനെ സേവിച്ചു.
സാ ച തം പ്രണതാ ഭൂത്വാ ശുശ്രൂഷണപരായണാ । ഉവാസ കാലേ ധര്മിഷ്ഠാ തസ്യാസ്തുഷ്ടോഽഭവദ് ഗുരുഃ ॥൧-൩൩-
അവൾ അവന്റെ മുമ്പിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, സേവനത്തിൽ മുഴുകി, അച്ചടക്കത്തോടെ അവിടെ ചിലകാലം താമസിച്ചു. അതിനാൽ ഗുരു അവളിൽ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
സ ച താം കാലയോഗേന പ്രോവാച രഘുനന്ദന । പരിതുഷ്ടോഽസ്മി ഭദ്രം തേ കിം കരോമി തവ പ്രിയമ് ॥൧-൩൩-
ശരിയായ സമയത്ത് ആ മഹർഷി അവളോടു പറഞ്ഞു: "ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ. ഞാൻ നിനക്കു എന്ത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?"
പരിതുഷ്ടം മുനിം ജ്ഞാത്വാ ഗന്ധര്വീ മധുരസ്വരമ് । ഉവാച പരമപ്രീതാ വാക്യജ്ഞാ വാക്യകോവിദമ് ॥൧-൩൩-
മുനിവൻ സന്തുഷ്ടനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ ഗന്ധർവ്വകുമാരി അതീവ സന്തോഷത്തോടെ, മധുരമായ സ്വരത്തിൽ, വാക്കിൽ നിപുണയായവളായി അവനോട് പറഞ്ഞു.
ലക്ഷ്മ്യാ സമുദിതോ ബ്രാഹ്മ്യാ ബ്രഹ്മഭൂതോ മഹാതപാഃ । ബ്രാഹ്മേണ തപസാ യുക്തം പുത്രമിച്ഛാമി ധാര്മികമ് ॥൧-൩൩-
ബ്രാഹ്മണതേജസ്സും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ മഹാതപസ്വി, ഞാൻ ബ്രാഹ്മണതപസ്സിൽ സമ്പന്നമായ ഒരു ധാർമ്മികപുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അപതിശ്ചാസ്മി ഭദ്രം തേ ഭാര്യാ ചാസ്മി ന കസ്യചിത് । ബ്രാഹ്മേണോപഗതായാശ്ച ദാതുമര്ഹസി മേ സുതമ് ॥൧-൩൩-
ഞാൻ ഭർത്താവില്ലാത്തവളാണ്, ഞാൻ ആരുടെയും ഭാര്യയുമല്ല. ബ്രാഹ്മണമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഞാൻ നിന്നെ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ എന്നെ ഒരു പുത്രനു അർഹനാണ്.
തസ്യാഃ പ്രസന്നോ ബ്രഹ്മര്ഷിര്ദദൌ ബ്രാഹ്മമനുത്തമമ് । ബ്രഹ്മദത്ത ഇതി ഖ്യാതം മാനസം ചൂലിനഃ സുതമ് ॥൧-൩൩-
അവളിൽ സന്തോഷം പ്രാപിച്ച ബ്രഹ്മർഷി, അവളെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, 'ബ്രഹ്മദത്തൻ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന, ചൂലിയുടെ പുത്രനായ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണപുത്രനായി അനുഗ്രഹിച്ചു.
സ രാജാ ബ്രഹ്മദത്തസ്തു പുരീമധ്യവസത് തദാ । കാമ്പില്യാം പരയാ ലക്ഷ്മ്യാ ദേവരാജോ യഥാ ദിവമ് ॥൧-൩൩-
ആ രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തൻ, കാമ്പില്യപുരിയിൽ ദിവ്യമായ ഐശ്വര്യത്തോടെ, ദേവരാജാവിനെപ്പോലെ വാസം ചെയ്തു.
സ ബുദ്ധിം കൃതവാന് രാജാ കുശനാഭഃ സുധാര്മികഃ । ബ്രഹ്മദത്തായ കാകുത്സ്ഥ ദാതും കന്യാശതം തദാ ॥൧-൩൩-
കകുത്സ്ഥകുലജനായവനേ, അപ്പോൾ നല്ല ധർമ്മശീലനായ കുശനാഭ രാജാവ് തന്റെ നൂറു പുത്രിമാരെ ബ്രഹ്മദത്തനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
തമാഹൂയ മഹാതേജാ ബ്രഹ്മദത്തം മഹീപതിഃ । ദദൌ കന്യാശതം രാജാ സുപ്രീതേനാന്തരാത്മനാ ॥൧-൩൩-
മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മദത്തനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ നൂറു പുത്രിമാരെ അവനു നൽകി.
യഥാക്രമം തദാ പാണിം ജഗ്രാഹ രഘുനന്ദന । ബ്രഹ്മദത്തോ മഹീപാലസ്താസാം ദേവപതിര്യഥാ ॥൧-൩൩-
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മദത്തൻ, ദേവരാജാവിന് തന്റെ ഭാര്യമാരെപോലെ, യഥാക്രമം അവരുടെ കൈകൾ വിവാഹത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.
സ്പൃഷ്ടമാത്രേ തദാ പാണൌ വികുബ്ജാ വിഗതജ്വരാഃ । യുക്തം പരമയാ ലക്ഷ്മ്യാ ബഭൌ കന്യാശതം തദാ ॥൧-൩൩-
അവന്റെ കൈയുടെ സ്പർശം മാത്രത്തിൽ തന്നെ, അവർക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന വാക്രതയും ദുഃഖവും അകന്നു, ആ നൂറു പുത്രിമാരും അത്യുത്തമ സൗന്ദര്യത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു.
സ ദൃഷ്ട്വാ വായുനാ മുക്താഃ കുശനാഭോ മഹീപതിഃ । ബഭൂവ പരമപ്രീതോ ഹര്ഷം ലേഭേ പുനഃ പുനഃ ॥൧-൩൩-
തന്റെ പുത്രിമാർ വായുവിന്റെ ബാധയിൽ നിന്ന് മോചിതരായതിനെ കണ്ട കുശനാഭ രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
കൃതോദ്വാഹം തു രാജാനം ബ്രഹ്മദത്തം മഹീപതിമ് । സദാരം പ്രേഷയാമാസ സോപാധ്യായഗണം തദാ ॥൧-൩൩-
പുത്രിമാരുടെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തനും അവന്റെ ഭാര്യമാരും ഉപാധ്യായന്മാരും കൂടെ യാത്രയാക്കി.
സോമദാപി സുതം ദൃഷ്ട്വാ പുത്രസ്യ സദൃശീം ക്രിയാമ് । യഥാന്യായം ച ഗന്ധര്വീ സ്നുഷാസ്താഃ പ്രത്യനന്ദത । സ്പൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ ച താഃ കന്യാഃ കുശനാഭം പ്രശസ്യ ച ॥൧-൩൩-
സോമദാ തന്റെ പുത്രൻ തന്റെ യോഗ്യമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നതും, ഗന്ധർവ്വകുമാരി ആചാരപ്രകാരം തന്റെ മരുമക്കളെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുകയും, അവരെ സ്പർശിച്ച് കുശനാഭനെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു.
thumb|ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകിരാമായണത്തിൽ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കുക.
കൃതോദ്വാഹേ ഗതേ തസ്മിന് ബ്രഹ്മദത്തേ ച രാഘവ । അപുത്രഃ പുത്രലാഭായ പൌത്രീമിഷ്ടിമകല്പയത് ॥൧-൩൪-
ബ്രഹ്മദത്തന് വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു പോയശേഷം, മകനില്ലാത്ത രാജാവ് മകനും പൗത്രനും ലഭിക്കാനായി ഒരു യാഗം നടത്തി.
ഇഷ്ട്യാം തു വര്തമാനായാം കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ഉവാച പരമോദാരഃ കുശോ ബ്രഹ്മസുതസ്തദാ ॥൧-൩൪-
ആ യാഗം നടക്കുമ്പോള്, മഹാനായ ബ്രഹ്മപുത്രന് കുശന് രാജാവായ കുശനാഭനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുത്രസ്തേ സദൃശഃ പുത്ര ഭവിഷ്യതി സുധാര്മികഃ । ഗാധിം പ്രാപ്സ്യസി തേന ത്വം കീര്തിം ലോകേ ച ശാശ്വതീമ് ॥൧-൩൪-
മകനേ, നിനക്കു നിന്നെപ്പോലെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു മകന് ജനിക്കും; അവനിലൂടെ നീ ഗാധിയെ നേടും, ലോകത്ത് നിന്റെ പ്രശസ്തി എന്നും നിലനില്ക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ കുശോ രാമ കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ജഗാമാകാശമാവിശ്യ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനമ് ॥൧-൩൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കുശന്, രാജാവായ കുശനാഭനോട് വിട പറഞ്ഞ് ആകാശത്തിലൂടെ സനാതനമായ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി.
കസ്യചിത് ത്വഥ കാലസ്യ കുശനാഭസ്യ ധീമതഃ । ജജ്ഞേ പരമധര്മിഷ്ഠോ ഗാധിരിത്യേവ നാമതഃ ॥൧-൩൪-
അല്പസമയത്തിന് ശേഷം, ധീരനായ കുശനാഭന് പരമധാര്മ്മികനായ ഒരു മകന് ജനിച്ചു; അവനെ ഗാധി എന്നു വിളിച്ചു.
സ പിതാ മമ കാകുത്സ്ഥ ഗാധിഃ പരമധാര്മികഃ । കുശവംശപ്രസൂതോഽസ്മി കൌശികോ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
കാകുത്സ്ഥന്, ആ ഗാധി, മഹാധാര്മ്മികന്, എന്റെ അച്ഛനാണ്; ഞാന് കുശവംശത്തില് ജനിച്ച കൗശികന്, രഘുനന്ദന.
പൂര്വജാ ഭഗിനീ ചാപി മമ രാഘവ സുവ്രതാ । നാമ്നാ സത്യവതീ നാമ ഋചീകേ പ്രതിപാദിതാ ॥൧-൩൪-
രാഘവ, എന്റെ മൂത്ത സഹോദരി സത്യവതിയാണ്; അവള് വ്രതനിഷ്ഠയുമാണ്. അവളെ ഋചീകന് വിവാഹം ചെയ്തു നല്കി.
സശരീരാ ഗതാ സ്വര്ഗം ഭര്താരമനുവര്തിനീ । കൌശികീ പരമോദാരാ സാ പ്രവൃത്താ മഹാനദീ ॥൧-൩൪-
അവള് ഭര്ത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വര്ഗത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നു; അവളാണ് മഹാനദിയായ കൗശികി.
ദിവ്യാ പുണ്യോദകാ രമ്യാ ഹിമവന്തമുപാശ്രിതാ ലോകസ്യ ഹിതകാര്യാര്ഥം പ്രവൃത്താ ഭഗിനീ മമ ॥൧-൩൪-
ദിവ്യവും പുണ്യജലവുമുള്ള, മനോഹരമായ, ഹിമവാനില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എന്റെ സഹോദരി കൗശികി ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി നദിയായി.
തതോഽഹം ഹിമവത്പാര്ശ്വേ വസാമി നിയതഃ സുഖമ് ഭഗിന്യാം സ്നേഹസംയുക്തഃ കൌശിക്യാം രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഹിമവാന്റെ സമീപത്ത്, സഹോദരി കൗശികിയോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നത്, രഘുനന്ദന.
സാ തു സത്യവതീ പുണ്യാ സത്യേ ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതാ പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ കൌശികീ സരിതാം വരാ ॥൧-൩൪-
സത്യവും ധര്മ്മവും ആധാരമാക്കി, ഭര്ത്തൃഭക്തയുമായ പുണ്യവതിയായ സത്യവതി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ അവള്, നദികളില് ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികിയായി.