തര്പയിത്വാ സഹസ്രാക്ഷഃ സലിലേന വസുംധരാമ്। നിര്വര്തയിത്വാ സസ്യാനി കൃതകര്മാ വ്യവസ്ഥിതഃ
ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയെ വെള്ളംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിളകൾ വളർത്തി, തന്റെ കര്മ്മം പൂർത്തിയാക്കി ഉറപ്പോടെ നില്ക്കുന്നു.
ദീര്ഘഗമ്ഭീരനിര്ഘോഷാഃ ശൈലദ്രുമപുരോഗമാഃ। വിസൃജ്യ സലിലം മേഘാഃ പരിശാന്താ നൃപാത്മജ
പർവ്വതങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ആഴമുള്ള ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനയോടെ, മേഘങ്ങൾ വെള്ളം ഒഴിച്ച്, രാജകുമാരാ, ഇപ്പോൾ ശാന്തമായിരിക്കുന്നു.
നീലോത്പലദലശ്യാമാഃ ശ്യാമീകൃത്വാ ദിശോ ദശ। വിമദാ ഇവ മാതങ്ഗാഃ ശാന്തവേഗാഃ പയോധരാഃ
നീലതാമരയുടെ ഇലപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറമുള്ള മേഘങ്ങൾ പത്ത് ദിശകളും ഇരുണ്ടതാക്കി; അവരുടെ ശക്തി കുറഞ്ഞ്, മദം വിട്ടയച്ച ആനകളെപ്പോലെ ശാന്തരായി നിൽക്കുന്നു.
ജലഗര്ഭാ മഹാവേഗാഃ കുടജാര്ജുനഗന്ധിനഃ। ചരിത്വാ വിരതാഃ സൌമ്യ വൃഷ്ടിവാതാഃ സമുദ്യതാഃ
വെള്ളം നിറഞ്ഞ, അതിവേഗവും കുഠജവും അർജുനവൃക്ഷവും മണക്കുന്ന മഴക്കാറ്റുകൾ, സ്നേഹമേ, അലയടിച്ച് കഴിഞ്ഞ് ഇപ്പോൾ നിശ്ശബ്ദമായിരിക്കുന്നു.
ഘനാനാം വാരണാനാം ച മയൂരാണാം ച ലക്ഷ്മണ। നാദഃ പ്രസ്രവണാനാം ച പ്രശാന്തഃ സഹസാനഘ
ലക്ഷ്മണാ, മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും ആനകളുടെയും മയിലുകളുടെ കൂകയും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ശബ്ദവും അപ്രത്യക്ഷമായി, അപ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.
അഭിവൃഷ്ടാ മഹാമേഘൈര്നിര്മലാശ്ചിത്രസാനവഃ। അനുലിപ്താ ഇവാഭാന്തി ഗിരയശ്ചന്ദ്രരശ്മിഭിഃ
വലിയ മഴകൊണ്ട് കഴുകിയ മലകളുടെ ചരിവുകൾ, ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പുതുതായി അഭിഷേകം ചെയ്തതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
ശാഖാസു സപ്തച്ഛദപാദപാനാം പ്രഭാസു താരാര്കനിശാകരാണാമ്। ലീലാസു ചൈവോത്തമവാരണാനാം ശ്രിയം വിഭജ്യാദ്യ ശരത്പ്രവൃത്താ
ഇപ്പോൾ ശരത്കാലം വന്നു, സപ്തച്ഛദവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൊമ്പുകളിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ, സൂര്യന്റെ, ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, ഉത്തമ ആനകളുടെ കളികളിൽ, അതിന്റെ സൗന്ദര്യം പങ്കിടുന്നു.
സമ്പ്രത്യനേകാശ്രയചിത്രശോഭാ ലക്ഷ്മീഃ ശരത്കാലഗുണോപപന്നാ। സൂര്യാഗ്രഹസ്തപ്രതിബോധിതേഷു പദ്മാകരേഷ്വഭ്യധികം വിഭാതി
ശരത്കാലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സൗഭാഗ്യം, പലവിധം ഭംഗിയോടെ, പലതരത്തിലുള്ള ആധാരങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ സ്പർശിച്ച കുളങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി തിളങ്ങുന്നു.
അഭ്യാഗതൈശ്ചാരുവിശാലപക്ഷൈഃ സ്മരപ്രിയൈഃ പദ്മരജോഽവകീര്ണൈഃ। മഹാനദീനാം പുലിനോപയാതൈഃ ക്രീഡന്തി ഹംസാഃ സഹ ചക്രവാകൈഃ
ആകർഷകമായ വിശാലമായ ചിറകുള്ള, കാമദേവന് പ്രിയമായ, താമരപ്പൊടി പുരണ്ട ഹംസകൾ, മഹാനദികളുടെ മണലുറകളിൽ ചക്രവാകപ്പക്ഷികളോടൊപ്പം കളിക്കുന്നു.
മദപ്രഗല്ഭേഷു ച വാരണേഷു ഗവാം സമൂഹേഷു ച ദര്പിതേഷു। പ്രസന്നതോയാസു ച നിമ്നഗാസു വിഭാതി ലക്ഷ്മീര്ബഹുധാ വിഭക്താ
മദം നിറഞ്ഞ ആനകളിലും, അഭിമാനമുള്ള പശുക്കൂട്ടങ്ങളിലും, സുതാര്യമായ ഒഴുകുന്ന നദികളിലും, സൗഭാഗ്യം പല രൂപങ്ങളിൽ തെളിയുന്നു.
നഭഃ സമീക്ഷ്യാമ്ബുധരൈര്വിമുക്തം വിമുക്തബര്ഹാഭരണാ വനേഷു। പ്രിയാസ്വരക്താ വിനിവൃത്തശോഭാ ഗതോത്സവാ ധ്യാനപരാ മയൂരാഃ
മേഘങ്ങൾ വിട്ട ശുദ്ധമായ ആകാശത്തെയും, വനങ്ങളിൽ മയിലുകൾ അവരുടെ മനോഹരമായ ഇലകൾ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതും നോക്കി, പ്രിയസ്വരത്തിൽ നിന്നു വിട്ടു, പഴയ ഭംഗി നഷ്ടപ്പെട്ട മയിലികൾ, ഉത്സവങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി ഇരിക്കുന്നു.
മനോജ്ഞഗന്ധൈഃ പ്രിയകൈരനല്പൈഃ പുഷ്പാതിഭാരാവനതാഗ്രശാഖൈഃ। സുവര്ണഗൌരൈര്നയനാഭിരാമൈ- രുദ്യോതിതാനീവ വനാന്തരാണി
മനോഹരമായ സുഗന്ധം പൊഴിക്കുന്ന, പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞു കൊമ്പുകൾ താഴ്ന്നു നിൽക്കുന്ന, പൊൻനിറം തിളങ്ങുന്ന കണ്ണിന് ആഹ്ലാദം പകരുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് കാടുകൾ പ്രകാശമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു.
പ്രിയാന്വിതാനാം നലിനീപ്രിയാണാം വനേ പ്രിയാണാം കുസുമോദ്ഗതാനാമ്। മദോത്കടാനാം മദലാലസാനാം ഗജോത്തമാനാം ഗതയോഽദ്യ മന്ദാഃ
പ്രിയപ്പെട്ട കൂട്ടുകാരോടും താമരക്കുളങ്ങളോടും ചേർന്ന്, പൂക്കളാൽ മദം നിറഞ്ഞ് ആനകൾ ഇന്ന് വനത്തിൽ മന്ദഗതിയിലാണ്.
വ്യക്തം നഭഃ ശസ്ത്രവിധൌതവര്ണം കൃശപ്രവാഹാനി നദീജലാനി। കഹ്ലാരശീതാഃ പവനാഃ പ്രവാന്തി തമോ വിമുക്താശ്ച ദിശഃ പ്രകാശാഃ
ആകാശം വാളാൽ കഴുകിയതുപോലെ തെളിഞ്ഞു, നദികളിൽ വെള്ളം കുറവാണ്; കഹ്ലാരപൂക്കളുടെ തണുത്ത സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് വീശുന്നു; ദിശകൾ ഇരുട്ട് വിട്ട് പ്രകാശവാനായി.
സൂര്യാതപക്രാമണനഷ്ടപങ്കാ ഭൂമിശ്ചിരോദ്ഘാടിതസാന്ദ്രരേണുഃ। അന്യോന്യവൈരേണ സമായുതാനാ- മുദ്യോഗകാലോഽദ്യ നരാധിപാനാമ്
സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ കരിഞ്ഞു പോയ ചതുപ്പും, കാലങ്ങളായി കയറി കിടന്ന കണികകളും ഇല്ലാതായ ഭൂമി, തമ്മിൽ വൈരമുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രവർത്തനത്തിന് ഇപ്പൊഴാണ് ഉചിതമായ സമയം.
ശരദ്ഗുണാപ്യായിതരൂപശോഭാഃ പ്രഹര്ഷിതാഃ പാംസുസമുത്ഥിതാങ്ഗാഃ। മദോത്കടാഃ സമ്പ്രതി യുദ്ധലുബ്ധാ വൃഷാ ഗവാം മധ്യഗതാ നദന്തി
ശരദ്കാലത്തിന്റെ സുഖത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ, പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളോടെ, ഉല്ലാസത്തോടെ, യുദ്ധത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ, പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ കയറി കാളകൾ ഉരുണ്ടു നില്ക്കുന്നു.
സമന്മഥാ തീവ്രതരാനുരാഗാ കുലാന്വിതാ മന്ദഗതിഃ കരേണുഃ। മദാന്വിതം സമ്പരിവാര്യ യാന്തം വനേഷു ഭര്താരമനുപ്രയാതി
പ്രണയത്തിൽ മുഴുകി, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം, മന്ദഗതിയിൽ, കാട്ടിലൂടെ മദം നിറഞ്ഞ ഭർത്താവിനെ ചുറ്റി, ആനക്കുട്ടി പിന്തുടരുന്നു.
ത്യക്ത്വാ വരാണ്യാത്മവിഭൂഷിതാനി ബര്ഹാണി തീരോപഗതാ നദീനാമ്। നിര്ഭര്ത്സ്യമാനാ ഇവ സാരസൌഘൈഃ പ്രയാന്തി ദീനാ വിമനാ മയൂരാഃ
സ്വന്തം മനോഹരമായ പിറകുമൂക്കുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, നദീതീരത്ത് എത്തിയ മയിലുകൾ, സാരസപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഭയന്ന്, വിഷാദത്തോടെ, മനസ്സു തളർന്ന് മുന്നോട്ട് പോവുന്നു.
വിത്രാസ്യ കാരണ്ഡവചക്രവാകാന് മഹാരവൈര്ഭിന്നകടാ ഗജേന്ദ്രാഃ। സരസ്സുബദ്ധാമ്ബുജഭൂഷണേഷു വിക്ഷോഭ്യ വിക്ഷോഭ്യ ജലം പിബന്തി
വലിയ ശബ്ദത്തോടെ, ഒടിഞ്ഞു പോയ ദന്തങ്ങളോടെ, ഗജേന്ദ്രങ്ങൾ, കരണ്ടവകളും ചക്രവാകകളും ഭയന്ന് ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച തടാകങ്ങളിൽ വെള്ളം വീണ്ടും വീണ്ടും കലക്കി കുടിക്കുന്നു.
വ്യപേതപങ്കാസു സവാലുകാസു പ്രസന്നതോയാസു സഗോകുലാസു। സസാരസാരാവവിനാദിതാസു നദീഷു ഹംസാ നിപതന്തി ഹൃഷ്ടാഃ
ചതുപ്പ് മാറി, മണലും സുതാര്യമുള്ള വെള്ളവും പശുക്കളും നിറഞ്ഞ, സാരസപ്പക്ഷികളും മറ്റു ജലപക്ഷികളും മുഴങ്ങുന്ന നദികളിൽ, ഹംസകൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ ഇറങ്ങുന്നു.
നദീഘനപ്രസ്രവണോദകാനാ- മതിപ്രവൃദ്ധാനിലബര്ഹിണാനാമ്। പ്ലവംഗമാനാം ച ഗതോത്സവാനാം ധ്രുവം രവാഃ സമ്പ്രതി സമ്പ്രണഷ്ടാഃ
നദികളുടെ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ, കാറ്റിന്റെ, മയിലുകളുടെ, ഉത്സവം കഴിഞ്ഞ കുരങ്ങുകളുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ഇപ്പോൾ മുഴുവൻ നിലച്ചു.
അനേകവര്ണാഃ സുവിനഷ്ടകായാ നവോദിതേഷ്വമ്ബുധരേഷു നഷ്ടാഃ। ക്ഷുധാര്ദിതാ ഘോരവിഷാ ബിലേഭ്യ- ശ്ചിരോഷിതാ വിപ്രസരന്തി സര്പാഃ
പുതിയ മേഘങ്ങൾ അകന്നതോടെ, പല നിറത്തിലുള്ള, ദീർഘകാലം കുഴികളിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന, ക്ഷീണിച്ച ശരീരങ്ങളുള്ള, ഭയങ്കര വിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ, വിശപ്പോടെ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു.
ചഞ്ചച്ചന്ദ്രകരസ്പര്ശഹര്ഷോന്മീലിതതാരകാ। അഹോ രാഗവതീ സംധ്യാ ജഹാതി സ്വയമമ്ബരമ്
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ സ്പർശിച്ച്, നക്ഷത്രങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ തെളിഞ്ഞു, സന്ധ്യാ കാലം പ്രിയപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ ആകാശം വിട്ട് പോകുന്നു.
രാത്രിഃ ശശാങ്കോദിതസൌമ്യവക്ത്രാ താരാഗണോന്മീലിതചാരുനേത്രാ। ജ്യോത്സ്നാംശുകപ്രാവരണാ വിഭാതി നാരീവ ശുക്ലാംശുകസംവൃതാങ്ഗീ
ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ സൗമ്യമായ മുഖം തെളിഞ്ഞു, നക്ഷത്രങ്ങൾ കണ്ണുകളായി തെളിഞ്ഞു, ജ്യോത്സ്നയുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, വെളുത്ത വസ്ത്രം അണിഞ്ഞ സ്ത്രീയെപ്പോലെ രാത്രികാലം പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിപക്വശാലിപ്രസവാനി ഭുക്ത്വാ പ്രഹര്ഷിതാ സാരസചാരുപങ്ക്തിഃ । നഭഃ സമാക്രാമതി ശീഘ്രവേഗാ വാതാവധൂതാ ഗ്രഥിതേവ മാലാ
പാകം വന്ന നെല്ല് തിന്നു സന്തോഷത്തോടെ, സാരസപ്പക്ഷികളുടെ നിര, കാറ്റിൽ ആടി, ഒരു പുഷ്പമാല പോലെ ആകാശത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ഉയരുന്നു.
സുപ്തൈകഹംസം കുമുദൈരുപേതം മഹാഹ്രദസ്ഥം സലിലം വിഭാതി। ഘനൈര്വിമുക്തം നിശി പൂര്ണചന്ദ്രം താരാഗണാകീര്ണമിവാന്തരിക്ഷമ്
കുമുദങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച, ഒരു ഹംസ ഉറങ്ങുന്ന വലിയ തടാകത്തിലെ വെള്ളം, മേഘം മറയില്ലാത്ത പൂർണ്ണചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശത്തെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
പ്രകീര്ണഹംസാകുലമേഖലാനാം പ്രബുദ്ധപദ്മോത്പലമാലിനീനാമ്। വാപ്യുത്തമാനാമധികാദ്യ ലക്ഷ്മീ- ര്വരാങ്ഗനാനാമിവ ഭൂഷിതാനാമ്
ഹംസകൾ നിറഞ്ഞ കരകളും, പുഷ്പിച്ച താമരയും നെലുമ്ബും അലങ്കരിച്ച, മനോഹരമായ തടാകങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച ഉത്തമസ്ത്രീകളെപ്പോലെ ഭംഗിയായി കാണപ്പെടുന്നു.
വേണുസ്വരവ്യഞ്ജിതതൂര്യമിശ്രഃ പ്രത്യൂഷകാലേഽനിലസമ്പ്രവൃത്തഃ। സമ്മൂര്ഛിതോ ഗര്ഗരഗോവൃഷാണാ- മന്യോന്യമാപൂരയതീവ ശബ്ദഃ
പ്രഭാതത്തിൽ കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ, വേണുവിന്റെ സ്വരവും മറ്റു വാദ്യങ്ങളുടെയും കാളകളുടെയും കാളവരുടെയും മുഴക്കവും കലർന്ന്, ആകാശം മുഴുവൻ സംഗീതം നിറയ്ക്കുന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
നവൈര്നദീനാം കുസുമപ്രഹാസൈ- ര്വ്യാധൂയമാനൈര്മൃദുമാരുതേന। ധൌതാമലക്ഷൌമപടപ്രകാശൈഃ കൂലാനി കാശൈരുപശോഭിതാനി
പുതിയ നദിപ്പൂക്കൾ കാറ്റിൽ പടരുമ്പോൾ, കഴുകിയ വെളുത്ത വസ്ത്രം പോലെ തിളങ്ങുന്ന കാശ്പുല്ലുകൊണ്ട്, നദീതീരങ്ങൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വനപ്രചണ്ഡാ മധുപാനശൌണ്ഡാഃ പ്രിയാന്വിതാഃ ഷട്ചരണാഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ। വനേഷു മത്താഃ പവനാനുയാത്രാം കുര്വന്തി പദ്മാസനരേണുഗൌരാഃ
കാട്ടിൽ, തേൻ കുടിച്ച് മദം പിടിച്ച, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ, താമരപ്പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളോടെ, കാറ്റിനെ പിന്തുടർന്ന്, മധുപാനത്തിൽ ലയിച്ച്, ചെമ്പരുന്നികൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.