ക്രീഡന്തമിവ ദേവേശം ഗന്ധര്വാപ്സരസാം ഗണൈഃ। മന്ത്രിഷു ന്യസ്തകാര്യം ച മന്ത്രിണാമനവേക്ഷകമ്
ദേവേന്ദ്രൻ ഗന്ധർവന്മാരോടും അപ്സരസ്സുകളോടും കളിക്കുന്നതുപോലെ, മന്ത്രിമാരെല്ലാം കാര്യങ്ങൾ കൈമാറി, അവരുടെ ഉപദേശം കണക്കാക്കാതെയും,
ഉച്ഛിന്നരാജ്യസംദേഹം കാമവൃത്തമിവ സ്ഥിതമ്। നിശ്ചിതാര്ഥോഽര്ഥതത്ത്വജ്ഞഃ കാലധര്മവിശേഷവിത്
രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ മാറി, ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിച്ച്, ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനായി, സമ്പത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവനായി, സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ മനസ്സിലാക്കിയവനായി,
പ്രസാദ്യ വാക്യൈര്വിവിധൈര്ഹേതുമദ്ഭിര്മനോരമൈഃ। വാക്യവിദ് വാക്യതത്ത്വജ്ഞം ഹരീശം മാരുതാത്മജഃ
വാക്കിന്റെ അർത്ഥവും രീതി അറിയുന്ന മാരുതപുത്രൻ, മനോഹരവും കാരണപൂർവ്വവുമായ പല വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച് വാനരരാജാവിനെ സമ്മതിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഹിതം തഥ്യം ച പഥ്യം ച സാമധര്മാര്ഥനീതിമത്। പ്രണയപ്രീതിസംയുക്തം വിശ്വാസകൃതനിശ്ചയമ്
ഹിതവും സത്യവും ഉചിതവും, സമം, ധർമ്മം, നയം എന്നിവയോട് ഒത്തുപോകുന്നതും, സ്നേഹവും വിശ്വാസവും നിറഞ്ഞതുമായ വാക്കുകൾ അവിടെ പറഞ്ഞുവെന്ന് അറിയാം.
ഹരീശ്വരമുപാഗമ്യ ഹനൂമാന് വാക്യമബ്രവീത്। രാജ്യം പ്രാപ്തം യശശ്ചൈവ കൌലീ ശ്രീരഭിവര്ധിതാ
ഹനുമാൻ വാനരരാജാവിന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'രാജ്യം ലഭിച്ചു, കീർത്തിയും വർദ്ധിച്ചു, വംശത്തിന്റെ സമ്പത്തും ഉയർന്നു.'
മിത്രാണാം സംഗ്രഹഃ ശേഷസ്തദ് ഭവാന് കര്തുമര്ഹതി। യോ ഹി മിത്രേഷു കാലജ്ഞഃ സതതം സാധു വര്തതേ
ഇപ്പോൾ സുഹൃത്തുക്കളെ ഒന്നിപ്പിക്കാനുള്ള ബാധ്യത മാത്രം ബാക്കി; അതാണ് ഭവാൻ ചെയ്യേണ്ടത്. കാരണം, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം യുക്തമായ സമയത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും നല്ലവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്യ രാജ്യം ച കീര്തിശ്ച പ്രതാപശ്ചാപി വര്ധതേ। യസ്യ കോശശ്ച ദണ്ഡശ്ച മിത്രാണ്യാത്മാ ച ഭൂമിപ। സമാന്യേതാനി സര്വാണി സ രാജ്യം മഹദശ്നുതേ
രാജാവേ, ആരുടെ ധനം, ശിക്ഷ, സുഹൃത്തുക്കൾ, സ്വയം എന്നിവ എല്ലാം ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ രാജ്യം, കീർത്തി, ശക്തി എന്നിവ വളരുന്നു; അത്തരവനാണ് വലിയ രാജ്യം അനുഭവിക്കുന്നത്.
തദ് ഭവാന് വൃത്തസമ്പന്നഃ സ്ഥിതഃ പഥി നിരത്യയേ। മിത്രാര്ഥമഭിനീതാര്ഥം യഥാവത് കര്തുമര്ഹതി
നല്ല പെരുമാറ്റവും സുരക്ഷിതമായ വഴിയും ഉള്ള ഭവാൻ, സുഹൃത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ എടുത്ത ലക്ഷ്യം യുക്തമായി പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതാണ്.
സംത്യജ്യ സര്വകര്മാണി മിത്രാര്ഥേ യോ ന വര്തതേ। സമ്ഭ്രമാദ് വികൃതോത്സാഹഃ സോഽനര്ഥൈര്നാവരുധ്യതേ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് സുഹൃത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാത്തവനും, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെടുന്നവനും, ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് കീഴടക്കപ്പെടുന്നില്ല.
യോ ഹി കാലവ്യതീതേഷു മിത്രകാര്യേഷു വര്തതേ। സ കൃത്വാ മഹതോഽപ്യര്ഥാന്ന മിത്രാര്ഥേന യുജ്യതേ
സമയമാവശ്യമായ ശേഷം സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താലും, സുഹൃത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റുന്നില്ല.
തദിദം മിത്രകാര്യം നഃ കാലാതീതമരിംദമ। ക്രിയതാം രാഘവസ്യൈതദ് വൈദേഹ്യാഃ പരിമാര്ഗണമ്
അറിയുന്നവരേ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട ഈ ജോലി ഇനിയും സമയമാവശ്യമായിട്ടില്ല. രാഘവന്റെ വേണ്ടി വൈദേഹിയെ അന്വേഷിക്കേണ്ടത് ഇപ്പോൾ തന്നെ ആരംഭിക്കണം.
ന ച കാലമതീതം തേ നിവേദയതി കാലവിത്। ത്വരമാണോഽപി സ പ്രാജ്ഞസ്തവ രാജന് വശാനുഗഃ
സമയത്തെ അറിയുന്ന ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ, രാജാവേ, എത്രയും ഉത്സാഹത്തോടെയും നിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴടങ്ങിയവനായി ഇരുന്നാലും, സമയമാവശ്യമായതായി നിന്നോട് അറിയിക്കാറില്ല.
കുലസ്യ ഹേതുഃ സ്ഫീതസ്യ ദീര്ഘബന്ധുശ്ച രാഘവഃ। അപ്രമേയപ്രഭാവശ്ച സ്വയം ചാപ്രതിമോ ഗുണൈഃ
നമ്മുടെ വലിയ കുടുംബത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണം രാഘവൻ തന്നെയാണ്. അവൻ ദീർഘകാല ബന്ധുവും അളവുകിട്ടാത്ത ശക്തിയുമുള്ളവനും, സദ്ഗുണങ്ങളിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവനുമാണ്.
തസ്യ ത്വം കുരു വൈ കാര്യം പൂര്വം തേന കൃതം തവ। ഹരീശ്വര കപിശ്രേഷ്ഠാനാജ്ഞാപയിതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, ഹരികളുടെ നാഥാ, അവൻ മുമ്പ് നിനക്കായി ചെയ്തതുപോലെ നീയും അവനുവേണ്ടി ചെയ്യണം. കപിശ്രേഷ്ഠന്മാരെ നീ ആജ്ഞാപിക്കേണ്ടതാണ്.
നഹി താവദ് ഭവേത് കാലോ വ്യതീതശ്ചോദനാദൃതേ। ചോദിതസ്യ ഹി കാര്യസ്യ ഭവേത് കാലവ്യതിക്രമഃ
ആജ്ഞ ഇല്ലാതെ ഒരു കാര്യത്തിനും സമയപരിധി കടക്കാറില്ല. ആജ്ഞ നൽകിയാൽ മാത്രമേ സമയപരിമിതിക്ക് അതു വിധേയമാവൂ.
അകര്തുരപി കാര്യസ്യ ഭവാന് കര്താ ഹരീശ്വര। കിം പുനഃ പ്രതികര്തുസ്തേ രാജ്യേന ച വധേന ച
മറ്റൊരാൾ ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ഹരികളുടെ നാഥാ, നീ തന്നെ ജോലി ചെയ്യേണ്ടവനാണ്. രാജ്യം പോലും അല്ലെങ്കിൽ ജീവൻ പോലും കൊടുത്ത് പ്രതിഫലം നൽകേണ്ടി വന്നാൽ എങ്ങനെയാകും?
ശക്തിമാനതിവിക്രാന്തോ വാനരര്ക്ഷഗണേശ്വര। കര്തും ദാശരഥേഃ പ്രീതിമാജ്ഞായാം കിം നു സജ്ജസേ
ശക്തനും അത്യന്തം വീര്യശാലിയുമായ വാനരരക്ഷസമൂഹങ്ങളുടെ നാഥാ, ദശരഥപുത്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വേണ്ട ആജ്ഞ നിർവഹിക്കാൻ നീ വൈകുന്നതെന്തിന്?
കാമം ഖലു ശരൈഃ ശക്തഃ സുരാസുരമഹോരഗാന്। വശേ ദാശരഥിഃ കര്തും ത്വത്പ്രതിജ്ഞാമവേക്ഷതേ
ദശരഥപുത്രൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മഹാസർപ്പങ്ങളെയും കീഴടക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. എങ്കിലും അവൻ നിന്റെ വാഗ്ദാനത്തിലാണു ആശ്രയിക്കുന്നത്.
പ്രാണത്യാഗാവിശംകേന കൃതം തേന മഹത് പ്രിയമ്। തസ്യ മാര്ഗാമ വൈദേഹീം പൃഥിവ്യാമപി ചാമ്ബരേ
സ്വന്തം ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ ഭയമില്ലാതെ അവൻ വലിയ ഉപകാരമാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും വൈദേഹിയെ അന്വേഷിക്കണം.
ദേവദാനവഗന്ധര്വാ അസുരാഃ സമരുദ്ഗണാഃ। ന ച യക്ഷാ ഭയം തസ്യ കുര്യുഃ കിമിവ രാക്ഷസാഃ
ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മരുത്ഗണങ്ങൾക്കും യക്ഷന്മാർക്കും പോലും അവനോട് ഭയം ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ രാക്ഷസന്മാർക്ക് എന്ത് കഴിയും?
തദേവം ശക്തിയുക്തസ്യ പൂര്വം പ്രതികൃതസ്തഥാ। രാമസ്യാര്ഹസി പിങ്ഗേശ കര്തും സര്വാത്മനാ പ്രിയമ്
ഇങ്ങനെ ശക്തിയുള്ളവൻ മുമ്പ് നിനക്കായി ചെയ്തതുപോലെ, പിംഗേശാ, നീയും രാമനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
നാധസ്താദവനൌ നാപ്സു ഗതിര്നോപരി ചാമ്ബരേ। കസ്യചിത് സജ്ജതേഽസ്മാകം കപീശ്വര തവാജ്ഞയാ
കപീശ്വരാ, നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ഭൂമിയിൽ താഴെയും ജലത്തിൽയും ആകാശത്തിൽ മുകളിലും ഞങ്ങൾക്കു ആരുടെയും മുന്നിൽ തടസ്സമില്ല.
തദാജ്ഞാപയ കഃ കിം തേ കുതോ വാപി വ്യവസ്യതു। ഹരയോ ഹ്യപ്രധൃഷ്യാസ്തേ സന്തി കോട്യഗ്രതോഽനഘ
അതിനാൽ, ആരാണ് എന്ത് ചെയ്യേണ്ടത്, എവിടെ നിന്ന് തുടങ്ങേണ്ടത് എന്ന് നീ നിർദേശിക്കണം. അകലുകളിലും അനവധി ജയിക്കാനാവാത്ത ഹരികൾ നിന്റെ മുന്നിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ കാലേ സാധു നിരൂപിതമ്। സുഗ്രീവഃ സത്ത്വസമ്പന്നശ്ചകാര മതിമുത്തമാമ്
അവരുടെ സമയോചിതമായ നല്ല വാക്കുകൾ കേട്ടു, സത്വഗുണസമ്പന്നനായ സുഗ്രീവൻ ഉത്തമമായൊരു പദ്ധതി ആലോചിച്ചു.
യഥാ സേനാ സമഗ്രാ മേ യൂഥപാലാശ്ച സര്വശഃ। സമാഗച്ഛന്ത്യസങ്ഗേന സേനാഗ്ര്യേ ണ തഥാ കുരു
എന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും എല്ലാ സംഘനേതാക്കളും വൈകാതെ സൈന്യത്തിന്റെ മുൻപന്തിയിൽ ഒന്നിക്കേണ്ടതായിരിക്കും. അതിനായി നീ ക്രമീകരണം ചെയ്യണം.
യേ ത്വന്തപാലാഃ പ്ലവഗാഃ ശീഘ്രഗാ വ്യവസായിനഃ। സമാനയന്തു തേ ശീഘ്രം ത്വരിതാഃ ശാസനാന്മമ। സ്വയം ചാനന്തരം കാര്യം ഭവാനേവാനുപശ്യതു
അന്തർദേശങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന വേഗമുള്ള, ഉറച്ച മനസ്സുള്ള വാനരന്മാർ എന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ഉടൻ തന്നെ എല്ലാവരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരണം. അതിനുശേഷം നീയോ തന്നെ ഈ ജോലി ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കണം.
ത്രിപഞ്ചരാത്രാദൂര്ധ്വം യഃ പ്രാപ്നുയാദിഹ വാനരഃ। തസ്യ പ്രാണാന്തികോ ദണ്ഡോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
പതിനഞ്ചു ദിവസത്തിനു ശേഷം ആരെങ്കിലും വാനരൻ ഇവിടെ എത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവനു മരണശിക്ഷ തന്നെ. ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും വേണ്ട.
ഹരീംശ്ച വൃദ്ധാനുപയാതു സാങ്ഗദോ ഭവാന് മമാജ്ഞാമധികൃത്യ നിശ്ചിതമ്। ഇതി വ്യവസ്ഥാം ഹരിപുങ്ഗവേശ്വരോ വിധായ വേശ്മ പ്രവിവേശ വീര്യവാന്
വയസ്സായ ഹരികൾ അവരുടെ അനുയായികളോടൊപ്പം എന്റെ ആജ്ഞ ഉറപ്പോടെ സ്വീകരിച്ച് വരണം. ഇങ്ങനെ, ശക്തിയുള്ള ഹരിപുങ്ഗവനാഥൻ ഈ ക്രമീകരണം നിർവ്വഹിച്ച് തന്റെ വസതിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
thumb|ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പതാം സargaം കേൾക്കൂ.
ഗൃഹം പ്രവിഷ്ടേ സുഗ്രീവേ വിമുക്തേ ഗഗനേ ഘനൈഃ। വര്ഷരാത്രേ സ്ഥിതോ രാമഃ കാമശോകാഭിപീഡിതഃ
സുഗ്രീവൻ വീട്ടിലേക്ക് കയറി, ആകാശത്തിൽ മേഘങ്ങൾ മാറിയപ്പോൾ, മഴക്കാലത്തിലെ രാത്രിയിൽ രാമൻ ആഗ്രഹത്തിലും ദുഃഖത്തിലും കുഴഞ്ഞു നിന്നു.