വര്ഷോദകാപ്യായിതശാദ്വലാനി പ്രവൃത്തനൃത്തോത്സവബര്ഹിണാനി। വനാനി നിര്വൃഷ്ടബലാഹകാനി പശ്യാപരാഹ്ണേഷ്വധികം വിഭാന്തി
മഴവെള്ളം കൊണ്ട് പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ പുല്മേടുകളും, നൃത്തം ആരംഭിച്ച മയിലുകളും നിറഞ്ഞ കാടുകൾ, മഴമേഘങ്ങൾ മാറിയ ശേഷം വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
സമുദ്വഹന്തഃ സലിലാതിഭാരം ബലാകിനോ വാരിധരാ നദന്തഃ। മഹത്സു ശൃങ്ഗേഷു മഹീധരാണാം വിശ്രമ്യ വിശ്രമ്യ പുനഃ പ്രയാന്തി
വലിയ വെള്ളഭാരം ചുമന്ന്, ബാലാകപ്പക്ഷികളുടെ കുരലോടെ മുഴങ്ങുന്ന മേഘങ്ങൾ, വലിയ പർവതങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ വിശ്രമിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു.
മേഘാഭികാമാ പരിസമ്പതന്തീ സമ്മോദിതാ ഭാതി ബലാകപംക്തിഃ। വാതാവധൂതാ വരപൌണ്ഡരീകീ ലമ്ബേവ മാലാ രുചിരാമ്ബരസ്യ
മേഘങ്ങളിലേക്കു എത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ പറക്കുന്ന ബാലാകപ്പക്ഷികളുടെ നിര, കാറ്റിൽ വീശുന്ന വെള്ളയമ്പൽമാലപോലും, പ്രകാശമുള്ള ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിയിരിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മാലപോലും കാണപ്പെടുന്നു.
ബാലേന്ദ്രഗോപാന്തരചിത്രിതേന വിഭാതി ഭൂമിര്നവശാദ്വലേന। ഗാത്രാനുപൃക്തേന ശുകപ്രഭേണ നാരീവ ലാക്ഷോക്ഷിതകമ്ബലേന
പുതിയ പച്ച പുല്ലും, ചെറു ഇന്ദ്രഗോപങ്ങളുടെ ചുവപ്പും ചേർന്ന് അലങ്കരിച്ച ഭൂമി, ശുകപക്ഷിയുടെ മങ്ങലും, സ്ത്രീയുടെ ലാഖ് പുരട്ടിയ കംബളവും പോലെ, മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
നിദ്രാ ശനൈഃ കേശവമഭ്യുപൈതി ദ്രുതം നദീ സാഗരമഭ്യുപൈതി। ഹൃഷ്ടാ ബലാകാ ഘനമഭ്യുപൈതി കാന്താ സകാമാ പ്രിയമഭ്യുപൈതി
നിദ്ര പതുക്കെ കേശവനിൽ എത്തുന്നു; നദി വേഗത്തിൽ സമുദ്രത്തെ തേടുന്നു; സന്തോഷത്തോടെ ബാലാകപ്പക്ഷി മേഘത്തെയിടുന്നു; ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ പ്രിയതമ, പ്രിയനിലേക്കു പോകുന്നു.
ജാതാ വനാന്താഃ ശിഖിസുപ്രനൃത്താ ജാതാഃ കദമ്ബാഃ സകദമ്ബശാഖാഃ। ജാതാ വൃഷാ ഗോഷു സമാനകാമാ ജാതാ മഹീ സസ്യവനാഭിരാമാ
കാടിന്റെ അതിരുകൾ മയിലുകളുടെ മനോഹരനൃത്തം കൊണ്ട് ജീവന്തമായി; കടമ്പമരങ്ങൾ ശാഖകളോടെ പുഷ്പിച്ചു; കാളകളും പശുക്കളും സമാനമായ ആഗ്രഹത്തോടെ ഉണർന്നു; ഭൂമി വിളവുകളുടെ മനോഹാരിത കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വഹന്തി വര്ഷന്തി നദന്തി ഭാന്തി ധ്യായന്തി നൃത്യന്തി സമാശ്വസന്തി। നദ്യോ ഘനാ മത്തഗജാ വനാന്താഃ പ്രിയാവിഹീനാഃ ശിഖിനഃ പ്ലവംഗമാഃ
നദികൾ ഒഴുകുന്നു, മേഘങ്ങൾ മഴപെയ്യുന്നു, മദംപിടിച്ചാനകൾ കുരയ്ക്കുന്നു, കാട്ടുന്തികൾ തിളങ്ങുന്നു; അവയെല്ലാം ആലോചിക്കുന്നു, നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, വിശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നഷ്ടപ്പെട്ട മയിൽകളും കുരങ്ങുകളും ദുഃഖത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ധാരാനിപാതൈരഭിഹന്യമാനാഃ കദമ്ബശാഖാസു വിലമ്ബമാനാഃ। ക്ഷണാര്ജിതം പുഷ്പരസാവഗാഢം ശനൈര്മദം ഷട്ചരണാസ്ത്യജന്തി
മഴത്തുള്ളികൾ കദംബമരശാഖകളിൽ പതിയുമ്പോൾ, ആറുകാലികളായ തേനീച്ചകൾ പുതിയ പൂക്കളിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ തേൻ ശേഖരിച്ച്, ആ മദം പതുക്കെ വിട്ടൊഴിയുന്നു.
അങ്ഗാരചൂര്ണോത്കരസംനികാശൈഃ ഫലൈഃ സുപര്യാപ്തരസൈഃ സമൃദ്ധൈഃ। ജമ്ബൂദ്രുമാണാം പ്രവിഭാന്തി ശാഖാ നിപീയമാനാ ഇവ ഷട്പദൌഘൈഃ
ചുവന്ന പൊടിപോലുള്ള, രസമാർന്ന പഴങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജാംബു മരശാഖകൾ, ആറുകാലികളായ തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടം അവയെ കുടിച്ചുപോകുന്ന പോലെ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു.
തഡിത്പതാകാഭിരലംകൃതാനാ- മുദീര്ണഗമ്ഭീരമഹാരവാണാമ്। വിഭാന്തി രൂപാണി ബലാഹകാനാം രണോത്സുകാനാമിവ വാരണാനാമ്
മിന്നലിന്റെ പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന മേഘങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ, യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സുകരായ ആനകളെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
മാര്ഗാനുഗഃ ശൈലവനാനുസാരീ സമ്പ്രസ്ഥിതോ മേഘരവം നിശമ്യ। യുദ്ധാഭികാമഃ പ്രതിനാദശങ്കീ മത്തോ ഗജേന്ദ്രഃ പ്രതിസംനിവൃത്തഃ
പാതയിലൂടെ മലകളും കാടുകളും അനുസരിച്ച് പോകുന്ന വലിയ ആന, മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം കേട്ട്, യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും പ്രതിധ്വനിയുടെ ഭയത്തിൽ, മദംപിടിച്ച് തിരിച്ചു പോകുന്നു.
ക്വചിത് പ്രഗീതാ ഇവ ഷട്പദൌഘൈഃ ക്വചിത് പ്രനൃത്താ ഇവ നീലകണ്ഠൈഃ। ക്വചിത് പ്രമത്താ ഇവ വാരണേന്ദ്രൈ- ര്വിഭാന്ത്യനേകാശ്രയിണോ വനാന്താഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ആറുകാലികളുടെ ഗാനം പോലെ, മറ്റിടങ്ങളിൽ നീലകണ്ഠന്മാരായ മയിലുകളുടെ നൃത്തം പോലെ, വേറിടങ്ങളിൽ മദംപിടിച്ച ആനകളുടെ സാന്നിധ്യം പോലെ, കാട്ടുന്തികൾ പലവിധ രൂപങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു.
കദമ്ബസര്ജാര്ജുനകന്ദലാഢ്യാ വനാന്തഭൂമിര്മധുവാരിപൂര്ണാ। മയൂരമത്താഭിരുതപ്രനൃത്തൈ- രാപാനഭൂമിപ്രതിമാ വിഭാതി
കദംബം, സാൽ, അർജുനം എന്നിവയുടെ കൊമ്പുകൾ നിറഞ്ഞു, തേൻ നിറഞ്ഞ വെള്ളം നിറഞ്ഞ കാട്ടുന്തി, മഴയിൽ മയക്കമുള്ള മയിലുകൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും, മദ്യശാലയുടെ നിലംപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
മുക്താസമാഭം സലിലം പതദ് വൈ സുനിര്മലം പത്രപുടേഷു ലഗ്നമ്। ഹൃഷ്ടാ വിവര്ണച്ഛദനാ വിഹംഗാഃ സുരേന്ദ്രദത്തം തൃഷിതാഃ പിബന്തി
മുത്തുപോലെയുള്ള, സുതാരമായ വെള്ളം ഇലകളുടെ കുപ്പികളിൽ കുടുങ്ങി വീഴുമ്പോൾ, നിറം മങ്ങിയ ചിറകുള്ള പക്ഷികൾ ആ ദേവേന്ദ്രന്റെ സമ്മാനമായ വെള്ളം ആസ്വദിച്ച് കുടിക്കുന്നു.
ഷട്പാദതന്ത്രീമധുരാഭിധാനം പ്ലവംഗമോദീരിതകണ്ഠതാലമ്। ആവിഷ്കൃതം മേഘമൃദങ്ഗനാദൈ- ര്വനേഷു സംഗീതമിവ പ്രവൃത്തമ്
തേനീച്ചകളുടെ മധുരമായ ഗാനം, കുരങ്ങുകളുടെ താളം, മേഘങ്ങളുടെ മൃദംഗനാദം എന്നിവ ചേർന്ന് കാട്ടിൽ ഒരു സംഗീതം ആരംഭിച്ചുവെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
ക്വചിത് പ്രനൃത്തൈഃ ക്വചിദുന്നദദ്ഭിഃ ക്വചിച്ച വൃക്ഷാഗ്രനിഷണ്ണകായൈഃ। വ്യാലമ്ബബര്ഹാഭരണൈര്മയൂരൈ- ര്വനേഷു സംഗീതമിവ പ്രവൃത്തമ്
ചിലപ്പോഴാണ് മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്, ചിലപ്പോൾ ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ വൃക്ഷശിഖരത്തിൽ ഇരുന്നു നീണ്ട വാലുകൾ വീശുന്നു; കാട്ടിൽ സംഗീതം പടർന്നുവെന്നപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സ്വനൈര്ഘനാനാം പ്ലവഗാഃ പ്രബുദ്ധാ വിഹായ നിദ്രാം ചിരസംനിരുദ്ധാമ്। അനേകരൂപാകൃതിവര്ണനാദാ നവാമ്ബുധാരാഭിഹതാ നദന്തി
മേഘങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേട്ട്, ദീർഘനിദ്ര വിട്ടു ഉണർന്ന കുരങ്ങുകൾ, പുതിയ മഴയുടെ തുള്ളികൾ തൊട്ടു, പലവിധ രൂപത്തിലും ശബ്ദത്തിലും നിലവിളിക്കുന്നു.
നദ്യഃ സമുദ്വാഹിതചക്രവാകാ- സ്തടാനി ശീര്ണാന്യപവാഹയിത്വാ। ദൃപ്താ നവപ്രാവൃതപൂര്ണഭോഗാ- ദൃതം സ്വഭര്താരമുപോപയാന്തി
നദികൾ, അവയിൽ അഭയം തേടിയ ചക്രവാകപക്ഷികളെ കൊണ്ടുപോയി, തീരങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നു; പുതിയ മഴയിൽ നിറഞ്ഞു, അതിവേഗം തങ്ങളുടെ സമുദ്രനാഥനെ സമീപിക്കുന്നു.
നീലേഷു നീലാ നവവാരിപൂര്ണാ മേഘേഷു മേഘാഃ പ്രതിഭാന്തി സക്താഃ। ദവാഗ്നിദഗ്ധേഷു ദവാഗ്നിദഗ്ധാഃ ശൈലേഷു ശൈലാ ഇവ ബദ്ധമൂലാഃ
നീലപർവ്വതങ്ങളിൽ പുതിയ വെള്ളം നിറഞ്ഞ നീലമേഘങ്ങൾ ചേർന്ന് കിടക്കുന്നു; കാട്ടുതീയിൽ കത്തിയ കാടുകളിൽ, മേഘങ്ങൾ തീപോലാണ്; പർവ്വതങ്ങളിൽ, അവ പർവ്വതങ്ങൾപോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
പ്രമത്തസംനാദിതബര്ഹിണാനി സശക്രഗോപാകുലശാദ്വലാനി। ചരന്തി നീപാര്ജുനവാസിതാനി ഗജാഃ സുരമ്യാണി വനാന്തരാണി
മദംപിടിച്ച മയിൽകൾ കുരയ്ക്കുന്ന, ഇന്ദ്രഗോപങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പച്ചപ്പു പുല്ലുള്ള, കദംബവും അർജുനപൂക്കളും സുഗന്ധം പകരുന്ന മനോഹരമായ കാട്ടുന്തികളിൽ ആനകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
നവാമ്ബുധാരാഹതകേസരാണി ദ്രുതം പരിത്യജ്യ സരോരുഹാണി। കദമ്ബപുഷ്പാണി സകേസരാണി നവാനി ഹൃഷ്ടാ ഭ്രമരാഃ പിബന്തി
പുതിയ മഴത്തുള്ളികൾ കമലത്തിന്റെ കേശരങ്ങൾ തൊട്ടപ്പോൾ, ആ തേനീച്ചകൾ അതിവേഗം കമലങ്ങൾ വിട്ട്, പുതിയ കദംബപൂക്കളിൽ നിന്നു സന്തോഷത്തോടെ തേൻ കുടിക്കുന്നു.
മത്താ ഗജേന്ദ്രാ മുദിതാ ഗവേന്ദ്രാ വനേഷു വിക്രാന്തതരാ മൃഗേന്ദ്രാഃ। രമ്യാ നഗേന്ദ്രാഃ നിഭൃതാ നരേന്ദ്രാഃ പ്രക്രീഡിതോ വാരിധരൈഃ സുരേന്ദ്രഃ
മഹാനായ ആനകൾ മദംപിടിച്ചിരിക്കുന്നു, പശുക്കൾ ആനന്ദത്തിലാണ്, കാട്ടിലെ സിംഹങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പർവ്വതങ്ങൾ മനോഹരമാണ്, രാജാക്കന്മാർ ശാന്തരായി, ഇന്ദ്രൻ തന്നെ മേഘങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നു.
മേഘാഃ സമുദ്ഭൂതസമുദ്രനാദാ മഹാജലൌഘൈര്ഗഗനാവലമ്ബാഃ। നദീസ്തടാകാനി സരാംസി വാപീ- ര്മഹീം ച കൃത്സ്നാമപവാഹയന്തി
സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തോടെ ഉയർന്ന മേഘങ്ങൾ, വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളോടെ ആകാശത്ത് തൂങ്ങുന്നു; നദികൾ, കുളങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, കിണറുകൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ അവ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.
വര്ഷപ്രവേഗാ വിപുലാഃ പതന്തി പ്രവാന്തി വാതാഃ സമുദീര്ണവേഗാഃ। പ്രണഷ്ടകൂലാഃ പ്രവഹന്തി ശീഘ്രം നദ്യോ ജലം വിപ്രതിപന്നമാര്ഗാഃ
ശക്തമായ മഴ കനത്തൊഴുകുന്നു, കാറ്റുകൾ വേഗത്തിൽ വീശുന്നു, തീരം നഷ്ടപ്പെട്ട നദികൾ പാത മാറി വേഗത്തിൽ വെള്ളം ഒഴുക്കുന്നു.
നരൈര്നരേന്ദ്രാ ഇവ പര്വതേന്ദ്രാഃ സുരേന്ദ്രദത്തൈഃ പവനോപനീതൈഃ। ഘനാമ്ബുകുമ്ഭൈരഭിഷിച്യമാനാ രൂപം ശ്രിയം സ്വാമിവ ദര്ശയന്തി
മനുഷ്യരിൽ രാജാവുകൾ പോലെ, ഈ മലകൾക്കും രാജാവുകൾ പോലെ മഹത്വമുണ്ട്. ഇന്ദ്രൻ തന്നു, കാറ്റ് കൊണ്ടുവന്ന മേഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വെള്ളം കൊണ്ട് ഈ മലകൾ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, അവയുടെ ഭംഗിയും ഐശ്വര്യവും അതിന്റെ മുഴുവൻ മഹിമയോടെ തെളിയുന്നു.
ഘനോപഗൂഢം ഗഗനം ന താരാ ന ഭാസ്കരോ ദര്ശനമഭ്യുപൈതി। നവൈര്ജലൌഘൈര്ധരണീ വിതൃപ്താ തമോവിലിപ്താ ന ദിശഃ പ്രകാശാഃ
മേഘങ്ങൾ ആകാശം പൂർണ്ണമായി മൂടിയതുകൊണ്ട്, നക്ഷത്രങ്ങളെയും സൂര്യനെയും കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല. പുതിയ മഴവെള്ളം കൊണ്ട് ഭൂമി തൃപ്തിയായി. ഇരുട്ട് പടർന്നതുകൊണ്ട് ദിക്കുകളും വ്യക്തമല്ല.
മഹാന്തി കൂടാനി മഹീധരാണാം ധാരാവിധൌതാന്യധികം വിഭാന്തി। മഹാപ്രമാണൈര്വിപുലൈഃ പ്രപാതൈ- ര്മുക്താകലാപൈരിവ ലമ്ബമാനൈഃ
മലകളുടെ വലിയ കുന്നുകൾ മഴവെള്ളം കൊണ്ട് കഴുകി തിളങ്ങുന്നു. വിശാലവും വലുതുമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, മുത്തുകളുടെ മാല പോലെ താഴേക്ക് വീണു കിടക്കുന്നു.
ശൈലോപലപ്രസ്ഖലമാനവേഗാഃ ശൈലോത്തമാനാം വിപുലാഃ പ്രപാതാഃ। ഗുഹാസു സംനാദിതബര്ഹിണാസു ഹാരാ വികീര്യന്ത ഇവാവഭാന്തി
മലകളുടെ വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, പാറകളിൽ ഇടിച്ച് വീണു, അതിന്റെ വേഗം കുറയുന്നു. മയിലുകളുടെ കൂവലോടെ മുഴങ്ങുന്ന ഗുഹകളിൽ, അവ മാലകൾ ചിതറുന്നപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ശീഘ്രപ്രവേഗാ വിപുലാഃ പ്രപാതാ നിര്ധൌതശൃങ്ഗോപതലാ ഗിരീണാമ്। മുക്താകലാപപ്രതിമാഃ പതന്തോ മഹാഗുഹോത്സങ്ഗതലൈര്ധ്രിയന്തേ
വേഗത്തിൽ വീഴുന്ന വിശാലമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, മലകളുടെ കുന്തങ്ങളും ചാരുകളും കഴുകിത്തുടയ്ക്കുന്നു. മുത്തുകളുടെ മാല പോലെ വീഴുന്ന ഈ വെള്ളം വലിയ ഗുഹകളുടെ ഉള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സുരതാമര്ദവിച്ഛിന്നാഃ സ്വര്ഗസ്ത്രീഹാരമൌക്തികാഃ। പതന്തി ചാതുലാ ദിക്ഷു തോയധാരാഃ സമന്തതഃ
ആകാശ directions എല്ലായിടത്തും വീണു ചിതറുന്ന വെള്ളധാരകൾ, സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകളുടെ പ്രേമത്തിൽ തകർന്ന മുത്തുമാലകൾ പോലെയാണ്.