ഗിരിഗഹ്വരസംലീനം ദീപ്തമാശീവിഷം യഥാ। തസ്യ നിഷ്കൃഷ്യമാണസ്യ ബാണസ്യാപി ബഭൌ ദ്യുതിഃ
പർവ്വതഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കുന്ന തീപൊള്ളുന്ന പാമ്പുപോലെ, അമ്പ് പുറത്തെടുക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ പ്രകാശം തെളിഞ്ഞു.
അസ്തമസ്തകസംരുദ്ധരശ്മേര്ദിനകരാദിവ। പേതുഃ ക്ഷതജധാരാസ്തു വ്രണേഭ്യസ്തസ്യ സര്വശഃ
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ അസ്തമയസമയത്ത് മറയുന്നതുപോലെ, നിന്റെ എല്ലാ മുറിവുകളിൽ നിന്നുമുള്ള രക്തധാരകൾ ഒഴുകി.
താമ്രഗൈരികസമ്പൃക്താ ധാരാ ഇവ ധരാധരാത്। അവകീര്ണം വിമാര്ജന്തീ ഭര്താരം രണരേണുനാ
പൊന്നും ചുവന്ന മണലും കലർന്ന പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന നീരൊഴുക്കുപോലെ, യുദ്ധത്തിന്റെ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം ഞാൻ തുടച്ചു വൃത്തിയാക്കി.
അസ്രൈര്നയനജൈഃ ശൂരം സിഷേചാസ്ത്രസമാഹതമ്। രുധിരോക്ഷിതസര്വാങ്ഗം ദൃഷ്ട്വാ വിനിഹതം പതിമ്
കണ്ണുനീർ ഒഴുകിച്ചൊരിയിച്ച്, ആയുധങ്ങളാൽ വീണ ധീരന്റെ രക്തം കറങ്ങിയ ശരീരം അവൾ നനച്ചു. ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം അവളത് കണ്ടു.
ഉവാച താരാ പിങ്ഗാക്ഷം പുത്രമങ്ഗദമങ്ഗനാ। അവസ്ഥാം പശ്ചിമാം പശ്യ പിതുഃ പുത്ര സുദാരുണാമ്
താര തന്റെ മകൻ, മഞ്ഞുനിറം കണ്ണുകളുള്ള അങ്കദനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, നിന്റെ അച്ഛന്റെ ഈ ഭയങ്കരമായ അവസാനം നോക്കു.'
അഭിവാദയ രാജാനം പിതരം പുത്ര മാനദമ്। ഏവമുക്തഃ സമുത്ഥായ ജഗ്രാഹ ചരണൌ പിതുഃ
മകനേ, രാജാവായ അച്ഛനോട് ആദരം കാണിക്കൂ. അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അങ്കദൻ എഴുന്നേറ്റ് അച്ഛന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
ഭുജാഭ്യാം പീനവൃത്താഭ്യാമങ്ഗദോഽഹമിതി ബ്രുവന്। അഭിവാദയമാനം ത്വാമങ്ഗദം ത്വം യഥാ പുരാ
തന്റെ ശക്തമായ വട്ടമായ കൈകളാൽ അങ്കദൻ അച്ഛനെ അണക്കി, 'ഞാനാണ് അങ്കദൻ' എന്ന് പറഞ്ഞു. നീയോ, ആദരവോടെ നിനക്ക് വന്ദനം ചെയ്യുന്ന അങ്കദനെ മുമ്പുപോലെ സ്വീകരിക്കണം.
ദീര്ഘായുര്ഭവ പുത്രേതി കിമര്ഥം നാഭിഭാഷസേ। അഹം പുത്രസഹായാ ത്വാമുപാസേ ഗതചേതനമ്। സിംഹേന പാതിതം സദ്യോ ഗൌഃ സവത്സേവ ഗോവൃഷമ്
'മകനേ, നീ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ ആവട്ടെ' എന്ന് നീ പറയുന്നില്ലേ? ഞാൻ മകനെ കൂട്ടി നിന്നെ സേവിക്കുന്നു, നീ ബോധം വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു. സിംഹം കിടന്നുപോയ പശുവിനെ കിടക്കുന്നതുപോലെയാണ് നീയും.
ഇഷ്ട്വാ സംഗ്രാമയജ്ഞേന രാമപ്രഹരണാമ്ഭസാ। തസ്മന്നവഭൃഥേ സ്നാതഃ കഥം പത്ന്യാ മയാ വിനാ
രാമന്റെ ആയുധങ്ങളുടെ ജലത്തിൽ യുദ്ധയാഗം നടത്തി, അവസാന സ്നാനം കഴിച്ചിട്ടും, ഭാര്യയായ എന്നെ കൂടാതെ നീ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു?
യാ ദത്താ ദേവരാജേന തവ തുഷ്ടേന സംയുഗേ। ശാതകൌമ്ഭീം പ്രിയാം മാലാം താം തേ പശ്യാമി നേഹ കിമ്
യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷിച്ച ദേവരാജാവു നിന്നെ നൽകിയ പ്രിയപ്പെട്ട പൊൻമാല എവിടെയാണ്? ഞാൻ അതിനെ കാണുന്നില്ല.
രാജ്യശ്രീര്ന ജഹാതി ത്വാം ഗതാസുമപി മാനദ। സൂര്യസ്യാവര്തമാനസ്യ ശൈലരാജമിവ പ്രഭാ
രാജ്യത്തിന്റെ മഹിമ നിന്റെ ജീവൻ പോയാലും നിന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല, മഹാനേ, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പർവ്വതാധിപനിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.
ന മേ വചഃ പഥ്യമിദം ത്വയാ കൃതം ന ചാസ്മി ശക്താ ഹി നിവാരണേ തവ। ഹതാ സപുത്രാസ്മി ഹതേന സംയുഗേ സഹ ത്വയാ ശ്രീര്വിജഹാതി മാമപി
എന്റെ വാക്കുകൾ നീ കേട്ടില്ല, ഞാൻ നിന്നെ തടയാനും കഴിഞ്ഞില്ല. യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ മകനോടുകൂടി നശിച്ചുപോയി; നിന്നോടൊപ്പം ഭാഗ്യവും എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നു.
thumb|ചതുര്വിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ചതുര്വിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ: ഇരുപത്തി നാലാമത്തെ സര്ഗം. മഹതായ വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ ഭാഗത്തിലെ ഇരുപത്തി നാലാമത്തെ സര്ഗം.
താമാശു വേഗേന ദുരാസദേന ത്വഭിപ്ലുതാം ശോകമഹാര്ണവേന। പശ്യംസ്തദാ വാല്യനുജസ്തരസ്വീ ഭ്രാതുര്വധേനാപ്രതിമേന തേപേ
അവളെ അതിവേഗത്തിൽ അകറ്റാൻ കഴിയാത്ത വലിയ ദുഃഖത്തിന്റെ തിരമാല പിടിച്ചെടുത്തു; വാലിയുടെ ഇളയ സഹോദരൻ അതു കണ്ടപ്പോൾ സഹോദരന്റെ അതുല്യമായ മരണത്തിൽ ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
സ ബാഷ്പപൂര്ണേന മുഖേന പശ്യന് ക്ഷണേന നിര്വിണ്ണമനാ മനസ്വീ। ജഗാമ രാമസ്യ ശനൈഃ സമീപം ഭൃത്യൈര്വൃതഃ സമ്പരിദൂയമാനഃ
കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖം, ഒരു നിമിഷം മനസ്സിൽ നിരാശയോടെ, ആ ചിന്താശീലൻ തന്റെ ഭൃത്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി, പതുക്കെ രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്തി.
സ തം സമാസാദ്യ ഗൃഹീതചാപ- മുദാത്തമാശീവിഷതുല്യബാണമ്। യശസ്വിനം ലക്ഷണലക്ഷിതാങ്ഗ- മവസ്ഥിതം രാഘവമിത്യുവാച
അവൻ അങ്ങിനെ വെടിയുമായി, വിഷം നിറഞ്ഞ പാമ്പുപോലുള്ള അമ്പുകൾ കൈവശം വച്ച, മഹത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ള രാഘവനെ സമീപിച്ചു, അവനെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യഥാ പ്രതിജ്ഞാതമിദം നരേന്ദ്ര കൃതം ത്വയാ ദൃഷ്ടഫലം ച കര്മ। മമാദ്യ ഭോഗേഷു നരേന്ദ്രസൂനോ മനോ നിവൃത്തം ഹതജീവിതേന
രാജാവേ, നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു, അതിന്റെ ഫലവും കണ്ടു. രാജകുമാരാ, എന്റെ ജീവൻ പോയതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് ഇനിയും ആനന്ദങ്ങളിൽ ആസ്വദിക്കാൻ തയാറല്ല.
അസ്യാം മഹിഷ്യാം തു ഭൃശം രുദത്യാം പുരേഽതിവിക്രോശതി ദുഃഖതപ്തേ। ഹതേ നൃപേ സംശയിതേഽങ്ഗദേ ച ന രാമ രാജ്യേ രമതേ മനോ മേ
ഈ മഹിഷി അതിയായ ദു:ഖത്തിൽ നഗരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ കരയുമ്പോൾ, രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ട് അങ്കദനും അനിശ്ചിതനായി നിൽക്കുമ്പോൾ, രാമാ, എനിക്ക് രാജ്യം ആസ്വദിക്കാൻ മനസ്സില്ല.
ക്രോധാദമര്ഷാദതിവിപ്രധര്ഷാദ് ഭ്രാതുര്വധോ മേഽനുമതഃ പുരസ്താത്। ഹതേ ത്വിദാനീം ഹരിയൂഥപേഽസ്മിന് സുതീക്ഷ്ണമിക്ഷ്വാകുവര പ്രതപ്സ്യേ
കോപം, അസഹിഷ്ണുത, അത്യന്തം അപമാനിതമായതിന്റെ ഫലമായി സഹോദരന്റെ മരണത്തിന് മുമ്പ് ഞാൻ സമ്മതം നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ കുരങ്ങുകളുടെ നായകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ അതീവ ദു:ഖിക്കുന്നു.
ശ്രേയോഽദ്യ മന്യേ മമ ശൈലമുഖ്യേ തസ്മിന് ഹി വാസശ്ചിരമൃഷ്യമൂകേ। യഥാ തഥാ വര്തയതഃ സ്വവൃത്ത്യാ നേമം നിഹത്യ ത്രിദിവസ്യ ലാഭഃ
ഇപ്പോൾ എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, ആ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ഋഷ്യമൂകയിൽ ദീർഘകാലം താമസിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഉത്തമം. എങ്ങനെയായാലും എന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം ജീവിച്ചാലും, അവനെ കൊല്ലുന്നതിലൂടെ സ്വർഗ്ഗലാഭം എനിക്കില്ല.
ന ത്വാ ജിഘാംസാമി ചരേതി യന്മാ- മയം മഹാത്മാ മതിമാനുവാച। തസ്യൈവ തദ് രാമ വചോഽനുരൂപ- മിദം വചഃ കര്മ ച മേഽനുരൂപമ്
"നിനക്ക് ദോഷം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല, നീ എനിക്കെതിരെ ഒന്നും ചെയ്തില്ല," എന്നാണവൻ, മഹാത്മാവും വിവേകശാലിയുമായവൻ, എന്നോട് പറഞ്ഞത്. രാമന്റെ ആ വാക്ക് ശരിയാണ്, എന്റെ പ്രവൃത്തിയും അതുപോലെയാണ്.
ഭ്രാതാ കഥം നാമ മഹാഗുണസ്യ ഭ്രാതുര്വധം രാമ വിരോചയേത। രാജ്യസ്യ ദുഃഖസ്യ ച വീര സാരം വിചിന്തയന് കാമപുരസ്കൃതോഽപി
രാമാ, എങ്ങനെ ഒരു സഹോദരൻ, മഹാഗുണങ്ങൾ ഉള്ള സഹോദരന്റെ മരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കും? രാജ്യം കൊണ്ടുള്ള ദു:ഖം ചിന്തിച്ചാലും, ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ വന്നാലും, അങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്യാൻ എങ്ങനെ മനസ്സാകുമ്?
വധോ ഹി മേ മതോ നാസീത് സ്വമാഹാത്മ്യവ്യതിക്രമാത്। മമാസീദ് ബുദ്ധിദൌരാത്മ്യാത് പ്രാണഹാരീ വ്യതിക്രമഃ
അവനെ കൊല്ലണമെന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും വിചാരിച്ചില്ല, അതു എന്റെ മഹത്വത്തിന് വിരുദ്ധമായിരുന്നു. പക്ഷേ, എന്റെ തെറ്റായ മനസ്സിന്റെ കാരണംകൊണ്ട്, ഞാൻ ഈ ജീവഹാനികരമായ പാപം ചെയ്തു.
ദ്രുമശാഖാവഭഗ്നോഽഹം മുഹൂര്തം പരിനിഷ്ടനന്। സാന്ത്വയിത്വാ ത്വനേനോക്തോ ന പുനഃ കര്തുമര്ഹസി
ഒരു മരച്ചില്ല പോലെ തകർന്നുപോയി, ഒരു നിമിഷം ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ കരഞ്ഞു. അപ്പോൾ അവൻ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇനി ഇങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്യരുത്.'
ഭ്രാതൃത്വമാര്യഭാവശ്ച ധര്മശ്ചാനേന രക്ഷിതഃ। മയാ ക്രോധശ്ച കാമശ്ച കപിത്വം ച പ്രദര്ശിതമ്
അവൻ സഹോദരത്വം, ഉത്തമത്വം, ധർമ്മം എന്നിവ സംരക്ഷിച്ചു; ഞാൻ കോപവും, ആഗ്രഹവും, താഴ്ന്നതും കാണിച്ചു.
അചിന്തനീയം പരിവര്ജനീയ- മനീപ്സനീയം സ്വനവേക്ഷണീയമ്। പ്രാപ്തോഽസ്മി പാപ്മാനമിദം വയസ്യ ഭ്രാതുര്വധാത് ത്വാഷ്ട്രവധാദിവേന്ദ്രഃ
ഇത് ചിന്തിക്കേണ്ടതും ഒഴിവാക്കേണ്ടതും ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതും സ്വയം പരിശോധിക്കേണ്ടതുമായ കാര്യമാണ്. സുഹൃത്തേ, സഹോദരന്റെ വധം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ പാപം ഏറ്റെടുത്തു, ഇന്ദ്രൻ ത്വഷ്ടൃപുത്രനെ കൊല്ലിയത് പോലെ.
പാപ്മാനമിന്ദ്രസ്യ മഹീ ജലം ച വൃക്ഷാശ്ച കാമം ജഗൃഹുഃ സ്ത്രിയശ്ച। കോ നാമ പാപ്മാനമിമം സഹേത ശാഖാമൃഗസ്യ പ്രതിപത്തുമിച്ഛേത്
ഭൂമി, വെള്ളം, വൃക്ഷങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ — ഇവർ എല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ പാപം ഏറ്റെടുത്തു. എന്നാൽ, എന്റെ ഈ പാപം ആരാണ് സഹിക്കാൻ കഴിയുക, അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരനെ കൊന്ന കുരങ്ങിന്റെ വഴിയെ പിന്തുടരാൻ ആഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയുക?
നാര്ഹാമി സമ്മാനമിമം പ്രജാനാം ന യൌവരാജ്യം കുത ഏവ രാജ്യമ്। അധര്മയുക്തം കുലനാശയുക്ത- മേവംവിധം രാഘവ കര്മ കൃത്വാ
ജനങ്ങളുടെ ഈ ബഹുമതിക്കും, യുവരാജ്യത്തിനും, രാജ്യം പോലും എനിക്ക് യോജിച്ചതല്ല, രാഘവാ. അപ്രമാദവും കുടുംബനാശവും നിറഞ്ഞ ഈ അധർമ്മം ചെയ്തശേഷം.
പാപസ്യ കര്താസ്മി വിഗര്ഹിതസ്യ ക്ഷുദ്രസ്യ ലോകാപകൃതസ്യ ലോകേ। ശോകോ മഹാന് മാമഭിവര്തതേഽയം വൃഷ്ടേര്യഥാ നിമ്നമിവാമ്ബുവേഗഃ
ലോകം നിന്ദിക്കുന്ന പാപകരമായ, നിന്ദ്യമായ, ചീത്ത പ്രവൃത്തിയുടെ കർത്താവായ ഞാൻ, വലിയ ദു:ഖം എന്നെ മുഴുവൻ മൂടുന്നു; മഴയുടെ വെള്ളം താഴ്വരയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
സോദര്യഘാതാപരഗാത്രവാലഃ സംതാപഹസ്താക്ഷിശിരോവിഷാണഃ। ഏനോമയോ മാമഭിഹന്തി ഹസ്തീ ദൃപ്തോ നദീകൂലമിവ പ്രവൃദ്ധഃ
സഹോദരനെ കൊല്ലുകയും, കൈകളും കണ്ണുകളും തലയും ഈ ദു:ഖത്തിൽ കറുത്തുപോയതും, പാപരോഗം കാട്ടുപോലുള്ള ആനപോലെ എന്നെ ആക്രമിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു വലിയ ആന നദിക്കരയെ തകർക്കുന്നതുപോലെ.