സംസ്കാര്യോ ഹരിരാജസ്തു അങ്ഗദശ്ചാഭിഷിച്യതാമ്। സിംഹാസനഗതം പുത്രം പശ്യന്തീ ശാന്തിമേഷ്യസി
വാനരരാജാവിന് വേണ്ട എല്ലാ ചടങ്ങുകളും നടത്തണം, അങ്കദനെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. മകൻ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടാൽ നിനക്ക് മനസ്സു സമാധാനം ലഭിക്കും.
സാ തസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഭര്തൃവ്യസനപീഡിതാ। അബ്രവീദുത്തരം താരാ ഹനൂമന്തമവസ്ഥിതമ്
ഭർത്താവിന്റെ വിയോഗത്തിൽ ദുഃഖിതയായ താര അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സമീപം നിന്നിരുന്ന ഹനുമാനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
അങ്ഗദപ്രതിരൂപാണാം പുത്രാണാമേകതഃ ശതമ്। ഹതസ്യാപ്യസ്യ വീരസ്യ ഗാത്രസംശ്ലേഷണം വരമ്
എനിക്ക് അങ്കദനെപ്പോലെയുള്ള നൂറു മക്കളെക്കാൾ, ഈ വീരന്റെ ശവശരീരം അണയിച്ചുപിടിക്കുന്നത് തന്നെ കൂടുതൽ പ്രിയമാണ്.
ന ചാഹം ഹരിരാജ്യസ്യ പ്രഭവാമ്യങ്ഗദസ്യ വാ। പിതൃവ്യസ്തസ്യ സുഗ്രീവഃ സര്വകാര്യേഷ്വനന്തരഃ
വാനരരാജ്യത്തിന് എങ്കിലും അങ്കദന് എങ്കിലും എനിക്ക് അധികാരം ഇല്ല. അവന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരനായ സുഗ്രീവൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അടുത്തവനാണ്.
നഹ്യേഷാ ബുദ്ധിരാസ്ഥേയാ ഹനൂമന്നങ്ഗദം പ്രതി। പിതാ ഹി ബന്ധുഃ പുത്രസ്യ ന മാതാ ഹരിസത്തമ
ഹനുമാനേ, അങ്കദനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കേണ്ട. മകന്റെ യഥാർത്ഥ ബന്ധു പിതാവാണ്, അമ്മയല്ല, വാനരശ്രേഷ്ഠ.
നഹി മമ ഹരിരാജസംശ്രയാത് ക്ഷമതരമസ്തി പരത്ര ചേഹ വാ। അഭിമുഖഹതവീരസേവിതം ശയനമിദം മമ സേവിതും ക്ഷമമ്
എനിക്ക് വാനരരാജാവിന്റെ സംരക്ഷണം തേടുന്നതിലും, ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് വീണ വീരന്മാർ ആദരിച്ച ഈ കിടക്കയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഇവിടെയും പരലോകത്തും ഏറ്റവും ഉചിതം.
thumb|ദ്വാവിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ദ്വാവിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ കാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.
വീക്ഷമാണസ്തു മന്ദാസുഃ സര്വതോ മന്ദമുച്ഛ്വസന്। ആദാവേവ തു സുഗ്രീവം ദദര്ശാനുജമഗ്രതഃ
ശ്വാസം മന്ദമായി എടുത്തു ചുറ്റും നോക്കിയവൻ, ആദ്യം തന്നെ മുന്നിൽ നിന്ന അനുജനായ സുഗ്രീവനെ കണ്ടു.
തം പ്രാപ്തവിജയം വാലീ സുഗ്രീവം പ്ലവഗേശ്വരമ്। ആഭാഷ്യ വ്യക്തയാ വാചാ സസ്നേഹമിദമബ്രവീത്
വിജയം നേടിയ സുഗ്രീവനോട്, വാലി സ്നേഹപൂർവ്വം വ്യക്തമായി സംസാരിച്ചു.
സുഗ്രീവ ദോഷേണ ന മാം ഗന്തുമര്ഹസി കില്ബിഷാത്। കൃഷ്യമാണം ഭവിഷ്യേണ ബുദ്ധിമോഹേന മാം ബലാത്
സുഗ്രീവാ, എന്റെ തെറ്റുകൾക്കായി നീ എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ട. ഭാവിയുടെ ശക്തിയാൽ ബുദ്ധി മായ്ച്ചു ഞാൻ ഇങ്ങനെ ആയതാണു.
യുഗപദ് വിഹിതം താത ന മന്യേ സുഖമാവയോഃ। സൌഹാര്ദം ഭ്രാതൃയുക്തം ഹി തദിദം ജാതമന്യഥാ
പ്രിയനേ, നമ്മളിരുവർക്കും ഒരുപോലെ സന്തോഷം ഒരിക്കലും വിധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. സഹോദരസ്നേഹം ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത് ഇപ്പോൾ അതിന് മാറ്റം വന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രതിപദ്യ ത്വമദ്യൈവ രാജ്യമേഷാം വനൌകസാമ്। മാമപ്യദ്യൈവ ഗച്ഛന്തം വിദ്ധി വൈവസ്വതക്ഷയമ്
ഇന്നുതന്നെ നീ ഈ വനവാസികളുടെ രാജാവായി ഭരണം ഏറ്റെടുക്കണം. ഞാൻ ഇന്ന് യാത്രയാകുകയാണ്, യമലോകത്തേക്കാണ് എന്റെ യാത്ര എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ജീവിതം ച ഹി രാജ്യം ച ശ്രിയം ച വിപുലാം തഥാ। പ്രജഹാമ്യേഷ വൈ തൂര്ണമഹം ചാഗര്ഹിതം യശഃ
സുഗ്രീവാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ജീവനും, രാജ്യവും, വലിയ ഐശ്വര്യവും, കളങ്കമില്ലാത്ത പ്രശസ്തിയും എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അസ്യാം ത്വഹമവസ്ഥായാം വീര വക്ഷ്യാമി യദ് വചഃ। യദ്യപ്യസുകരം രാജന് കര്തുമേവ ത്വമര്ഹസി
ഇത്തരത്തിലുള്ള ഈ അവസ്ഥയിൽ ഞാൻ പറയുന്ന വാക്കുകൾ കേൾക്കു വീരാ; എത്രയെങ്കിലും കഠിനമായാലും രാജാവേ, നീ അവ നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതാണു.
സുഖാര്ഹം സുഖസംവൃദ്ധം ബാലമേനമബാലിശമ്। ബാഷ്പപൂര്ണമുഖം പശ്യ ഭൂമൌ പതിതമങ്ഗദമ്
സുഖത്തിനർഹനും സുഖത്തിൽ വളർന്നതുമായ ഈ ബാലൻ അങ്ങദനെ നോക്കു; അവൻ നിരപരാധിയാണു, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ നിലത്തു വീണു കിടക്കുന്നു.
മമ പ്രാണൈഃ പ്രിയതരം പുത്രം പുത്രമിവൌരസമ്। മയാ ഹീനമഹീനാര്ഥം സര്വതഃ പരിപാലയ
എന്റെ ജീവനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട ഈ മകനായ അങ്ങദനെ, ഞാൻ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടും സഹായം ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടും, നീ തന്റെ സ്വന്തം മകനെപ്പോലെ എല്ലാ വിധത്തിലും സംരക്ഷിക്കണം.
ത്വമപ്യസ്യ പിതാ ദാതാ പരിത്രാതാ ച സര്വശഃ। ഭയേഷ്വഭയദശ്ചൈവ യഥാഹം പ്ലവഗേശ്വര
നീ അവനു പിതാവായും ദാതാവായും സംരക്ഷകനായും എല്ലാ വിധത്തിലും നിലകൊള്ളണം; ഭയക്കാലങ്ങളിൽ അവനെ രക്ഷയും ഉറപ്പും നൽകണം, ഞാൻ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ, വാനരരാജാവേ.
ഏഷ താരാത്മജഃ ശ്രീമാംസ്ത്വയാ തുല്യപരാക്രമഃ। രക്ഷസാം ച വധേ തേഷാമഗ്രതസ്തേ ഭവിഷ്യതി
താരയുടെ മകനായ ഈ മഹത്വമുള്ള അങ്ങദൻ, നിന്നെപ്പോലെ ധൈര്യശാലിയാണു; രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കുമ്പോൾ അവൻ മുന്നിൽ നിന്നു പോരാടും.
അനുരൂപാണി കര്മാണി വിക്രമ്യ ബലവാന് രണേ। കരിഷ്യത്യേഷ താരേയസ്തേജസ്വീ തരുണോഽങ്ഗദഃ
താരയുടെ പുത്രനായ ഈ ഉജ്ജ്വലമായ യുവാവായ അങ്ങദൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ധൈര്യവും ശക്തിയും കാണിച്ച് തനിക്കു യോജിച്ച പ്രവർത്തികൾ നിർവഹിക്കും.
സുഷേണദുഹിതാ ചേയമര്ഥസൂക്ഷ്മവിനിശ്ചയേ। ഔത്പാതികേ ച വിവിധേ സര്വതഃ പരിനിഷ്ഠിതാ
സുഷേണന്റെ മകളായ ഇവൾ ധനകാര്യങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മമായ വിവേചനത്തിലും, വിവിധ അശുഭസൂചനകളിലും, എല്ലാറ്റിലും പൂർണ്ണമായും പരിചയമുള്ളവളാണ്.
രാഘവസ്യ ച തേ കാര്യം കര്തവ്യമവിശങ്കയാ। സ്യാദധര്മോ ഹ്യകരണേ ത്വാം ച ഹിംസ്യാദമാനിതഃ
രാഘവനോടുള്ള നിന്റെ കടമ നീ നിർഭയമായി നിർവഹിക്കണം; അതു ചെയ്യാതിരിക്കുന്നത് പാപമാണു, അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ അപമാനിതനായി ദോഷം അനുഭവിക്കും.
ഇമാം ച മാലാമാധത്സ്വ ദിവ്യാം സുഗ്രീവ കാഞ്ചനീമ്। ഉദാരാ ശ്രീഃ സ്ഥിതാ ഹ്യസ്യാം സമ്പ്രജഹ്യാന്മൃതേ മയി
സുഗ്രീവാ, ഈ ദിവ്യമായ പൊന്നുമാല നീ ധരിക്കണം; അതിൽ വലിയ ഐശ്വര്യം നിലകൊള്ളുന്നു, ഞാൻ മരിച്ചശേഷം മാത്രമേ അതു ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുള്ളൂ.
ഇത്യേവമുക്തഃ സുഗ്രീവോ വാലിനാ ഭ്രാതൃസൌഹൃദാത്। ഹര്ഷം ത്യക്ത്വാ പുനര്ദീനോ ഗ്രഹഗ്രസ്ത ഇവോഡുരാട്
വാലി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സഹോദരസ്നേഹത്താൽ സുഗ്രീവൻ സന്തോഷം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ദുഃഖിതനായി, ഗ്രഹം പിടിച്ച ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ആയി.
തദ്വാലിവചനാച്ഛാന്തഃ കുര്വന് യുക്തമതന്ദ്രിതഃ। ജഗ്രാഹ സോഽഭ്യനുജ്ഞാതോ മാലാം താം ചൈവ കാഞ്ചനീമ്
വാലിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മനസ്സു ശാന്തനായ സുഗ്രീവൻ, യോഗ്യമായ രീതിയിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, അനുമതി വാങ്ങി ആ പൊന്നുമാല ഏറ്റെടുത്തു.
താം മാലാം കാഞ്ചനീം ദത്ത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ചൈവാത്മജം സ്ഥിതമ്। സംസിദ്ധഃ പ്രേത്യഭാവായ സ്നേഹാദങ്ഗദമബ്രവീത്
ആ പൊന്നുമാല നൽകി, തന്റെ മകൻ അങ്ങദൻ സമീപം നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, മരണത്തിനായി മനസ്സു ഒരുക്കിയ വാലി സ്നേഹത്തോടു കൂടിയുള്ള വാക്കുകൾ അങ്ങദനോടു പറഞ്ഞു.
ദേശകാലൌ ഭജസ്വാദ്യ ക്ഷമമാണഃ പ്രിയാപ്രിയേ। സുഖദുഃഖസഹഃ കാലേ സുഗ്രീവവശഗോ ഭവ
ഇനി നീ ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ച്, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും സഹിച്ചു, സുഖദുഃഖങ്ങൾ സഹിച്ചു, സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കണം.
യഥാ ഹി ത്വം മഹാബാഹോ ലാലിതഃ സതതം മയാ। ന തഥാ വര്തമാനം ത്വാം സുഗ്രീവോ ബഹു മന്യതേ
മഹാബാഹുവായ മകനേ, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്നെ എത്രയും സ്നേഹത്തോടെ വളർത്തിയതുപോലെ, നീ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം കഴിയുമ്പോൾ അവൻ അങ്ങനെ അധികം വിലകാണില്ല.
ന ചാതിപ്രണയഃ കാര്യഃ കര്തവ്യോഽപ്രണയശ്ച തേ। ഉഭയം ഹി മഹാദോഷം തസ്മാദന്തരദൃഗ് ഭവ
നീ അത്യധികം സ്നേഹവും, പൂർണ്ണ അവഗണനയും കാണിക്കരുത്; ഇരുവരും വലിയ പിഴവുകളാണ്, അതിനാൽ മിതമായ സമീപനം പുലർത്തണം.
ഇത്യുക്ത്വാഥ വിവൃത്താക്ഷഃ ശരസമ്പീഡിതോ ഭൃശമ്। വിവൃതൈര്ദശനൈര്ഭീമൈര്ബഭൂവോത്ക്രാന്തജീവിതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കണ്ണുകൾ തിരിഞ്ഞ്, അശരങ്ങൾകൊണ്ട് കഠിനമായി വേദനിച്ചവൻ, ഭയങ്കരമായ പല്ലുകൾ പുറത്താക്കി, വാലിയുടെ ജീവൻ വിടർന്നു.
തതോ വിചുക്രുശുസ്തത്ര വാനരാ ഹതയൂഥപാഃ। പരിദേവയമാനാസ്തേ സര്വേ പ്ലവഗസത്തമാഃ
അവിടെ, അവരുടെ നായകൻ വീണു പോയതോടെ, ആ വാനരന്മാർ മുഴുവൻ കരഞ്ഞു. ആ മഹത്തായ കുരങ്ങുകൾ എല്ലാവരും ദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ചു.