thumb|ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ രണ്ടാം സര്ഗം കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
നാരദസ്യ തു തദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ വാക്യവിശാരദഃ । പൂജയാമാസ ധര്മാത്മാ സഹശിഷ്യോ മഹാമുനിമ് ॥൧-൨-
നാരദന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വാക്പാടവമുള്ള ധാർമികൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം മഹാമുനിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്തുതിച്ചു.
സ മുഹൂര്തം ഗതേ തസ്മിന് ദേവലോകം മുനിസ്തദാ । ജഗാമ തമസാതീരം ജാഹ്നവ്യാസ്ത്വവിദൂരതഃ ॥൧-൨-
അത്രേ, ആ മഹർഷി ദേവലോകത്തേക്ക് പോയതിനു ശേഷം കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ്, ജാഹ്നവിക്കു സമീപമുള്ള തമസാ നദിയുടെ തീരത്തേക്ക് പോയി.
സ തു തീരം സമാസാദ്യ തമസായാ മുനിസ്തദാ । ശിഷ്യമാഹ സ്ഥിതം പാര്ശ്വേ ദൃഷ്ട്വാ തീര്ഥമകര്ദമമ് ॥൧-൨-
അപ്പോൾ ആ മുനി തമസാ നദിയുടെ തീരം എത്തി, മണ്ണ് ഇല്ലാത്ത തീർത്ഥം കണ്ടു, സമീപം നിന്നിരുന്ന ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു.
അകര്ദമമിദം തീര്ഥം ഭരദ്വാജ നിശാമയ । രമണീയം പ്രസന്നാമ്ബു സന്മനുഷ്യമനോ യഥാ ॥൧-൨-
ഭരദ്വാജാ, നോക്കു, ഈ തീർത്ഥം മണ്ണില്ലാതെ ശുദ്ധവും മനോഹരവുമാണ്; അതിന്റെ സുതാര്യമായ വെള്ളം നല്ലവരുടെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.
ന്യസ്യതാം കലശസ്താത ദീയതാം വല്കലം മമ । ഇദമേവാവഗാഹിഷ്യേ തമസാതീര്ഥമുത്തമമ് ॥൧-൨-
കുഞ്ഞേ, കലശം ഇവിടെ വയ്ക്കൂ, എന്റെ വല്കലം തരൂ; ഞാൻ ഈ മനോഹരമായ തമസാ തീർത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യും.
ഏവമുക്തോ ഭരദ്വാജോ വാല്മീകേന മഹാത്മനാ । പ്രായച്ഛത മുനേസ്തസ്യ വല്കലം നിയതോ ഗുരോഃ ॥൧-൨-
വാൽമീകി മഹാത്മാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരദ്വാജൻ, ആചാര്യനോടു ശുദ്ധതയോടെ വല്കലം നൽകി.
സ ശിഷ്യഹസ്താദാദായ വല്കലം നിയതേന്ദ്രിയഃ । വിചചാര ഹ പശ്യംസ്തത് സര്വതോ വിപുലം വനമ് ॥൧-൨-
ശിഷ്യന്റെ കൈയിൽ നിന്നു വല്കലം എടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച മുനി, ആ വിശാലമായ കാടിന്റെ എല്ലാ ഭാഗവും നോക്കി നടക്കാൻ തുടങ്ങി.
തസ്യാഭ്യാശേ തു മിഥുനം ചരന്തമനപായിനമ് । ദദര്ശ ഭഗവാംസ്തത്ര ക്രൌഞ്ചയോശ്ചാരുനിഃസ്വനമ് ॥൧-൨-
അടുത്ത്, ഒരുകൂട്ടം ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികൾ ചേർന്ന് സ്നേഹത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, അവയുടെ മധുരമായ വിളികൾ കേൾക്കുന്നതും വാല്മീകിമുനി കണ്ടു.
തസ്മാത് തു മിഥുനാദേകം പുമാംസം പാപനിശ്ചയഃ । ജഘാന വൈരനിലയോ നിഷാദസ്തസ്യ പശ്യതഃ ॥൧-൨-
അവിടെ, ആ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു, ഒരു പാപബുദ്ധിയുള്ള വേട്ടക്കാരൻ, വാല്മീകി നോക്കുന്പോൾ തന്നെ, ആണ്പക്ഷിയെ കൊന്നു.
തം ശോണിതപരീതാങ്ഗം ചേഷ്ടമാനം മഹീതലേ । ഭാര്യാ തു നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ രുരാവ കരുണാം ഗിരമ് ॥൧-൨-
രക്തത്തിൽ തളർന്നു നിലത്ത് വലിച്ചുമറിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ പെൺപക്ഷി ദു:ഖത്തോടെ കരഞ്ഞു.
വിയുക്താ പതിനാ തേന ദ്വിജേന സഹചാരിണാ । താമ്രശീര്ഷേണ മത്തേന പത്ത്രിണാ സഹിതേന വൈ ॥൧-൨-
തനിക്കൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച ഇരട്ടജന്മനായ, താമ്രവദനനും മയക്കത്തിൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ കൂട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൾ ദു:ഖിച്ചു.
തഥാവിധം ദ്വിജം ദൃഷ്ട്വാ നിഷാദേന നിപാതിതമ് । ഋഷേര്ധര്മാത്മനസ്തസ്യ കാരുണ്യം സമപദ്യത ॥൧-൨-
അങ്ങനെ വേട്ടക്കാരൻകൊണ്ട് വീണുപോയ ആ പക്ഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വാല്മീകിയുടെ മനസ്സിൽ കരുണ ഉണർന്നു.
തതഃ കരുണവേദിത്വാദധര്മോഽയമിതി ദ്വിജഃ । നിശാമ്യ രുദതീം ക്രൌഞ്ചീമിദം വചനമബ്രവീത് ॥൧-൨-
അപ്പോൾ കരുണയാൽ ഉണർന്ന വാല്മീകി, 'ഇത് അധർമ്മമാണ്' എന്ന് മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു, കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ക്രൗഞ്ചിയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
മാ നിഷാദ പ്രതിഷ്ഠാം ത്വമഗമഃ ശാശ്വതീഃ സമാഃ । യത് ക്രൌഞ്ചമിഥുനാദേകമവധീഃ കാമമോഹിതമ് ॥൧-൨-
വേട്ടക്കാരാ, നീ ആ ക്രൗഞ്ചക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്നൊരു പക്ഷിയെ, കാമമോഹം കൊണ്ട് കൊല്ലുകയുണ്ടായതുകൊണ്ട്, നീ ഒരിക്കലും ശാശ്വതമായ പ്രശസ്തി നേടരുത്.
തസ്യൈവം ബ്രുവതശ്ചിന്താ ബഭൂവ ഹൃദി വീക്ഷതഃ । ശോകാര്തേനാസ്യ ശകുനേഃ കിമിദം വ്യാഹൃതം മയാ ॥൧-൨-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ പക്ഷിയുടെ ദു:ഖം കൊണ്ടു ഞാൻ എന്താണ് പറയുകയായിരുന്നുവെന്ന് വാല്മീകിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്ത ഉദിച്ചു.
ചിന്തയന് സ മഹാപ്രാജ്ഞശ്ചകാര മതിമാന്മതിമ് । ശിഷ്യം ചൈവാബ്രവീദ് വാക്യമിദം സ മുനിപുങ്ഗവഃ ॥൧-൨-
അവൻ ആലോചിച്ച് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, തന്റെ ശിഷ്യനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പാദബദ്ധോഽക്ഷരസമസ്തന്ത്രീലയസമന്വിതഃ । ശോകാര്തസ്യ പ്രവൃത്തോ മേ ശ്ലോകോ ഭവതു നാന്യഥാ ॥൧-൨-
ചൊല്ലുകളും അക്ഷരങ്ങളും താളവും ചേർന്ന്, എന്റെ ദു:ഖത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ഈ ശ്ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
ശിഷ്യസ്തു തസ്യ ബ്രുവതോ മുനേര്വാക്യമനുത്തമമ് । പ്രതിജഗ്രാഹ സംഹൃഷ്ടസ്തസ്യ തുഷ്ടോഽഭവദ്ഗുരുഃ ॥൧-൨-
മുനി ഈ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശിഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ അതു സ്വീകരിച്ചു; ഗുരു അതിൽ സന്തോഷിച്ചു.
സോഽഭിഷേകം തതഃ കൃത്വാ തീര്ഥേ തസ്മിന് യഥാവിധി । തമേവ ചിന്തയന്നര്ഥമുപാവര്തത വൈ മുനിഃ ॥൧-൨-
അതിനുശേഷം, ആ തിരുവഴിയിൽ യഥാവിധി സ്നാനം കഴിച്ച്, ആ സംഭവത്തെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് വാല്മീകി മടങ്ങി.
ഭരദ്വാജസ്തതഃ ശിഷ്യോ വിനീതഃ ശ്രുതവാന് ഗുരോഃ । കലശം പൂര്ണമാദായ പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമ ഹ ॥൧-൨-
പിന്നീട്, വിനയമുള്ളതും പഠിച്ചതുമായ ശിഷ്യനായ ഭരദ്വാജൻ, നിറഞ്ഞ കലശം എടുത്ത് ഗുരുവിന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
സ പ്രവിശ്യാശ്രമപദം ശിഷ്യേണ സഹ ധര്മവിത് । ഉപവിഷ്ടഃ കഥാശ്ചാന്യാശ്ചകാര ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ ॥൧-൨-
ശിഷ്യനോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്ന ധർമ്മജ്ഞനായ വാല്മീകി, മറ്റുചർച്ചകൾ നടത്തി, പിന്നീട് ധ്യാനത്തിലേർന്നു.
ആജഗാമ തതോ ബ്രഹ്മാ ലോകകര്താ സ്വയം പ്രഭുഃ । ചതുര്മുഖോ മഹാതേജാ ദ്രഷ്ടും തം മുനിപുങ്ഗവമ് ॥൧-൨-
അപ്പോൾ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന, നാലുമുഖനും മഹത്വം നിറഞ്ഞതുമായ ബ്രഹ്മാവ്, ആ മഹാമുനിയെ കാണാൻ എത്തി.
വാല്മീകിരഥ തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ വാഗ്യതഃ । പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രയതോ ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ പരമവിസ്മിതഃ ॥൧-൨-
വാല്മീകി അവനെ കണ്ടയുടൻ എഴുന്നേറ്റ്, വാക്കുകൾ നിയന്ത്രിച്ച്, കയ്യുകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ നിന്നു; അത്യന്തം അത്ഭുതത്തോടെ.
പൂജയാമാസ തം ദേവം പാദ്യാര്ഘ്യാസനവന്ദനൈഃ । പ്രണമ്യ വിധിവച്ചൈനം പൃഷ്ട്വാ ചൈവ നിരാമയമ് ॥൧-൨-
വാല്മീകി, പാദ്യം, അർഘ്യം, ആസനം എന്നിവ നൽകി, യഥാവിധി നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ സുഖം അന്വേഷിച്ചു.
അഥോപവിശ്യ ഭഗവാനാസനേ പരമാര്ചിതേ । വാല്മീകയേ ച ഋഷയേ സംദിദേശാസനം തതഃ ॥൧-൨-
പിന്നീട്, ഭഗവാൻ അത്യന്തം ആദരവോടെ ഒരുക്കിയ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു, വാല്മീകിമുനിയ്ക്കും ഇരിക്കാൻ ആസനം നിർദ്ദേശിച്ചു.
ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതഃ സോഽപ്യുപാവിശദാസനേ । ഉപവിഷ്ടേ തദാ തസ്മിന് സാക്ഷാല്ലോകപിതാമഹേ ।॥൧-൨-
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചവൻ അപ്പോൾ ആാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. അവൻ ഇരുന്നപ്പോൾ ലോകപിതാവായ ഭഗവാൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
തദ്ഗതേനൈവ മനസാ വാല്മീകിര്ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ । പാപാത്മനാ കൃതം കഷ്ടം വൈരഗ്രഹണബുദ്ധിനാ ।॥൧-൨-
വാൽമീകി മനസ്സിൽ ആ സംഭവത്തിൽ മുഴുകി ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നു. ശത്രുതയോടെ ദുഷ്ടഹൃദയൻ ചെയ്ത ക്രൂരകൃത്യം അവൻ ആലോചിച്ചു.
യത് താദൃശം ചാരുരവം ക്രൌഞ്ചം ഹന്യാദകാരണാത് । ശോചന്നേവ പുനഃ ക്രൌഞ്ചീമുപശ്ലോകമിമം ജഗൌ ॥൧-൨-
അപ്രയാസം മനോഹരമായ സ്വരമുള്ള ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷിയെ കാരണം ഇല്ലാതെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ ദുഃഖിച്ചവൻ, വീണ്ടും ആ പെൺക്രൗഞ്ചിക്കായി ഈ ശ്ലോകം പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
പുനരന്തര്ഗതമനാ ഭൂത്വാ ശോകപരായണഃ । തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ പ്രഹസന് മുനിപുങ്ഗവമ് ॥൧-൨-
വാൽമീകി വീണ്ടും മനസ്സിൽ ആകുലനായി ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹർഷിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.