വാല്മീകിരാമായണമ്

को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् । धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥१-१-

ഇക്കാലത്ത് ലോകത്ത് ആരാണ് സദ്ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും, ശക്തനായവനും, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും, കൃതജ്ഞനുമായവനും, സത്യം സംസാരിക്കുന്നവനും, ഉറച്ച വ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും?

चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः । विद्वान्कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥१-१-

ആരാണ് നല്ല പെരുമാറ്റം ഉള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരിയായവൻ, ജ്ഞാനിയും, കഴിവുള്ളവനും, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനായവനും?

आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः । कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥१-१-

ആരാണ് ആത്മസംയമനം ഉള്ളവൻ, കോപം ജയിച്ചവൻ, തേജസ്സുള്ളവൻ, അസൂയ ഇല്ലാത്തവൻ, യുദ്ധത്തിൽ കോപം കാണുമ്പോൾ ദേവന്മാർ പോലും ഭയപ്പെടുന്നവൻ?

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥१-१-

ഇങ്ങനെയുള്ള മനുഷ്യനെ കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകം ഉണ്ട്. മഹർഷേ, ഇത്തരമൊരു മനുഷ്യനെ അറിയാൻ നീക്ക് കഴിയും.

श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः । श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥१-१-

ഇത് കേട്ട ശേഷം, മൂന്നു ലോകവും അറിയുന്ന നാരദൻ വാല്മീകിയെ സമീപിച്ച്, 'ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः । मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥१-१-

നീ പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ പലതും ലോകത്ത് അപൂർവമാണ്. മഹർഷേ, ആ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഒരാളെ ഞാൻ പറയാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः । नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान्वशी ॥१-१-

ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ജനിച്ച രാമൻ എന്ന പേരിൽ ജനങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ആത്മസംയമനം ഉള്ളവൻ, മഹാശക്തൻ, തേജസ്സുള്ളവൻ, ധൈര്യവാനായവൻ, സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ.

बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमाञ्छ्त्रुनिबर्हणः । विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥१-१-

അവൻ ബുദ്ധിമാനാണ്, നല്ല നയത്തിൽ നിൽക്കുന്നവൻ, വാഗ്മി, ഐശ്വര്യമുള്ളവൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, വിശാലമായ ഭുജങ്ങൾ, ദീർഘമായ കൈകൾ, ശംഖുപോലെയുള്ള കഴുത്ത്, വലിയ താടിയുള്ളവൻ.

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः । आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥१-१-

വലിയ നെഞ്ചും, വലിയ വില്ലും കൈവശം വയ്ക്കുന്നവനും, ചുണ്ടുകൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനും, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനും, കാൽമുട്ട് വരെ നീളുന്ന കൈകൾ, നല്ല തല, മനോഹരമായ നെറ്റി, ധൈര്യശാലി.

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् । पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ्छुभलक्षणः ॥१-१-

അവൻ ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം തുല്യമായി വിഭജിച്ചവൻ, മൃദുവായ വർണ്ണം, പ്രഭയുള്ളവൻ, പുഷ്ടമായ നെഞ്ച്, വിശാലമായ കണ്ണുകൾ, ഐശ്വര്യവും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവൻ.

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः । यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥१-१-

അവൻ ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ, സത്യവ്രതനാണ്, ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ രതനായവൻ, പ്രശസ്തനും, ജ്ഞാനസമ്പന്നനും, ശുദ്ധനും, സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും.

प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः । रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता॥१-१-

അവൻ സൃഷ്ടാവിനെപ്പോലെ മഹത്വമുള്ളവൻ, ഐശ്വര്യമുള്ളവൻ, സംരക്ഷകൻ, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ രക്ഷകൻ.

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥१-१-

അവൻ തന്റെ ധർമ്മവും, സ്വന്തം ജനങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു; വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും അറിയുന്നവൻ, വില്ലിനയത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ.

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो स्मृतिमान् प्रतिभानवान् । सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥१-१-

അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരാംശം അറിയുന്നവൻ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ളവൻ, ബുദ്ധിമാൻ, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരൻ, സദാചാരവാൻ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഇല്ലാത്തവൻ, വിവേകശാലി.

सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः । आर्यः सर्वसमश्चैव सदैव प्रियदर्शनः ॥१-१-

സദാചാരമുള്ളവർ എല്ലായ്പ്പോഴും അവനെ സമീപിക്കുന്നു, നദികൾ സമുദ്രത്തെപ്പോലെ; അവൻ ഉന്നതനും, എല്ലാവരോടും സമദർശിയും, എപ്പോഴും കാണാൻ മനോഹരനുമാണ്.

स च सर्व गुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः । समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥१-१-

അവൻ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ, കൗസല്യയുടെ സന്തോഷം, ആഴത്തിൽ സമുദ്രംപോലെയും, ക്ഷമയിൽ ഹിമാലയംപോലെയും.

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः । कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥१-१-

ശക്തിയിൽ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെയും, സൗന്ദര്യത്തിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയും, കോപത്തിൽ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെയും, ക്ഷമയിൽ ഭൂമിയെപ്പോലെയും.

धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः । तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥१-१-

സമ്പൂർണ്ണമായി ധനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു മനുഷ്യനായി രാമൻ നിലകൊണ്ടു. ഇങ്ങനെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, സത്യത്തിലും വീര്യത്തിലും ഉറച്ചവനായിരുന്നു രാമൻ.

ज्येष्ठं ज्येष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥१-१-

ദശരഥന്റെ പ്രിയപുത്രനായ മൂത്തവൻ, മൂത്തവർക്കുള്ള ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തവനുമായിരുന്നു.

यौवराज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत्प्रीत्या महीपतिः । तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याथ कैकयी ॥१-१-

രാജാവ് പ്രീതിയോടെ അവനെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എന്നാൽ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, ഭാര്യയായ കൈകേയി—

पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनञ्च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥१-१-

മുന്‍പ് വരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്ന രാജ്ഞി, രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാനും ഭാരതനെ രാജാവാക്കാനും ആ വേണം എന്ന് ചോദിച്ചു.

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः । विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥१-१-

സത്യവചനം പാലിക്കേണ്ടതും ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനം കൊണ്ടും രാജാവ് ദശരഥൻ, പ്രിയപ്പെട്ട മകനായ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കേണ്ടി വന്നു.

स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् । पितुर्वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥१-१-

ആ വീരൻ തന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച്, അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, കൈകേയിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह । स्नेहाद् विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥१-१-

പ്രിയ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ, സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ്, വിനയഗുണം ഉള്ളവനും സുമിത്രയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ്, രാമനെ പിന്തുടർന്നു.

भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् । रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥१-१-

സഹോദരനോടുള്ള സ്നേഹവും സൗഹൃദവും കാണിച്ചുകൊണ്ട്, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ, എപ്പോഴും ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയങ്കരിയും ക്ഷേമത്തിനായി ജീവിക്കുന്നവളും—

जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता । सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥१-१-

ജനകന്റെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, ദൈവികമായ മായയിൽ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ സൗഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, സ്ത്രീകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ വധുവായിരുന്നു അവൾ.

सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा । पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥१-१-

സീതയും രാമനെ അനുസരിച്ചു; ചന്ദ്രനെ പോലെ രോഹിണി പിന്തുടരുന്നതുപോലെ. നഗരവാസികളും അച്ഛനായ ദശരഥനും ദീർഘദൂരം അവരെ അനുഗമിച്ചു.

शृङ्गवीरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥१-१-

ശൃംഗവേരപുരിയിൽ, ഗംഗാ തീരത്ത് രാമൻ രഥികനെ വിടവാങ്ങി, ധർമ്മനിഷ്ഠയുള്ള പ്രിയപ്പെട്ട നിഷാദരാജാവായ ഗുഹയെ കണ്ടുമുട്ടി.

गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया । ते वनेन वनङ्गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥१-१-

ഗുഹയോടൊപ്പം രാമനും, ലക്ഷ്മണനും സീതയും ചേർന്ന്, നിരവധി വെള്ളമുള്ള നദികൾ കടന്ന് വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.