ശൂര്പണഖ എന്ന രാക്ഷസിയായ സ്ത്രീ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയുമുള്ള അശോകവനത്തിലേക്ക് വന്നു. അവൾ രാമനെ കണ്ട് മോഹഭരിതയായി. സീതയെ കുറിച്ച് അവൾ പറഞ്ഞു: "അവൾ വിരൂപയും കുരുപവുമാണ്, നിന്നോട് യോജിക്കുന്നവളല്ല; ഞാനാണ് നിന്നെക്കൊണ്ട് അനുയോജ്യമായ ഭാര്യ, എന്നെ ആ രൂപത്തിൽ നോക്കൂ." അവൾ അതിനുശേഷം ഭീഷണിയോടെ പറഞ്ഞു: "ഈ കുരുപവും ദുഷ്ടയുമായ, ഭയാനകവും അകത്തുനിറഞ്ഞ വയറുള്ള സ്ത്രീയെ, അവളെയും നിന്റെ സഹോദരനെയും ഞാനൊക്കെ തിന്നുകളയും. പിന്നെ നീ എന്നോടൊപ്പം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ മലകളെയും വനങ്ങളെയും കാണിക്കയോടെ സഞ്ചരിക്കും." അവളെ അങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നതിൽ രാമൻ, ബുദ്ധിമാനായ കാകുത്സ്ഥൻ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളോട് മറുപടി പറയാൻ തുടങ്ങി. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി, മഹാമഹിമയുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അറണ്യകാണ്ഡത്തിലെ പതിനെട്ടാം സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ശൂര്പണഖ മോഹത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതറിഞ്ഞ രാമൻ, ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹപൂർവ്വം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ വിവാഹിതനാണ്, ഈ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയാണ് എന്റെ ഭാര്യ. ഒരു സ്ത്രീക്ക് സഹപത്നി ഉണ്ടാകുന്നത് വലിയ ദുഃഖമാണ്. പക്ഷേ, ഇതാ എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ, ലക്ഷ്മണൻ എന്ന പേരിൽ, ധാർമ്മികനും മനോഹരനും മഹത്വവാനും അവിവാഹിതനും വീര്യശാലിയുമാണ്. അവൻ ചെറുപ്പക്കാരൻ, മനോഹരൻ, ആദ്യമായി ഭാര്യയെ അന്വേഷിക്കുന്നവൻ, നിന്നോടൊപ്പം യോജിക്കുന്നവൻ. വൻകണ്ണുള്ളവളേ, എന്റെ സഹോദരനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കൂ; അവനു സഹപത്നി ഇല്ല, അതുപോലെ സൂര്യപ്രഭ മേരുപർവതത്തിൽ തെളിയുന്നതുപോലെ നീ അവന്റെ ഭാര്യയാവൂ." രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മോഹത്തിൽ അകപ്പെട്ട ശൂര്പണഖ ഉടൻ രാമനെ വിട്ട് ലക്ഷ്മണനോട് ചെന്നു: "മനോഹരനായവനേ, ഞാൻ നിന്നെക്കൊണ്ട് അനുയോജ്യമായ ഭാര്യയാണ്; എനിക്ക് നല്ല വർണ്ണമുണ്ട്; എന്നോടൊപ്പം നീ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും." ശൂര്പണഖയെ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, വാക്ചാതുര്യമുള്ള സൌമിത്രി ലക്ഷ്മണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളോട് ഉചിതമായ മറുപടി പറഞ്ഞു: "ദാസിയായ നീ എങ്ങനെ എന്റെ പോലുള്ള ദാസന്റെ ഭാര്യയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ഞാൻ എന്റെ മഹത്വമുള്ള സഹോദരനിൽ ആശ്രിതനാണ്, കമലവർണ്ണയേ. നീ എന്റെ മഹാനായ സഹോദരന്റെ ഇളയഭാര്യയാവണം; അവൻ സമ്പന്നനും സമ്പൂർണ്ണനുമാണ്, ഉജ്ജ്വലവർണ്ണമുള്ളവൻ. അവൻ തന്റെ പഴയ, കുരുപവുമായ, ദുഷ്ടയുമായ, ഭയാനകവുമായ, വലിയ വയറുള്ള ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്നെ മാത്രം ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കും. സുന്ദരിയായവളേ, വിവേകമുള്ള പുരുഷന്മാരിൽ ആരാണ് ഇങ്ങനെ ഉത്തമസൗന്ദര്യവതിയായ സ്ത്രീയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റെവിടെയെങ്കിലും സ്നേഹം കാണിക്കുന്നത്?" ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയാനകവുമായ, വലിയ വയറുള്ള ശൂര്പണഖ അവന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായെന്ന് വിശ്വസിച്ചു. മോഹം പിടിച്ച അവൾ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന രാമൻ സീതയോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന കൂറ്റൻ ഇലക്കുടിലിലേക്കു സമീപിച്ചു. "ഈ പഴയ, കുരുപവുമായ, ദുഷ്ടയുമായ, ഭയാനകവുമായ, വലിയ വയറുള്ള ഭാര്യയെ പിടിച്ചിരിക്കുകയാണല്ലോ നീ; എന്നെ വിലമതിക്കുന്നില്ല. ഇന്നുതന്നെ ഈ മനുഷ്യസ്ത്രീയെ നിന്റെ മുന്നിൽ ഞാൻ തിന്നുകളയും; പിന്നെ എനിക്ക് മത്സരിയില്ലാതെ ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കും." അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മാൻകണ്ണുള്ള, ലതാപ്രഭയുള്ള അവൾ, അത്യാക്രോശത്തോടെ, ദഹനശലഭം പോലെ സീതയെ ആക്രമിക്കാൻ ഓടി. അപ്പോൾ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "സൗമിത്രേ, ക്രൂരരെയും ദുഷ്ടരെയും പരിഹസിക്കരുത്. ദയയുള്ളവനേ, എന്തുവിധേനയും വൈദേഹിയെ രക്ഷിക്കണം. പുരുഷസിംഹനായ നീ ഈ കുരുപവുമായ, ദുഷ്ടയുമായ, ഭ്രാന്തായ, വലിയ വയറുള്ള രാക്ഷസിയെ ദുർഗതിയിലാക്കണം." അങ്ങനെ സീതയാൽ അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ, ശക്തനായ ലക്ഷ്മണൻ കോപത്തോടെ രാമന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വാൾ എടുക്കുകയും ശൂര്പണഖയുടെ കാതും മൂക്കും വെട്ടി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. അവളുടെ കാതും മൂക്കും നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭയാനകയായ ശൂര്പണഖ വലിച്ചുകെട്ടിയ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞ്, വന്ന വഴിയേ കാടിലേക്ക് ഓടി. അവൾ വിരൂപയാകുകയും, രക്തം കവിഞ്ഞൊഴുകുകയും, ഭയാനകമായ നിലയിൽ പലതരത്തിലുള്ള നിലവിളികളുമായി വര്ഷകാലത്തെ മേഘംപോലെ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു. അവൾ ഭയാനകമായ ദൃശ്യമാകുകയും, രക്തം ഒഴുകിക്കൊണ്ടു കൈകൾ പിടിച്ചുകൊണ്ട് മുഴങ്ങി, മഹാവനത്തിലേക്ക് കടന്നു. അവിടെ, ഭയാനകമായി വിരൂപയായി രക്തംകൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ട അവൾ തന്റെ സഹോദരനായ ഖരയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി. ജനസ്ഥാനത്തിൽ രാക്ഷസസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ശക്തിയുള്ള ഖരയുടെ മുമ്പിൽ അവൾ ആകാശത്തിൽ നിന്നും വീണ ഇടിമിന്നൽപോലെ നിലംപതിച്ചു. അവിടെ രക്തംകൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ട നിലയിൽ, ഭയത്തിലും മായയിലും മന്ദമായ അവൾ, രാമനും അവന്റെ ഭാര്യയും ലക്ഷ്മണനും വനത്തിലേക്ക് വന്നതും, താൻ എങ്ങനെയാണ് വിരൂപയാകപ്പെട്ടതെന്നതും സഹോദരൻ ഖരയോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി മഹാമഹിമയുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അറണ്യകാണ്ഡത്തിലെ പതിനൊന്നാം സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. തന്റെ സഹോദരിയെ അങ്ങിനെയാണ് വിരൂപയായി രക്തംകൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ട നിലയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, രാക്ഷസനായ ഖരൻ ക്രോധത്തിൽ കത്തിയവനായി അവളോട് ചോദിച്ചു: "ഇപ്പൊൾ എഴുന്നേറ്റ് പറയൂ, ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് ആരാണ് നിന്നെ ഇങ്ങനെ വിരൂപമാക്കിയതെന്ന് വ്യക്തമാക്കൂ. കറുത്ത പാമ്പിനോട് കളിക്കുന്നവനെപ്പോലെയും, ചുരുണ്ടുകിടക്കുന്ന വിഷമയുള്ള പാമ്പിന്റെ തലയിലേക്ക് വിരൽത്തുമ്പ് വെക്കുന്നതുപോലെയും, മരണപ്പാശം കഴുത്തിൽ പറ്റിച്ചിട്ടും അതറിയാതെ, ഇന്നാണ് നിന്നെ കണ്ടവൻ പരമവിഷം കുടിച്ചവനായി. ശക്തിയും വീര്യവും ഉള്ളവളായ നീ, ആഗ്രഹിച്ചിടത്തേക്ക് പോകാനും രൂപം മാറ്റാനും കഴിയുന്നവളായ നീ, ആരാണ് നിന്നെ മരണത്തെ നേരിട്ടവളായതുപോലെ ഈ നിലയിലാക്കിയതെന്ന് പറയൂ. ദേവന്മാരിലോ, ഗന്ധർവന്മാരിലോ, ഭൂതഗണങ്ങളിലോ, മഹർഷിമാരിലോ ആരാണ് ഇത്തരം ശക്തിയുള്ളവൻ? ലോകത്തിൽ എനിക്കു ദോഷം ചെയ്യാൻ ധൈര്യമുള്ളവനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അമരന്മാരിലും, വജ്രായുധധാരിയായ ഇന്ദ്രനിലും പോലും അല്ല. ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ എന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകളയും; ഹംസം പാൽ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് കുടിക്കുന്നതുപോലെ അവന്റെ ജീവൻ ഞാൻ അവസാനിപ്പിക്കും. യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ അമ്പുകൾ അവന്റെ പ്രാണകേന്ദ്രങ്ങളെ കുത്തി രക്തം കഫംപോലെ ഒഴുകുമ്പോൾ, അവനെ ഞാൻ കൊല്ലുമ്പോൾ ഭൂമി ആ രക്തം കുടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കും." ഇങ്ങനെ ഖരൻ തന്റെ സഹോദരിയുടെ ദുർഗതിയും അതിന് ഉത്തരവാദിയായവനെ ശിക്ഷിക്കാനുള്ള അത്യാക്രോശവും പ്രകടിപ്പിച്ചു.