ഭരതന് രാമനോടു പറഞ്ഞു: "മഹാജ്ഞാനിയായോ, ഈ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ച് ഭരിക്കണം; ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാന് നീക്കാണ് ശേഷിയുള്ളത്, കാകുത്സ്ഥന്." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭരതന് തന്റെ സഹോദരന്റെ കാൽപ്പാദങ്ങളില് വീണ്, ഹൃദയപൂര്വ്വം അപേക്ഷിച്ചു. രാമന് സ്നേഹപൂര്വ്വം സംസാരിച്ചു. തന്റെ സഹോദരനെ മടിയില് ഇരുത്തി, കമലദള സമാനമായ കണ്ണുകളും ഹംസനാദംപോലുള്ള ശബ്ദവും ഉള്ള രാമന് പറഞ്ഞു: "ഇങ്ങനെയുള്ള ദൃഢനിശ്ചയം നിന്റെ ഉള്ളിലാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്; വിനയപൂര്വ്വമായും പൂര്ണമായും. ഭൂമിയെ പോലും സംരക്ഷിക്കാന് നീക്കാണ് കഴിഞ്ഞത്, പ്രിയ സഹോദരാ. മന്ത്രിമാരും സുഹൃത്തുക്കളും ജ്ഞാനികളും ചേര്ന്ന് എല്ലാം ആലോചിച്ച് വലിയ കാര്യങ്ങളെയും വിജയകരമായി പൂര്ത്തിയാക്കണം. "ചന്ദ്രനില്നിന്ന് ഭാഗ്യം മാറിയേക്കാം, ഹിമാലയം തന്റെ ഹിമം ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം, സമുദ്രം തീരം കടന്നേക്കാം, എങ്കിലും ഞാന് പിതാവിന്റെ വാക്ക് ലംഘിക്കില്ല. ആഗ്രഹത്താലോ, ലോഭത്താലോ, അമ്മ ഇത് നിനക്കായി ചെയ്തതാണ്; അതിനെ മനസ്സില് വെച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട, അമ്മയോടു വേണ്ടതുപോലെ പെരുമാറണം." രാമന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള് ഭരതന് കൌസല്യയുടെ പുത്രനോടു, സൂര്യനുപോലെയുള്ള തേജസ്സും പിറവിയിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള രൂപവും ഉള്ളവനോടു പറഞ്ഞു: "മഹാത്മാവേ, ഈ പൊന്നാലങ്കരിച്ച പാദുകകള് കാല്വെച്ച് സ്വീകരിക്കണം; ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഇതിലൂടെ ഉറപ്പാക്കപ്പെടും." മനുഷ്യരാശിയിലെ വാനരസിംഹനായ രാമന് പാദുകകളില് കാല്വെച്ച് വീണ്ടും ഇറങ്ങി, അതു മഹാത്മാവായ ഭരതന് നല്കി. ഭരതന് അങ്ങിനെ പാദുകകള്ക്ക് നമസ്കരിച്ചു, രാമനോടു പറഞ്ഞു: "പതിനാലു വര്ഷം ഞാന് ജടയും വാല്കലവും ധരിച്ചിരിക്കും. രഘുവംശജനായ വീരാ, നഗരത്തിനു പുറത്തു വാസം ചെയ്ത്, ഫലങ്ങളും മൂലങ്ങളും ഭക്ഷിച്ച്, നിന്റെ വരവിനായി കാത്തിരിക്കും. രാജ്യം ഭരിക്കാനുള്ള അധികാരം ഈ പാദുകകള്ക്ക് സമ്മാനിക്കുന്നു; പതിനാലാം വര്ഷം പൂര്ത്തിയായിട്ടും നിന്നെ കാണാനാവില്ലെങ്കില്, അഗ്നിയില് ചാടും, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ." ഇങ്ങനെ സമ്മതിച്ച് ഭരതന് രാമനെ ആദരപൂര്വ്വം അണഞ്ഞു, ശത്രുഘ്നനെയും അണഞ്ഞു. പിന്നെ രാമന് ഭരതനോട് പറഞ്ഞു: "കൈകേയിയെ സംരക്ഷിക്കണം; അവളോടു കോപിക്കരുത്. എന്റെ കൂടെയും സീതയുടെ കൂടെയും പ്രതിജ്ഞയില് നീ ബന്ധിതനാണ്, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, കണ്ണുനിറഞ്ഞു, സഹോദരനെ വിട്ടു. ശക്തനും ധര്മ്മനിഷ്ഠനുമായ ഭരതന് അങ്ങിനെ പാദുകകള്ക്ക് അര്ച്ചന ചെയ്ത്, രാഘവനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, അവ പാദുകകള് തലയിലേറ്റി. ശേഷം, ജനങ്ങള്, മൂപ്പന്മാര്, മന്ത്രിമാര്, സഹോദരന്മാര് എന്നിവരെ യഥാക്രമം വന്ദിച്ച്, ഹിമാലയപര്വ്വതം പോലെയുള്ള അചഞ്ചലനായി, അവരെ വിട്ടയച്ചു. അമ്മമാര് കരയുന്നവരായി, ദുഃഖത്തില് കുരുങ്ങി, സംസാരിക്കാന് പോലും കഴിയാതെ നിന്നു. ഭരതന് അവരെ ആദരപൂര്വ്വം വന്ദിച്ച്, തന്റെ കൂടാരത്തിലേക്ക് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രവേശിച്ചു. ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ അയോഗ്ധ്യകാണ്ഡത്തിലെ നൂറിരണ്ടാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, ഭരതന് പാദുകകള് തലയിലേറ്റി, സന്തോഷത്തോടെ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം രഥത്തില് കയറി. വസിഷ്ഠന്, വാമദേവന്, ജാബാലി, വ്രതനിഷ്ഠരായ മന്ത്രിമാര് എല്ലാവരും മുന്നില് നടന്നു. അവര് കിഴക്കോട്ട്, മനോഹരമായ മന്ദാകിനി നദിയിലേയ്ക്കും, ചിത്രകൂടപര്വ്വതത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, യാത്ര തുടരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് മനോഹരമായ ഖനികള് കണ്ടും, വിവിധ കാഴ്ചകള് ആസ്വദിച്ചും, ഭരതന് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പോന്നു. ചിത്രകൂടത്തിന് സമീപം, ഭരതന് മഹാമുനിയായ ഭാരദ്വാജന്റെ ആശ്രമം കണ്ടു. അവിടെ എത്തി, ഭരതന് രഥത്തില് നിന്ന് ഇറങ്ങി, ഭാരദ്വാജന്റെ പാദങ്ങളില് വീണു. ഭരദ്വാജന് സന്തോഷത്തോടെ ചോദിച്ചു: "പ്രിയപുത്രാ, നിന്റെ കാര്യങ്ങള് പൂര്ത്തിയായി, രാമനെ കണ്ടോ?" ജ്ഞാനിയായ ഭാരദ്വാജന് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോള് ഭരതന് ഭ്രാതൃഭക്തിയോടെ മറുപടി നല്കി: "ആചാര്യനും ഞാനും പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെയും സന്തോഷത്തോടെയും രാഘവന് വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: 'പിതാവിന്റെ വാക്ക് എങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചോ അതുപോലെ തന്നെ പാലിക്കണം; പതിനാലു വര്ഷം എങ്കിലും.' വസിഷ്ഠന് അതിനുത്തരം നല്കി: 'ഈ പൊന്നാലങ്കരിച്ച പാദുകകള് സന്തോഷത്തോടെ തരിക, ഭരതന്റെ കൈകളില് നല്കുക; ഇവയിലൂടെ അയോഗ്ധ്യയുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കാം.' വസിഷ്ഠന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, രാഘവന് കിഴക്ക് മുഖം നോക്കി പാദുകകള് കയറി, ഭരതന് ഭരണം നടത്താന് അവയെ ഏല്പ്പിച്ചു. ഇപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ രാമന് എന്നെ അനുമതി നല്കി, പാദുകകള് ഏറ്റുവാങ്ങി, അയോഗ്ധ്യയിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുന്നു." ഭരതന്റെ ഈ ഉജ്ജ്വലമായ വാക്കുകള് കേട്ടു, മഹാമുനിയായ ഭാരദ്വാജന് കൂടുതൽ ആശീർവാദപൂര്വ്വം പറഞ്ഞു: "മനുഷ്യസിംഹനായ ഭരതാ, നല്ലവരില് ശ്രേഷ്ഠനായ നീയിലേയ്ക്ക്, വെള്ളം താഴ്ച്ചയിലേയ്ക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നതുപോലെ, ധര്മം സ്വയം വന്നു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ശക്തഭുജനായ ദശരഥന് അമൃതം പോലെയാണ്; നീയെന്നുപോലൊരു പുത്രന് അവനുണ്ട്, നീ ധര്മ്മജ്ഞനാണ്, സദാചാരനാണ്." ഇങ്ങനെ മഹാമുനിയോട് പറഞ്ഞ്, ഭരതന് കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങള് സ്പര്ശിച്ച് യാത്രയെടുക്കാന് തയാറായി. ഭാരദ്വാജനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഭരതന് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം അയോഗ്ധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും കൂട്ടിയ വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭരതന് മടങ്ങി.