രാമായണത്തിലെ ഐതിഹാസികമായ ഈ കഥയിൽ, ഒരിക്കൽ ഒരു രാജ്ഞി തന്റെ എതിരാളിയുടെ പുത്രനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഒരു വിഷം നൽകിയിരുന്നു. ആ വിഷം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് ആ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചത്—അവൻ സഗരനായി പ്രശസ്തനായി. ഈ സഗരൻ മഹാസമുദ്രം ഉഴുതെടുത്ത മഹാരാജാവാണ്. ഉത്സവസമയങ്ങളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, തന്റെ വേഗതയാൽ ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനായിരുന്നു അവൻ. സഗരന്റെ പുത്രൻ അസമഞ്ജൻ എന്നായിരുന്നു; അവൻ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തതിനാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ പിതാവിനാൽ രാജ്യം വിട്ടു നീക്കപ്പെട്ടു. അസമഞ്ജന്റെ പുത്രൻ ആയിരുന്നു അനശുമാൻ—വീര്യശാലിയും പ്രശസ്തനും. അനശുമാന്റെ പുത്രൻ ദിലീപ്, ദിലീപിന്റെ പുത്രൻ ഭഗീരഥൻ. ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് കകുത്ഥൻ ജനിച്ചു; കകുത്ഥനിലൂടെ കകുത്ഥകുലം പ്രശസ്തി നേടി. കകുത്ഥന്റെ പുത്രൻ രഘു; രഘുവിൽ നിന്ന് രഘുകുലം എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. രഘുവിന്റെ പുത്രൻ ശക്തനും പ്രശസ്തനും മനുഷ്യഭക്ഷകനുമായ കല്മാഷപാദൻ, സൗദാസ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. കല്മാഷപാദന്റെ പുത്രൻ ശംഖണൻ; പിതാവിന്റെ ശക്തി അവനിൽ ലഭിച്ചു, ആയിരം സൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചവൻ. ശംഖണന്റെ പുത്രൻ സുദർശനൻ, ധീരനും മഹത്വവാനുമായവൻ. സുദർശനന്റെ പുത്രൻ അഗ്നിവർണൻ, അഗ്നിവർണന്റെ പുത്രൻ ശീഘ്രഗൻ. ശീഘ്രഗന്റെ പുത്രൻ മറു, മറുവിന്റെ പുത്രൻ പ്രശുശ്രുക, പ്രശുശ്രുക്കിന്റെ പുത്രൻ അംബരീഷൻ—വളരെ മഹത്വവും തേജസ്സുമുള്ളവൻ. അംബരീഷന്റെ പുത്രൻ നഹുഷൻ, സത്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ഉറച്ചവൻ. നഹുഷന്റെ പുത്രൻ നാഭാഗൻ, അത്യന്തം ധാർമ്മികൻ. നാഭാഗന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—അജനും സുവ്രതനും. അജന്റെ പുത്രൻ തന്നെയാണ് ധാർമ്മികനായ ദശരഥൻ രാജാവ്. നീ തന്നെയാണ് ദശരഥന്റെ മൂത്ത പുത്രനും അവകാശിയും—രാമൻ. അതിനാൽ, രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, മഹാരാജാവേ. ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ മൂത്തവൻ രാജാവാവും; മൂത്തവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഇളയവനെ അഭിഷേകം ചെയ്യാറില്ല. രഘുകുലത്തിന്റെ പുരാതന നിയമം ലംഘിക്കരുത്; മഹാരാജാക്കന്മാർ പോലെ ഭൂമി ഭരിക്കണം. ഇങ്ങനെ മഹർഷി വശിഷ്ഠൻ രാമനോടു പറഞ്ഞശേഷം, ധാർമ്മികതയാൽ നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു ഉപദേശവും പറഞ്ഞു. ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ചവർക്കു മൂന്നു മുതിർന്നവരാണ്—ഗുരു, പിതാവ്, മാതാവ്. പിതാവാണ് കുട്ടിയെ ജനിപ്പിക്കുന്നത്; ഗുരു വിജ്ഞാനം നൽകുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ഗുരു എന്ന പേര്. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്റെ പിതാവിന്റെയും നിന്റെയും ഗുരുവാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ചാൽ നീ സദാചാരപഥം വിട്ടുപോകില്ല. സമിതികളും കൂട്ടായ്മകളും ദ്വിജന്മാരും—all these assemblies and noble people—ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ സദാചാരപഥം വിട്ടുപോകില്ല. മുതിർന്നവളായ ധാർമ്മികമാതാവിന്റെ വാക്ക് അവഗണിക്കരുത്; അവളുടെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ചാൽ സദാചാരപഥം വിട്ടുപോകില്ല. ഭാരതൻ അപേക്ഷിക്കുന്നതും നിറവേറ്റിയാൽ, സത്യധർമ്മപരനായ നീ നിന്റെ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ഗുരു വശിഷ്ഠൻ മൃദുവായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ ആദരപൂർവ്വം മറുപടി പറഞ്ഞു: മാതാപിതാക്കൾ ചെയ്യുന്നതെന്തും ഒരിക്കലും പകരം കൊടുക്കാനാവില്ല; അവർ നൽകിയ സ്നേഹവും സംരക്ഷണവും പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചടക്കാൻ കഴിയില്ല. കഴിവതും നൽകിയും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ചും, വളർത്തിയും, അവരെ പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യാം. എന്റെ പിതാവാണ് ദശരഥൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ ഒരിക്കലും ലംഘിക്കില്ല. രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാത്മാവും ദുഃഖിതനുമായ ഭാരതൻ രഥികനോടു പറഞ്ഞു: “ക്ഷിപ്രം ഈ നിലത്ത് കുശത്തിരി വിരിക്കൂ; ഞാൻ എന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സന്നിധിയിൽ ഇരിക്കും, അവൻ എനിക്ക് അനുകൂലമാകുന്നത് വരെ.” ഭക്ഷണവുമില്ലാതെ, വെളിച്ചവുമില്ലാതെ, ധനം ഇല്ലാതെ, ദ്വിജനായി, ഞാൻ ഇവിടെയിരിക്കും, രാമൻ തിരിച്ച് വരുന്നത് വരെ. ഭാരതന്റെ ഈ ദൃഢനിശ്ചയം കണ്ടു, സുമിത്ര ദുഃഖഭരിതനായി കുശമയത്തിൽ കിടന്നു. രാജർഷിയായ രാമൻ അവനോട് ചോദിച്ചു: “ഭാരതാ, ഞാൻ ചെയ്യുന്നപോലെ നീയുമെന്തിന് ഇരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?” ബ്രാഹ്മണൻ പുരുഷരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഒരുഭാഗത്ത് ഇരിക്കാം; എന്നാൽ അഭിഷിക്തനായവർക്കു അങ്ങനെ ഇരിക്കാൻ അനുമതിയില്ല. “ഭാരതാ, ഉയിർത്ത് ഈ ദുർഗമമായ വ്രതം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊൾ. അയോധ്യയിലേക്കു വേഗം പോവുക,” എന്നു രാമൻ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ, ഭാരതൻ ഇരിച്ചിരിക്കവേ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും നോക്കി ചോദിച്ചു: “നിങ്ങൾ എന്റെ മൂത്ത സഹോദരനെ ഉപദേശിക്കില്ലേ?” അവരൊക്കെ പറഞ്ഞു: “കകുത്ഥകുലത്തിൽ നിന്നുള്ള രാമൻ സത്യം പറയുന്നു; അവൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നു. അതിനാൽ, നമുക്ക് അവനെ നേരിട്ട് മനസ്സുമാറ്റാൻ കഴിയില്ല.” ഇത് കേട്ട രാമൻ പറഞ്ഞു: “സുഹൃത്തുക്കളുടെ വാക്ക് കേൾക്കൂ; അവർ ധർമ്മദൃഷ്ട്യാ കാണുന്നവരാണ്.” ഇങ്ങനെ ഇരുവശവും കേട്ടശേഷം, രാമൻ ഭാരതനോട് പറഞ്ഞു: “ഉയിരത്ത്, മഹാബാഹുവായ ഭാരതാ, എന്നോടൊപ്പം ജലസ്പർശം ചെയ്യുക.” അപ്പോൾ ഭാരതൻ ജലം സ്പർശിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് പറഞ്ഞു: “സമിതി, മന്ത്രികൾ, കൂട്ടായ്മകൾ—എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ. ഞാൻ എന്റെ പിതാവിനോട് രാജ്യം ചോദിക്കുന്നില്ല, അമ്മയോട് ആജ്ഞ ചെയ്യുന്നതുമില്ല; മഹാദ്ധാർമ്മികനായ രാമനെ ഞാൻ അനുമതിയില്ലാതെ രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ല.” ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളുടെയും ധർമ്മത്തിന്റെ വാഴ്ചയുള്ള ഈ കുലചരിത്രവും, രാമഭരതന്മാരുടെ മനോഭാവങ്ങളും, എല്ലാവരും തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധവും അവിടെ തെളിഞ്ഞു.