ഭരതന്റെ ഭരണത്തെക്കുറിച്ച് രാമൻ അവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. "നിന്റെ സൈന്യത്തിന് ഭക്ഷണവും വേതനവും സമയത്ത് നൽകുന്നുണ്ടോ? വൈകിയാൽ സൈനികർക്ക് കോപവും അഴിമതിയും വരും; അത് ഭരണാധികാരിക്ക് വലിയ ദുഃഖമാണ്. ഉന്നത കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനപ്പെട്ടവരായ പുത്രന്മാർ നിനക്കു സമർപ്പിതരാണോ? അവർ നിന്റെ കാര്യത്തിൽ ജീവൻ സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാണോ? നിന്റെ ദൂതനായി, ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള പണ്ഡിതനും കഴിവുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനുമായ, നിനക്ക് അനുസരിച്ച് സംസാരിക്കുന്നവനെ നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഭരതാ? ശത്രുവിന്റെ അഞ്ച് സ്ഥാനങ്ങളും നിന്റെ പക്കൽ പത്തും — ആ十八 സ്ഥാനങ്ങൾ, ഓരോന്നിലും മൂന്നു രഹസ്യ ചാരന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ, പരസ്പരം അറിയാതെ, നീ അറിയുന്നുണ്ടോ? നിനക്കു ദുഷ്പ്രവർത്തകരോടും ശത്രുത്വം പുലർത്തുന്നവരോടും എപ്പോഴും ദൂരെ നില്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? ബലഹീനരെ അവഗണിക്കാതിരിക്കാൻ നീ ശ്രദ്ധിക്കുന്നുണ്ടോ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ? ഭരതാ, ഭൗതികവാസനയുള്ള ബ്രാഹ്മണരുമായി നീ ഇടപഴകുന്നില്ലല്ലോ? അവർ സ്വയം ജ്ഞാനികൾ എന്ന് കരുതുന്നെങ്കിലും, അനാവശ്യ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് കഴിവുള്ളത്. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമായിരിക്കുമ്പോൾ, കുറച്ച് തർക്കം പഠിച്ച ഈ ജഡന്മാർ അനാവശ്യമായി സംസാരിക്കുന്നു, സ്വയം ജ്ഞാനികൾ എന്നാണ് കരുതുന്നത്. പിതാവേ, നമ്മുടെ വീരപുരുഷന്മാർ താമസിച്ചിരുന്ന, ശക്തമായ വാതിലുകളുള്ള, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ സത്യനാമക നഗരത്തിൽ ഇപ്പോഴും സമൃദ്ധിയുണ്ടോ? ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ — ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യത്തിൽ നിരതരായി, സ്വയം നിയന്ത്രിതരായി, ഉത്സാഹമുള്ളവരും, ആയിരക്കണക്കിന് ഉന്നത വ്യക്തികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരും ആ നഗരത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുമോ? വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വൈദ്യന്മാർ നിറഞ്ഞ, സമൃദ്ധിയുള്ള, സന്തോഷമുള്ള, നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ അഭയമുള്ള അയോദ്ധ്യയിൽ സമ്പന്നതയും സന്തോഷവും ഉണ്ടോ? നൂറുകണക്കിന് കെട്ടിടങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, വിശ്രാന്തി ഭവനങ്ങൾ, കുളം എന്നിവ കൊണ്ട് ആ നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? സന്തോഷമുള്ള പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, ഉത്സവങ്ങളും സംഗമങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തമായ, കൃഷിയുള്ള അതിരുകളുള്ള, പശുക്കൾ ധാരാളം ഉള്ള, അഹിംസയുള്ള നഗരം തിളങ്ങുന്നുണ്ടോ? അധർമ്മികളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ഇല്ലാത്ത, ഭയങ്ങൾ വിട്ട, ഖനികൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ നഗരം മനോഹരമാണോ? പിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, ദുഷ്ടന്മാർ ഇല്ലാത്ത ആ പ്രദേശം സമൃദ്ധമായിട്ടുണ്ടോ? അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ, രാഘവാ? നിനക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരും, കൃഷിയും പശുപാലനവും ചെയ്യുന്നവരും നന്നായി പരിചരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷം കൃഷിയിലൂടെ വളരുന്നു. അവരുടെ സംരക്ഷണവും ക്ഷേമവും നീ ഉറപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ടോ? രാജാവിന് എല്ലാ പ്രജകളെയും ധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്നുണ്ടോ? അവർ സുരക്ഷിതരാണോ? നീ അവരെ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ? അവരുടെ രഹസ്യങ്ങൾ സംസാരിക്കാൻ നീ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? ആനകാടുകൾ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? ധാരാളം പശുക്കളുണ്ട്? രാജകീയ اصطബ്ദത്തിൽ കുതിരകളും ആനകളും നിനക്ക് തൃപ്തികരമാണോ? നീ പ്രഭാതത്തിൽ, അലങ്കരിച്ച നിലയിൽ, ജനങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വലിയ പാതയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ടോ, രാജകുമാരാ? നിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ കാര്യങ്ങൾ തുറന്നുവെച്ച്, സംശയമില്ലാതെ, പൂർത്തിയാക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ അവയുടെ ഭാഗികമായ കാരണങ്ങൾ മാത്രം പറയുന്നുണ്ടോ? നിന്റെ കോട്ടകൾ സമ്പത്ത്, ധാന്യം, ആയുധങ്ങൾ, വെള്ളം, യന്ത്രങ്ങൾ, വില്ലിൽ വിദഗ്ധരായ ശില്പികൾ എന്നിവ കൊണ്ട് പൂർണ്ണമായും സജ്ജമാണോ? നിന്റെ വരുമാനം ധാരാളമാണോ, ചെലവ് സ്വल्पമാണോ? നിന്റെ ധനശേഖരം അയോഗ്യർക്കു പോകുന്നില്ലല്ലോ, രാഘവാ? നിന്റെ ചെലവ് ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും സന്ദർശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർക്കും യോദ്ധാക്കൾക്കും സുഹൃത്തുകൾക്കും വേണ്ടി നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടോ? ഉത്തമപുരുഷൻ, ഹൃദയത്തിൽ ശുദ്ധിയുള്ളവൻ, കള്ളനെന്നു ആരോപിക്കപ്പെടുന്നില്ല; പണ്ഡിതന്മാർ അന്വേഷിക്കാതെ കുറ്റം ചുമത്തുന്നില്ല; ദ്രവ്യലോഭം കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവൻ നിരപരാധിയാണോ? കള്ളൻ, യഥാസമയം പിടികൂടി ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ടോ, തെളിവോടെ കണ്ടാൽ മാത്രം, ദ്രവ്യലോഭം കൊണ്ട് വിട്ടയക്കുന്നില്ലല്ലോ, പുരുഷോത്തമാ? ദുഃഖവും സമൃദ്ധിയും വന്നപ്പോൾ, നിന്റെ മന്ത്രികൾ, imparcial ആയി, നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നുണ്ടോ? അന്യായമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുടെ കണ്ണുനീർ, രാഘവാ, അവരെ അനുകൂലിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ പുത്രന്മാരെയും പശുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. മുതിർന്നവർക്കും ബാല്യക്കാര്ക്കും ഉത്തമ വൈദ്യർക്കും നീ ദാനങ്ങൾ, ചിന്ത, വാക്ക് — ഈ മൂന്നു വഴി — സഹായം നൽകുന്നുണ്ടോ, രാഘവാ? ഗുരുക്കൾക്കും മൂത്തവർക്കും തപസ്വികൾക്കും ദേവതകൾക്കും അതിഥികൾക്കും എല്ലാ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾക്കും, കഴിവുള്ളവർക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും നീ ആദരവ് കാണിക്കുന്നുണ്ടോ? ധനത്താൽ നീ ധർമ്മത്തെ സഹായിക്കുന്നു, ധർമ്മത്താൽ ധനം; രസലോഭം കൊണ്ടോ ദ്രവ്യലോഭം കൊണ്ടോ ഇരട്ടത്തിലും ഹാനി വരുത്തുന്നില്ലല്ലോ? ജയികളിൽ ഉത്തമനായ നീ, സമയത്തെ അറിയിച്ച്, ധനം, ധർമ്മം, രസം — ഇവയെ സമയമനുസരിച്ച് വിഭജിച്ച് സേവിക്കുന്നുണ്ടോ? എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥത്തിൽ വിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണർ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, നിനക്ക് ആശംസിക്കുന്നുണ്ടോ, മഹാജ്ഞാനി? നീ നാസ്തികതയും അസത്യവും കോപവും അനാസ്ഥയും വൈകിപ്പിക്കൽ, പണ്ഡിതരെ അവഗണിക്കൽ, അലസത, മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലത — ഇവ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? നീ ഒറ്റയ്ക്ക് കാര്യങ്ങൾ ആലോചിക്കുന്നതും, ദുഃഖം അറിയാത്തവരുമായി ആലോചിക്കുന്നതും, തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാതെ വിടുന്നതും, രഹസ്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാതിരിക്കുകതും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? നീ രാജാവിന്റെ പതിനാലു ദോഷങ്ങൾ — ഉത്തമ പ്രവർത്തനം അവഗണിക്കൽ, അവസരത്തിൽ ഉയരാൻ പരാജയപ്പെടൽ തുടങ്ങിയവ — ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? രാഘവാ, നീ പത്തു, അഞ്ചു, നാലു, ഏഴു, എട്ടു, മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾ, മൂന്നു ശാഖകൾ — ഇവയൊക്കെ ശരിയായി അറിയുന്നുണ്ടോ? ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, നീ ആറു നയങ്ങൾ, ദൈവീക-മാനുഷീക ഘടകങ്ങൾ, ഇരുപത് കർത്തവ്യങ്ങൾ, വിഷയം ചുറ്റിയ വൃത്തം — ഇവയെ അറിയുന്നുണ്ടോ? മഹാജ്ഞാനി, നീ യുദ്ധയാത്ര, ശിക്ഷ, രണ്ടു ജനനങ്ങൾ, സഖ്യവും ശത്രുതയും — ഇവയെ ശരിയായി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ? നീ മന്ത്രികൾക്കൊപ്പം, നിർദേശപ്രകാരം, നാലുപേരോ മൂന്നുപേരോ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവരുമായി ഒരുമിച്ചോ, വേറെയും, ആലോചനം നടത്തുന്നുണ്ടോ?