ഭരതൻ്റെ ഭരണത്തിൽ വിവിധ കാര്യങ്ങൾക്കായി രാമൻ സ്നേഹപൂർവ്വം, വിശ്വാസപൂർവ്വം ചോദിക്കുന്നു. ഭരതാ, പ്രധാന സേവകരെ പ്രധാന ജോലികൾക്ക്, മധ്യശ്രേണി സേവകരെ മിതമായ ജോലികൾക്ക്, താഴ്ന്നവരെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ജോലികൾക്ക് നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? സംശയരഹിതരായ, ശുദ്ധരായ, അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും വരെയുള്ള വംശത്തിൽ നിന്നുള്ള, ഏറ്റവും മികച്ചവരെ ഉന്നത സ്ഥാനങ്ങളിൽ മന്ത്രിമാരായി നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? കൈകേയിയുടെ പുത്രനായ ഭരതാ, നിന്റെ ഉപദേശകർ നിന്റെ ഭരണത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ കടുത്ത ശിക്ഷയും ജനങ്ങളുടെ വലിയ ദുഃഖവും കൊണ്ട് രാജ്യം കലഹമുണ്ടോ? പുരോഹിതന്മാരും സ്ത്രീകളും നിനയെ軽ഹിക്കുന്നില്ലേ, അശുദ്ധമായവരെ പോലെ, അല്ലെങ്കിൽ കഠിനമായ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അതിൽ ആഗ്രഹം പുലർത്തുന്നവരെ പോലെ? കുടുംബത്തിൽ കലഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ദുഷ്ടരായ വൈദ്യൻ, ധീരനും അധികാരലോലനും ആയവൻ—ഇവരെ ശിക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, അവൻ വധയോഗ്യനാണ്. ധീരതയും ബുദ്ധിയും സ്ഥിരതയും ശുദ്ധതയും ഉന്നത വംശവും വിശ്വാസവും ശേഷിയും ഉള്ളവനെ സൈന്യാധിപനായി നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? പ്രധാന യോദ്ധാക്കൾ ശക്തരായിട്ടുണ്ടോ, യുദ്ധത്തിൽ പരിചയസമ്പന്നരായിട്ടുണ്ടോ, അപകടത്തിൽ തെളിഞ്ഞവരായിട്ടുണ്ടോ, അവരെ യഥോചിതം ആദരിക്കുന്നുണ്ടോ? സൈന്യത്തിന് അന്നവും വേതനവും സമയത്ത് നൽകുന്നുണ്ടോ? വൈകിയാൽ സൈന്യം കോപവും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും കാണിക്കും; അതു ഭരണാധികാരിക്ക് വലിയ ദുഃഖമാണ്. ഉന്നത കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനവർ, നിനക്കെക്കാലവും സമർപ്പിതരായിട്ടുണ്ടോ? അവർ തങ്ങളുടെ ജീവൻ സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാണോ? നിന്റെ ദൂതനായി ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള, പഠിച്ച, കഴിവുള്ള, ബുദ്ധിമാനായ, വാഗ്മിയുമായ, നിർദ്ദേശിച്ചതു പോലെ സംസാരിക്കുന്നവനെ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഭരതാ? ശത്രുവിൻ്റെ അഞ്ചും നിന്റെ പക്ഷം പത്തും സ്ഥാനങ്ങൾ, ഓരോന്നിലും മൂന്ന് രഹസ്യ ചാരന്മാരെ, പരസ്പരം അറിയാത്തവരെ, അറിയുന്നുണ്ടോ? നിനക്ക് അനുകൂലമല്ലാത്തവരെ എന്നും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ, ശത്രുത്വം പുലർത്തുന്നവരെ ദൂരെയാക്കുന്നുണ്ടോ, ദുർബലരെ ആസൂത്രണം ചെയ്യാതെ, ഭരതാ? ഭഗവാൻ, ഭൗതികതയിൽ വീഴുന്ന ബ്രാഹ്മണരുമായി ബന്ധം ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? അവൻ്റെ ചിന്തകൾ ഉപകാരമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിലേയ്ക്കാണ്. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമായിരിക്കുമ്പോൾ, കുറച്ച് തർക്കശാസ്ത്രം പഠിച്ച മണ്ടന്മാർ, തങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾ എന്ന് കരുതി, ഉപകാരമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നു. പിതാവേ, നമ്മുടെ വീരപുരുഷന്മാർ താമസിച്ചിരുന്ന സത്യം എന്ന നഗരത്തിൽ, ശക്തമായ വാതിലുകളോടെ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ഇപ്പോഴും സമൃദ്ധിയുണ്ടോ? അത് ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ—തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യത്തിൽ സമർപ്പിതരായ, സ്വയംനിയന്ത്രിതരായ, ഉത്സാഹമുള്ള, ആയിരക്കണക്കിന് ഉന്നത ജനങ്ങൾ ചുറ്റിയ, എന്നും നിറഞ്ഞതാണോ? വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള മാളികകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വൈദ്യന്മാർ നിറഞ്ഞ, അയോധ്യ നഗരം നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളതും സന്തോഷകരമായതും ആണോ? നൂറുകണക്കിന് ഭവനങ്ങളാൽ ശോഭിതമായ, ക്ഷേത്രങ്ങളും വിശ്രമഗൃഹങ്ങളും കുളങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നഗരം ആണോ? സന്തോഷകരമായ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, ഉത്സവങ്ങളും കൂട്ടായ്മകളും കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള, വളരെയധികം കന്നുകാലികളും, അക്രമമില്ലാത്ത അതിർത്തികളുമുള്ള നഗരം ആണോ? അധർമ്മികളില്ലാതെ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളില്ലാതെ, ഭയങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, ഖനികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ നഗരം ആണോ? പൂർവ്വികന്മാർ സംരക്ഷിച്ച, ദുഷ്ടന്മാരില്ലാത്ത, സമൃദ്ധിയുള്ള, ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്ന പ്രദേശം ആണോ, രാഘവാ? കൃഷിയും പശുപാലനവും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നിനക്ക് നല്ല സംരക്ഷണം നൽകുന്നുണ്ടോ? ലോകത്തിൽ സന്തോഷം കൃഷിയിലൂടെ വളരുന്നു. അവർക്കായി സംരക്ഷണവും ക്ഷേമവും ഉറപ്പാക്കുന്നുണ്ടോ? രാജാവ് ധർമ്മം വഴി എല്ലാ വാസ്തവികരെ സംരക്ഷിക്കണം. സ്ത്രികൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്നുണ്ടോ, അവർ സംരക്ഷിതരാണോ? അവരെ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ, അവരുടെ രഹസ്യങ്ങൾ പരസ്യമായി പറയുന്നില്ലേ? ആനകളുടെ കാടുകൾ സംരക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടോ, കന്നുകാലികൾ ധാരാളമാണോ? കുതിരകളും ആനകളും രാജധാനിയിൽ നിനക്ക് തൃപ്തികരമായിട്ടുണ്ടോ? ഭരതാ, പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന്, അലങ്കരിച്ച്, മഹാമാർഗത്തിലൂടെ ജനങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വരികയുണ്ടോ? നിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുറന്നുവെച്ച്, സംശയമില്ലാതെ, മുഴുവൻ പൂർത്തിയാക്കുന്നുണ്ടോ, അതോ ഭാഗികമായി മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ? നിന്റെ കോട്ടകൾ സമ്പദ്, ധാന്യം, ആയുധങ്ങൾ, വെള്ളം, യന്ത്രങ്ങൾ, അച്ചുതണ്ടുള്ള വില്ലുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കുശല തൊഴിലാളികൾ—ഇവയിൽ മുഴുവൻ സമൃദ്ധിയുണ്ടോ? വരുമാനം ധാരാളമാണോ, ചെലവുകൾ മിതമായതാണോ? നിന്റെ ധനസമ്പത്ത് അനർഹരായവർക്കു പോവുന്നില്ലേ? ചെലവുകൾ ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും, യോദ്ധാക്കൾക്കും സുഹൃത്തുകൾക്കും വേണ്ടി നടത്തുന്നു? ഉത്തമൻ, ശുദ്ധഹൃദയൻ, മോഷണത്തിൽ കുറ്റം ചുമത്തപ്പെടുന്നില്ലേ, പണ്ഡിതരാൽ അന്വേഷണം കൂടാതെ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലേ, ലാഭം നോക്കി ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലേ? മോഷ്ടാവിനെ പിടികൂടി, യഥാസമയത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്ത്, തെളിവ് കാണിക്കുമ്പോൾ മാത്രം, ധനലോഭം കൊണ്ട് വിട്ടയക്കുന്നില്ലേ, ഭരതാ? ദുഃഖവും സന്തോഷവും വരുമ്പോൾ, നിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള, നീതിമാനായ മന്ത്രിമാർ, നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നുണ്ടോ? ന്യായമില്ലാതെ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുടെ കണ്ണീർ, ഭരതാ, ദോഷം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നവരുടെ പുത്രന്മാരെയും കന്നുകാലികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രായമായവരെ, ബാല്യക്കാരെയും, ഉത്തമ വൈദ്യന്മാരെയും, ഭരതാ, ദാനം, ചിന്ത, വാക്ക്—മൂന്നും വഴി സഹായിക്കുന്നുണ്ടോ? ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും, തപസ്വികളെയും, ദേവതകളെയും, അതിഥികളെയും, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും, കുശലരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ആദരിക്കുന്നുണ്ടോ? ധനം വഴി ധർമ്മം നിലനിർത്തുന്നു, ധർമ്മം വഴി ധനം നിലനിർത്തുന്നു; ഇരു ഭാഗത്തെയും ആസ്വാദനമോ ലാഭമോ കൊണ്ട് ഹാനി വരുത്തുന്നില്ലേ? വിജയികളിൽ ഉത്തമനായ ഭരതാ, യഥാസമയത്തിൽ ധനം, ധർമ്മം, ആനന്ദം—മൂന്നും സമയത്തിനനുസരിച്ച് സേവിക്കുന്നു? എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥത്തിൽ പ്രാവിണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ, നഗരവും ഗ്രാമവും ഉൾപ്പെടെ, നിനക്ക് ആശംസിക്കുന്നു, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ? ഇങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ രാമൻ ഭരതന്റെ ഭരണത്തെ സ്നേഹപൂർവ്വം, ഉത്സാഹപൂർവ്വം, സംശയരഹിതമായി പരിശോധിക്കുന്നു.