ഭാരതനേ, രാജാവിന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും, അതായത് അവൻ ചെയ്തതും ചെയ്യാനിരിക്കുന്നതും, ധാർമ്മികരായ ജനങ്ങൾക്കു അറിയാമോ? രാജാക്കന്മാർക്ക് അജ്ഞാതമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ പാടില്ലല്ലോ. നീയും നിന്റെ മന്ത്രിമാരും പ്രഖ്യാപിക്കാത്ത, രഹസ്യമായ ഉപദേശങ്ങൾ നീ യുക്തിയിലൂടെയോ സൂചനയിലൂടെയോ മനസ്സിലാക്കുന്നുണ്ടോ? ആയിരം മൂഢന്മാരേക്കാൾ, ഒരാളെങ്കിലും ജ്ഞാനിയുണ്ടെങ്കിൽ അതു രാജാവിന് വലിയ ഗുണം ചെയ്യും; പ്രതിസന്ധിക്കാലത്ത് ഒരാൾക്കു പോലും വലിയ കാര്യം സാധ്യമാണ്. ആയിരം, പതിനായിരം മൂഢന്മാരിൽ ആശ്രയിച്ചാലും അവയിൽ യാതൊരു നന്നായ പിന്തുണയുമില്ല. പക്ഷേ, ബുദ്ധിശാലിയും ധീരനും പരിചയസമ്പന്നനും വിവേകശാലിയുമായ ഒരാൾ മന്ത്രിയായി നിയമിച്ചാൽ രാജാവിനും രാജ്യത്തിനും വലിയ ആനന്ദവും സമൃദ്ധിയും ലഭിക്കും. നിന്റെ പ്രധാന സേവകരെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിൽ, മധ്യസ്ഥരെ ഇടത്തരം ജോലികളിൽ, താഴ്ന്നവരെ ചെറുതായ ജോലികളിൽ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? സംശയമില്ലാത്തവരെയും ശുദ്ധരെയും പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും വംശജരെയും, മികച്ചവരിൽ മികച്ചവരെ, ഉന്നത സ്ഥാനങ്ങളിൽ മന്ത്രിമാരായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടോ? കൈകേയിയുടെ പുത്രനേ, നിന്റെ മന്ത്രിമാർ നിന്റെ ഭരണം അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ അതികഠിനമായ ശിക്ഷയും ജനങ്ങളുടെ വലിയ ദുരിതവും നിന്റെ രാജ്യത്ത് ഉണ്ടോ? വൈദികരായ പുരോഹിതന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും നീ അവഹേളനത്തിനു വിധേയനാകുന്നുണ്ടോ? അതായത്, അയോഗ്യമായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും അതിനാൽ സ്ത്രീകളുടെ അവഗണനയും നേരിടുന്നുണ്ടോ? ചതിയിലും, ദുഷ്ടവൈദ്യന്മാരിലും, ധീരനും അധികാരലോലനും ആയവനിൽ ശിക്ഷ നൽകാതെ വിട്ടാൽ അവൻ വധയോഗ്യനാണ്. നിന്റെ സൈന്യത്തിന് ധീരനും വിവേകശാലിയും സ്ഥിരപ്രതിജ്ഞയുമുള്ളവനും ശുദ്ധനും ഉന്നതവംശജനും വിശ്വസ്തനും കഴിവുള്ളവനുമായവനെ സൈന്യാധിപതിയായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടോ? നിന്റെ പ്രധാന സൈനികർ ധീരരും യുദ്ധശൂരന്മാരുമാണോ? അവർ അപകടങ്ങളിൽ തെളിയിച്ചവരായിട്ടുണ്ടോ? നീ അവരെ യഥായോഗ്യം ആദരിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടോ? സൈന്യത്തിന് അന്നവും വേതനവും സമയത്ത് നൽകുന്നുണ്ടോ? വൈകിയാൽ സൈനികർ കോപിക്കുകയും ദുർമ്മാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് തിരിയുകയും ചെയ്യും; അത് രാജാവിന് വലിയ ദോഷമാണ്. ഉന്നതകുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനപ്പെട്ടവർ, നിനക്കു പ്രതിബദ്ധരാണോ? അവർ ജീവൻ പോലും സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാണോ? നിന്റെ ദൂതനായി, ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള, പണ്ഡിതനും നിപുണനും ബുദ്ധിമാനും വാഗ്മിയും ആയവനെ, നിർദ്ദേശപ്രകാരമൊക്കെ സംസാരിക്കുന്നവനെ, നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? പത്തുപേരുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ നിന്റെ പക്ഷത്തും അഞ്ചുപേരുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ശത്രുപക്ഷത്തുമായി, ഓരോന്നിലും തമ്മിൽ അറിയാത്ത മൂന്ന് രഹസ്യഗൂഢചാരികളെ ഉപയോഗിച്ച് നീ അവയെല്ലാം അറിയുന്നുണ്ടോ? അനുകൂലരല്ലാത്തവരെയും വിരോധികളെയും നീ എപ്പോഴും അകറ്റുന്നുണ്ടോ? ദുർബലരെ കുറിച്ച് നീ അപമാനമോ അവഗണനയോ കാണിക്കുന്നില്ലേ? ഭാരതപുത്രാ, ഭൗതികലോലമായ ബ്രാഹ്മണരുമായി നീ കൂട്ടുകൂടുന്നില്ലേ? അവർ സ്വയം ജ്ഞാനികളാണെന്നു കരുതുമ്പോഴും, അവർക്കു യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം വൈദഗ്ധ്യമുണ്ട്. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമായിരിക്കുമ്പോഴും, കുറച്ചു തർക്കശാസ്ത്രം പഠിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ അനാവശ്യമായി സംസാരിക്കുന്നു; സ്വയം ജ്ഞാനികളാണെന്നു കരുതുന്നു. പിതാവേ, നമ്മുടെ വീരപുരുഷന്മാർ ഒരിക്കൽ വാസം ചെയ്തിരുന്ന സത്യനാമം ഉള്ള那个 നഗരം, ശക്തമായ കവാടങ്ങളോടെ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, ഇന്നും സമൃദ്ധമാണോ? ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിങ്ങനെ സ്വധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും ഉത്സാഹശാലികളുമായവരും ആയിരക്കണക്കിന് മഹാനുഭാവങ്ങൾ ചുറ്റപ്പെട്ടവരുമായിട്ടാണ് ആ നഗരം ഇപ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതോ? വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ടും, വൈദ്യന്മാരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ, അയോധ്യ എന്ന നഗരം സമൃദ്ധിയും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞതുമായ നിലയിൽ നീ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ടോ? നൂറുകണക്കിന് മന്ദിരങ്ങൾ കൊണ്ടും, ജനസാന്ദ്രതയുള്ളതും, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, വിശ്രമശാലകൾ, കുളങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ നഗരം ഉജ്ജ്വലമാണോ? ആനന്ദം നിറഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, ഉത്സവങ്ങളാലും സംഗമങ്ങളാലും ദീപ്തിയുള്ളതുമായ, കൃഷിയിടങ്ങൾ നല്ല നിലയിൽ പരിപാലിക്കപ്പെട്ടതും, പശുക്കൾ ധാരാളം ഉള്ളതുമായ, അഹിംസയില്ലാത്തതുമായ ആ നഗരം പ്രകാശമാനമാണോ? അതിൽ അതിക്രമികളോ കാട്ടുമൃഗങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, ഭയരഹിതമായും ഖനികൾകൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ നഗരം മനോഹരമാണോ? മഹാപുരുഷന്മാർ സംരക്ഷിച്ച പ്രദേശം, ദുഷ്ടന്മാർ ഇല്ലാതെ, സമൃദ്ധിയോടെ അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ, രാഘവാ? കൃഷിയിലൂടെയും പശുപോശനത്തിലൂടെയും ജീവിക്കുന്ന നിനക്കു പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നീ നന്നായി പരിപാലിക്കുന്നുണ്ടോ? ലോകത്തിൽ സന്തോഷം കൃഷിയിലൂടെയാണ് വളരുന്നത്. അവരുടേയും മറ്റു ജനങ്ങളുടേയും സംരക്ഷണത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും നീ യാതൊരു അലക്ഷ്യവും കാണിക്കാതെ കരുതലോടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നുണ്ടോ? രാജാവിന് തന്റെ പ്രജകളെ ധർമ്മപാതത്തിൽ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണല്ലോ. സ്ത്രീകളെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും അവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടോ? അവരിൽ വിശ്വാസം പുലർത്തുന്നുണ്ടോ? അവരുടെ രഹസ്യങ്ങൾ പരസ്യമായി പറയാതിരിക്കുന്നു അല്ലേ? ആനകളുടെ വനങ്ങൾ നീ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ? പശുക്കളും കുതിരകളും രാജവംശത്തിലെ ആനകളും നീതികരമായി സംതൃപ്തമാകുന്ന വിധം നിനക്കുണ്ട് അല്ലേ? നീ ഓരോ പ്രഭാതവും അലങ്കരിച്ചവനായി ജനങ്ങൾക്കു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ടോ, മഹാപഥത്തിൽ? നിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ കാര്യങ്ങൾ തുറന്നും സംശയരഹിതമായും നടക്കുന്നു അല്ലേ, അല്ലെങ്കിൽ അവയെല്ലാം അർദ്ധവ്യക്തമായ കാരണങ്ങൾ മാത്രം പറഞ്ഞ് അവശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? നിന്റെ കോട്ടകൾ മുഴുവനും ധനം, ധാന്യം, ആയുധങ്ങൾ, വെള്ളം, യന്ത്രങ്ങൾ, അമ്പേറിവിളക്കുമായി നിപുണരായ ശില്പികൾ എന്നിവകൊണ്ട് സമൃദ്ധമാണ് അല്ലേ? നിന്റെ വരുമാനം ധാരാളമാണോ? ചെലവുകൾ കുറവാണോ? നിന്റെ ധനസമ്പത്ത് അയോഗ്യർക്കു കൈമാറപ്പെടുന്നില്ലല്ലോ? നിന്റെ ചെലവുകൾ ദേവന്മാർക്കും പിതൃവർഗ്ഗത്തിനും സന്ദർശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും യോദ്ധാക്കൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വേണ്ടി മാത്രമാണ് അല്ലേ? ഹൃദയശുദ്ധിയുള്ള മഹാനായവൻ കള്ളനെന്നാരോപിതനാവുകയോ, പണ്ഡിതന്മാർ പരിശോധിക്കാതെ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ, സ്വാർത്ഥതയാൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതില്ലല്ലോ? കള്ളനെ, യഥാസമയത്ത് പിടിച്ചു തെളിവോടെ ചോദ്യം ചെയ്ത്, സ്വാർത്ഥതയാൽ വിട്ടയക്കുന്നില്ലല്ലോ, മഹാപുരുഷനേ? ദു:ഖത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും നിന്റെ നന്നായി പഠിച്ച മന്ത്രിമാർ, പാർഷ്ഡതയില്ലാതെ, നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി മുന്നോട്ട് പോകുന്നുണ്ടോ? രാഘവാ, അന്യായമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുടെ കണ്ണുനീർ, ആ ശിക്ഷയിലേക്കു പ്രേരിപ്പിച്ചവരുടെ പുത്രന്മാരെയും പശുക്കളെയും നശിപ്പിക്കും.