രാമൻ ഭരതനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചു: ഭരതാ, നിങ്ങളുടെ കുടുംബപുരോഹിതൻ ശാസ്ത്രീയമായ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്, പണ്ഡിതനും, അസൂയയില്ലാത്തവനും, നിഷ്പക്ഷനുമാണ്, അവനോട് നിങ്ങൾ ആദരവോടെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ? നിങ്ങൾ യാഗാഗ്നികളെ ശ്രദ്ധയോടെ പരിപാലിക്കുന്നുവോ? യാഗങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള ക്രിയകൾക്കും ഹോമങ്ങൾക്കുമുള്ള ജ്ഞാനവും ധർമ്മബുദ്ധിയും നിങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടോ? സമയോചിതമായി ഹോമങ്ങൾ നടത്തുന്നതിന് നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ടോ? ഭരതാ, ദേവന്മാരോടും, പിതാവിനോടും, മാതാവിനോടും, ആചാര്യന്മാരോടും, മുതിർന്നവരോടും, വൈദ്യന്മാരോടും, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും നിങ്ങൾ യഥാവിധി ആദരവ് കാണിക്കുന്നുണ്ടോ? ആയുധവിദ്യയിലും, ഭരണശാസ്ത്രത്തിലും, ധനശാസ്ത്രത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെ ഉപദേശകനായി നിങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഭയമില്ലാത്തവരും, പണ്ഡിതരും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും, ഉന്നതജാതിയിലുള്ളവരും, വിവേകശാലികളുമായവരെ മന്ത്രിമാരായി നിങ്ങൾ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഭരതാ, മന്ത്രാലോചനയാണല്ലോ രാജാക്കന്മാർക്ക് വിജയത്തിന്റെ മൂലകാരണമായത്, അതിനാൽ ഉപദേശത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, ശാസ്ത്രജ്ഞാനമുള്ള മന്ത്രിമാരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന മന്ത്രാലോചനയെ നിങ്ങൾ പ്രാധാന്യത്തോടെ കണക്കാക്കുന്നുണ്ടോ? ഉറക്കം നിങ്ങളെ കീഴടക്കാറില്ലല്ലോ? നിങ്ങൾ യഥാസമയത്ത് ഉണരുന്നുണ്ടോ? രാത്രിയുടെ അവസാനഭാഗത്തിലും കാര്യങ്ങളിലെ സൂക്ഷ്മതകൾ ചിന്തിക്കാറുണ്ടോ? നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്ക് അല്ലെങ്കിൽ അനാവശ്യമായി അധികരുമായി കാര്യങ്ങൾ ആലോചിക്കുന്നില്ലല്ലോ? ആലോചന കഴിഞ്ഞാൽ നിങ്ങളുടെ പദ്ധതികൾ പുറത്തു ചോർന്നുപോകുന്നില്ലല്ലോ? ഭരതാ, കുറഞ്ഞ ശ്രമത്തിൽ വലിയ ഫലമുണ്ടാക്കാവുന്ന കാര്യങ്ങൾ നിങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചാൽ ഉടൻ തന്നെ അതിന്റെ നിർവഹണത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും, അതായത് ചെയ്തതും ചെയ്യാനിരിക്കുന്നതും, ധർമ്മപരമായ നിങ്ങളുടെ പ്രജകൾക്ക് അറിയാമോ? രാജാക്കന്മാർ അറിയാത്ത കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യരുതല്ലോ. നിങ്ങൾക്കും നിങ്ങളുടെ മന്ത്രിമാർക്കും അറിയാത്ത, പുറത്ത് പ്രസ്താവിക്കാത്ത രഹസ്യങ്ങൾ നിങ്ങൾ നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ, ഉപദേശത്തിലൂടെ കണ്ടെത്താറുണ്ടോ? നൂറുകണക്കിന് മൂഢന്മാരെക്കാളും ഒരുവൻ ജ്ഞാനിയാവാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടോ? ബുദ്ധിമാനായ ഒരാൾ കഠിനസമയത്തിൽ വലിയ ഗുണം ചെയ്യാൻ കഴിയും. ആയിരക്കണക്കിന് മൂഢന്മാരിൽ ഒരാളും യഥാർത്ഥ സഹായം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ബുദ്ധിമാനും ധൈര്യശാലിയും, വിദഗ്ധനും, വിവേകശാലിയുമായ ഒരൊറ്റ മന്ത്രിയും രാജാവിനും രാജ്യത്തിനും വലിയ സമൃദ്ധി നൽകാൻ കഴിയും. നിങ്ങളുടെ പ്രധാന സേവകരെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾക്കായി, മദ്ധ്യസ്ഥരെ മദ്ധ്യസ്ഥ പ്രവർത്തികൾക്കായി, കുറഞ്ഞ ശേഷിയുള്ളവരെ ചെറുതായുള്ള ജോലികൾക്കായി നിങ്ങൾ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ? സംശയാതീതരായും, ശുദ്ധരായും, പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും വംശജരുമായവരെ, ശ്രേഷ്ഠന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരെ ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിങ്ങൾ നിയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ? കൈകേയിയുടെ മകനേ, നിങ്ങളുടെ മന്ത്രിസഭ നിങ്ങളുടെ ഭരണത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ കടുത്ത ശിക്ഷയാൽ ജനങ്ങൾ ദുരിതത്തിലാവുന്നുണ്ടോ? പുരോഹിതന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും നിങ്ങൾ അപമാന്യനായവനായി മാറിയിട്ടില്ലല്ലോ? ഉപദ്രവം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരായ ചതിക്കാരനും, ദുഷ്ട വൈദ്യനും, ധൈര്യശാലിയും അധികാരലോലനുമായവനും ശിക്ഷിക്കപ്പെടാതെ വിട്ടുപോകുന്നില്ലല്ലോ? നിങ്ങളുടെ സൈന്യാധിപതിയെ ധൈര്യശാലിയെയും, ബുദ്ധിമാനുമായും, സ്ഥിരനിഷ്ഠയുമായും, ശുദ്ധനും, ഉന്നതവംശജനും, വിശ്വസ്തനുമായും, കഴിവുള്ളവനുമായും നിങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കൾ ധൈര്യശാലികളും, യുദ്ധനിപുണരും, അപകടങ്ങളിൽ തെളിയപ്പെട്ടവരുമാണോ? നിങ്ങൾ അവരെ യഥാസമയം ആദരവോടെ ബഹുമാനിക്കുന്നുണ്ടോ? സൈന്യത്തിന് ഭക്ഷണവും വേതനവും യഥാസമയം നൽകുന്നുണ്ടോ? വൈകിപ്പോകുന്നില്ലല്ലോ? കാരണം, വൈകിയാൽ സൈനികർ കോപിച്ചു ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിലേർപ്പെടും, അത് ഭരണാധികാരിക്ക് വലിയ ദുർഭാഗ്യമായിരിക്കും. ഉന്നതകുലജന്മാരായ രാജകുമാരന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനവർ, നിങ്ങൾക്കു പ്രതിബദ്ധരാണോ? അവർ നിങ്ങൾക്കായി ജീവൻ തന്നെ നല്കാൻ സന്നദ്ധരാണോ? നിങ്ങളുടെ ദൂതനായി ഗ്രാമീണപ്രഭാവമുള്ള, പണ്ഡിതനും, വിദഗ്ധനും, ബുദ്ധിമാനുമായും, വാഗ്മിയായും, നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ സംസാരിക്കുന്നവനെയും നിങ്ങൾ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഭാരതാ? നിങ്ങളുടെ പക്ഷത്തും ശത്രു പക്ഷത്തും പതിനെട്ട് സ്ഥാനങ്ങൾ (പത്തും അഞ്ചും) മൂന്ന് രഹസ്യചാരന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ നിങ്ങൾ നിരന്തരം അറിയുന്നുണ്ടോ? നിങ്ങളോട് സൗഹൃദം ഇല്ലാത്തവരെ നിങ്ങൾ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ വിരോധികളെയും അകറ്റുന്നുണ്ടോ? ദുർബലരെ അവഗണിക്കാതെ സൂക്ഷ്മതയോടെ സമീപിക്കുന്നുണ്ടോ? ഭരതാ, ലൗകികബുദ്ധിയുള്ള ബ്രാഹ്മണരുമായി നിങ്ങൾ ഇടപഴകാറില്ലല്ലോ? അവർ സ്വയം ജ്ഞാനികളാണെന്നു കരുതി, നിർഥകമായ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്. ധർമശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമായിരിക്കുമ്പോഴും, അല്പം തർക്കശാസ്ത്രം പഠിച്ചവരാണ് ഈ മൂഢന്മാർ, അവർ സ്വയം ജ്ഞാനികളാണെന്നു കരുതി നിർഥകമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു. പിതാവേ, നമ്മുടെ വീരപുരുഷന്മാർ താമസിച്ചിരുന്ന സത്യനാമധേയമായ, ശക്തമായ കവാടങ്ങളുള്ള, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ നഗരമായ അയോദ്ധ്യ ഇപ്പോഴും സമൃദ്ധിയോടെയാണോ? ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ—തങ്ങൾക്കുള്ള കര്മ്മങ്ങളിൽ അർപ്പിതരായും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരുമായും, ഉത്സാഹശാലികളുമായും, ആയിരക്കണക്കിന് ഉന്നതജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരുമായും അയോദ്ധ്യയിൽ സദാ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നുണ്ടോ? വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വിദഗ്ധനായ വൈദ്യന്മാർ നിറഞ്ഞതുമായ അയോദ്ധ്യ നിങ്ങൾക്കു സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന സമൃദ്ധവും സന്തോഷകരവുമായ നഗരമാണോ? നൂറുകണക്കിന് ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ടും, ജനസാന്ദ്രതയിലും, ക്ഷേത്രങ്ങളും വിശ്രമശാലകളും കുളങ്ങളും കൊണ്ടും അയോദ്ധ്യ മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നുണ്ടോ? സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, ഉത്സവങ്ങളും സംഗമങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ, നല്ല കൃഷിയുള്ള അതിരുകളോടും ധാരാളം പശുക്കളോടും, അഹിംസയോടും കൂടിയ നഗരമാണോ? അധർമ്മികളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ഇല്ലാത്തതും, ഭയരഹിതവും, ഖനികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ മനോഹരമായ നഗരമാണോ? പൂർവ്വീകന്മാർ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന, ദുഷ്ടന്മാർ ഇല്ലാത്ത, സമൃദ്ധിയുള്ള പ്രദേശം ഇപ്പോഴും ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്, രാഘവാ? നിങ്ങൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരായ കർഷകരും പശുപാലകരും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? കാരണം, കൃഷിയിലൂടെ ലോകത്തിൽ സന്തോഷം വളരുന്നു. അവരുടെ സംരക്ഷണവും ക്ഷേമവും നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ ഉറപ്പാക്കുന്നുണ്ടോ? രാജാവിന് എല്ലാ പ്രജകളെയും ധർമ്മപൂർവ്വം സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണല്ലോ. സ്ത്രീകളെ നിങ്ങൾ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും, അവർ സുരക്ഷിതരായിരിക്കുന്നുവെന്നും ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ടോ? അവരെ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ? അവരുടെ രഹസ്യങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരോട് പറയാറില്ലല്ലോ? ആനകളുടെ കാടുകൾ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? ധാരാളം പശുക്കളുണ്ടോ? രാജധാനിയിലെ കുതിരകളും ആനകളും നിങ്ങൾക്ക് തൃപ്തികരമായത്രയുണ്ടോ? ഇങ്ങനെ, രാമൻ ഭരതനോട് എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെയും ധർമ്മബോധത്തോടെയും ചേർന്നിരിക്കാൻ, രാജധർമ്മം പാലിക്കാൻ, ജനങ്ങൾക്കും രാജ്യത്തിനും ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കാൻ സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചു.