അവിടെ, ഒരുപാട് ഭംഗിയോടെ കവിള്പിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വലിയ ഒരു മരമുണ്ട്. അതിന്റെ സമീപത്താണ് രഥത്തില് കോവിദാര വൃക്ഷത്തിന്റെ ചിഹ്നം അണിയറിഞ്ഞു തിളങ്ങുന്ന പതാക. അതിനകത്ത്, വേഗമേറിയ കുതിരകളില് കയറി, ആ പുരുഷന്മാര് ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര് ആനകളില് കയറി സന്തോഷത്തോടെ തിളങ്ങുന്നു. അപ്പോള് ലക്ഷ്മണന് രാമനോട് പറഞ്ഞു: "വീരാ, നമ്മള് വില്ലുമായി ഈ പര്വ്വതത്തില് അഭയം പ്രാപിക്കാം, അല്ലെങ്കില് ഇവിടെ തന്നെ ആയുധധാരികളായി നിലകൊള്ളാം. കോവിദാര പതാകയുള്ള ആ ആളെ നമ്മുടെ അധീനതയിലാക്കാന് കഴിയുമോ എന്നു നോക്കാം. രാഘവാ, ഭാരതനുവേണ്ടിയാണ് ഞാനും, സീതയും, നിങ്ങളും ഈ വലിയ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നത്. ആ ഭാരതനെ കണ്ടുമുട്ടാന് കഴിയുമോ എന്നു ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നിത്യമായിരുന്ന ആ രാജ്യത്തില് നിന്നു നിങ്ങളെ പുറത്താക്കാന് കാരണമായ ശത്രു ഭാരതന് ഇപ്പോള് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; അവനെ ഞാന് കൊല്ലും. രാഘവാ, ഭാരതനെ കൊല്ലുന്നതില് പാപമൊന്നുമില്ല; മുമ്പ് ദോഷം ചെയ്തവരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അധര്മ്മമല്ല. നേരത്തെ അധര്മ്മം ചെയ്ത ഭാരതനെ കൊല്ലുമ്പോള് ഭൂമിയില് മുഴുവന് ഭരിക്കുക. ഇന്ന് രാജ്യം മോഹിച്ച കൈകേയി തന്റെ പുത്രന് എന്റെ കൈയില് യുദ്ധത്തില് കൊല്ലപ്പെടുന്നതും, ആ വൃക്ഷം ആനയാല് തകര്ക്കപ്പെടുന്നപോലെയൊരു ദുഃഖത്തില് ആ സ്ത്രീ പതിക്കുന്നതും കാണട്ടെ. കൈകേയിയെയും അവളുടെ കൂട്ടരും ബന്ധുക്കളെയും ഞാന് കൊല്ലും; ഭൂമി ഈ വലിയ അശുദ്ധിയില് നിന്നു മോചിതമാകട്ടെ. ഇന്ന് ഞാന് ഈ നിയന്ത്രിതമായ കോപവും അപമാനവും ശത്രുസൈന്യത്തില് തീപോലെ വിടുതല് ചെയ്യും. ചിത്രകൂഠ വനമെന്നത് ഞാന് രക്തത്തില് നനയിക്കും; ശത്രുക്കളുടെ ശരീരങ്ങള് മൂര്ച്ഛയുള്ള ബാണങ്ങളാല് തുളഞ്ഞു വീഴും. കാട്ടുമൃഗങ്ങള് എന്റെ ബാണങ്ങളില് വീണ ആനകളെയും കുതിരകളെയും മനുഷ്യരെയും വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകട്ടെ. ഈ മഹാസമരത്തില് ഞാന് വില്ലിനോ ബാണത്തിനോ കടപ്പെട്ടിട്ടില്ല; ഭാരതനെയും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും ഞാന് കൊല്ലുമ്പോള് എനിക്ക് സംശയമൊന്നുമില്ല." ഇതോടെ ഈ അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. പക്ഷേ, കഠിനമായി കോപിച്ച സുമിത്രപുത്രനായ ലക്ഷ്മണനെ രാമന് ശമിപ്പിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "ഇവിടെ വില്ലിനോ, കത്തിയോ, ധാനുസ്സിനോ ആവശ്യമില്ല; മഹാനായ ധനുര്വ്വിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ള ഭാരതന് തന്നെയാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്. സത്യപ്രതിജ്ഞയോടെ അച്ഛനോടൊപ്പം വന്ന ഭാരതനെ ഞാന് കൊന്നാല്, അങ്ങനെയൊരു രാജ്യം എനിക്ക് വേണ്ട, അതു കളങ്കമുള്ളതായിരിക്കും. ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും നശിപ്പിച്ച് ലഭിക്കുന്ന സമ്പത്തും ഞാന് സ്വീകരിക്കില്ല; വിഷം കലര്ന്ന അന്നം പോലെ അതു നിരസിക്കപ്പെടും. ലക്ഷ്മണാ, നീയുള്ളതിനാലാണ് നീതി, സമ്പത്ത്, സുഖം, ഭൂമി എന്നിവ എനിക്ക് ആവശ്യമുള്ളത്; ഇതിന് ഞാന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. സഹോദരന്മാരുടെ സംഗമത്തിനും സന്തോഷത്തിനുമാണ് എനിക്ക് രാജ്യം വേണ്ടത്; സത്യം പറഞ്ഞാണ് ഞാന് പറയുന്നത്. സമുദ്രം ചുറ്റിയ ഈ ഭൂമി നേടാന് എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടില്ല; പക്ഷേ, അധര്മ്മത്തിലൂടെ ദേവേന്ദ്രപദവും എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല. ഭാരതനും നീയും, ശത്രുഘ്നനും ഇല്ലാതെ എനിക്കു കിട്ടുന്ന സുഖം അഗ്നിയില് കത്തിപ്പോകട്ടെ. സഹോദരന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഭാരതന് കുടുംബധര്മ്മം ഓര്ത്താണ് അയോധ്യയില് വന്നത്; അവന് എനിക്കു ജീവനിലും പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്. ഞാനും സീതയും നീയും വനവാസം ചെയ്യുന്നു എന്നറിഞ്ഞ്, കേശം ജടയാക്കി വസ്ത്രം ചിരുതരിച്ച്, ഭാരതന് ദുഃഖഭാരത്തില് പെട്ട്, സ്നേഹത്താല് ഉന്മാദനായി, ഞങ്ങളെ കാണാന് വന്നിരിക്കണം. അമ്മയായ കൈകേയിയെ ശപിച്ച്, കഠിനവചനങ്ങള് പറഞ്ഞു, പിതാവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി, ഭാരതന് രാജ്യം എനിക്ക് നല്കാന് വന്നിരിക്കും. നമ്മെ കാണാന് ഇതാണ് ശരിയായ സമയമെന്ന് ഭാരതന് കരുതുന്നു; നമ്മെ വിഷമിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നും അവന് ചെയ്യില്ല, ചിന്തയിലുപോലും. ഭാരതന് നേരത്തെ നിനക്ക് എന്തെങ്കിലും ദോഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? ഇന്നു എന്തിനാണ് ഭയം? ഭാരതനോട് കഠിനവചനങ്ങളോ അസഹ്യമായ വാക്കുകളോ പറയരുത്; പറയേണ്ടി വന്നാല് ഞാന് തന്നെ പറയും. ദുരിതത്തില് പുത്രന് പിതാവിനെ കൊല്ലുമോ, സഹോദരന് സഹോദരനെ കൊല്ലുമോ, സുമിത്രപുത്രാ? രാജ്യം എന്നതുകൊണ്ടാണെങ്കില് നീ പറയുന്നതെങ്കില്, ഭാരതനെ കണ്ടാല് ഞാന് അവനോട് പറയും: 'രാജ്യം അവന് ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.' ഞാന് സത്യമായി പറഞ്ഞാലും, 'രാജ്യം അവന് ഏറ്റെടുക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞാലും, അവന് അതിന് സമ്മതം പറയും. ഇങ്ങനെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ സഹോദരന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, ലക്ഷ്മണന് ലജ്ജയോടെ തന്റെ ശരീരത്തില് ഒളിച്ചുപോയതുപോലെ ആയിരുന്നു. പിന്നെ അവന് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, അച്ഛനായ ദശരഥന് തന്നെയാണ് നിങ്ങളെ കാണാന് വന്നിരിക്കുന്നത്.' ലക്ഷ്മണന്റെ ലജ്ജിതഭാവം കണ്ട രാഘവന് പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ശക്തനായ ഒരാള് നമ്മെ കാണാന് വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് എനിക്കും തോന്നുന്നു.' 'അഥവാ, ആനുകൂല്യങ്ങള് അനുഭവിച്ച gewohntമായ നമ്മള് വനവാസത്തിനൊത്തവരല്ല എന്നു കരുതി, നമ്മെ വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനാണ് അദ്ദേഹം വന്നിരിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കില് എന്റെ പിതാവായ രാഘവന് സീതയെ, ആ വലിയ സുഖത്തില് വളര്ന്നവളെ, വനത്തില് നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുപോകാന് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ടാവാം.' 'അവിടെ, കാണൂ, രണ്ട് മനോഹരമായ, ഉത്കൃഷ്ടമായ കുതിരകള് ഉണ്ട്; അവ വേഗത്തില് കാറ്റുപോലെയാണ്. അവ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നില് വലിയ ശരീരമുള്ള ആനയും ഉണ്ട്; അതാണ് ശത്രുഞ്ജയ എന്ന പേരിലുള്ള, പ്രായമായ, പിതാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ആന.' ഇങ്ങനെ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും അവരുടെയിടയില് ഭാവങ്ങള് പങ്കുവെച്ച്, മുന്നോട്ട് നോക്കി കാത്തുനിന്നു.