കൗസല്യയുടെ മനസ്സില് ദുഃഖം നിറഞ്ഞിരുന്നതും, സീതാ തന്റെ ഭര്ത്താവിനോടുള്ള അനന്യഭക്തിയും, തന്റെ ധര്മ്മത്തില് നിന്ന് ഒരു നിമിഷവും വിട്ടുനില്ക്കാന് കഴിയില്ലെന്ന് ഉറപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, രാമന് സീതയോട് പറഞ്ഞു: “മഹിളേ, നീ എന്നെ അയോഗ്യമായ ഉപായങ്ങളിലൂടെ പ്രേരിപ്പിക്കാന് ശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല. ചന്ദ്രനില് നിന്ന് പ്രകാശം വിട്ടുപോകുന്നത് എങ്ങനെയാണ് അസാധ്യമായതോ, അതുപോലെ ഞാന് ധര്മ്മത്തില് നിന്ന് വിട്ടുനില്ക്കാന് കഴിയില്ല.” “വീണയ്ക്ക് തന്തികള് ഇല്ലാതെ സംഗീതം ഉണ്ടാകില്ല, ചക്രങ്ങള് ഇല്ലാതെ രഥം നീങ്ങില്ല; നൂറു പുത്രന്മാരുള്ള സ്ത്രീയ്ക്ക് പോലും ഭര്ത്താവില്ലാതെ സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല. പിതാവും, സഹോദരനും, പുത്രനും അളവില് നല്കുന്നവരാണ്; എന്നാല് ഭര്ത്താവ് അളവില്ലാതെ നല്കുന്നവനാണ്, അത്തരം ഭര്ത്താവിനെ ആദരിക്കാത്തവരുണ്ടോ? അതിനാല് ഉത്തമധര്മ്മത്തില് സ്ഥിരതയോടെ, സത്പ്രവൃത്തിയില് അദ്വിതീയമായതും, ഭര്ത്താവിനെ ദൈവമായി കാണുന്ന സ്ത്രീയായിട്ടാണ് ഞാന് ജീവിക്കുന്നത്. എങ്ങിനെയാണ് ഞാന് ഭര്ത്താവിനെ അവഗണിക്കാനാകുക?” സീതയുടെ ഹൃദയസ്പര്ശിയായ വാക്കുകള് കേട്ട കൗസല്യാ, മനസ്സിന്റെ വിശുദ്ധതയോടെ, ദുഃഖവും സന്തോഷവും ഒരുമിച്ച് കണ്ണീര് ഒഴിച്ചു. അമ്മയെ അങ്ങിനെയാണ് കാണുമ്പോള്, രാമന് കൈകൂപ്പി, മാതാക്കളില് ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കൗസല്യയോട് പറഞ്ഞു: “അമ്മേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. പിതാവിനെ ആദരിക്കണം. കാട്ടില് കഴിയുന്ന കാലം ഉടന് അവസാനിക്കും. പതിനഞ്ച് വര്ഷം ഉറക്കത്തില് കടന്നുപോകും, പിന്നെ വീണ്ടും ഞാനെന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഇവിടെയെത്തും.” അങ്ങനെ അമ്മയോട് ഉദ്ദേശം വ്യക്തമാക്കിയ ശേഷം, രാമന് അവിടെ കൂടിയിരുന്ന അനേകം മാതാക്കളിലേക്ക് നോക്കി. ദശരഥപുത്രന്, അവര് ദുഃഖത്തില് മുങ്ങിയപ്പോള്, കൈകൂപ്പി, സത്മാര്ഗ്ഗത്തില് അടിയുറച്ച വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: “നമ്മുടെ സഹവാസത്തില് അറിയാതെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള കഠിനതകള് എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിലോ, ദയവായി ക്ഷമിക്കണം; നിങ്ങളോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.” രാമന് രാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരോട് അങ്ങനെ സംസാരിച്ചപ്പോള്, അവരില് നിന്ന് കിളികള് വിളിക്കുന്നതുപോലുള്ള ശബ്ദം ഉയർന്നു. ദശരഥയുടെ ഭവനം, മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന പോലെ, മൃദംഗങ്ങള്, തലങ്ങള്, ഇടിമുഴക്കങ്ങള് പോലുള്ള ശബ്ദം നിറഞ്ഞു; ദുഃഖവും ദുരിതവും നിറഞ്ഞ്, അത്യന്തം ദുഃഖിതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് വീണു. ഇതോടെ, രാമന്, സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൈകൂപ്പി, ദുഃഖം നിറഞ്ഞ്, രാജാവിനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ അനുമതി വാങ്ങിയ ശേഷം, സീതയോടൊപ്പം രാമന് അമ്മയോട് വണങ്ങി. ലക്ഷ്മണന് തന്റെ സഹോദരനെ പിന്തുടർന്ന്, കൗസല്യയോട് വണങ്ങി; പിന്നെ തന്റെ സ്വന്തം അമ്മ സുമിത്രയുടെ കാലില് പിടിച്ചു. സുമിത്ര, കണ്ണീരോടെ, സുമിത്രന് വണങ്ങുമ്പോള് ആശംസയോടെ, ശക്തവിര്യനായ ലക്ഷ്മണന്റെ തലയില് ചുംബനം നൽകി പറഞ്ഞു: “കാട്ടില് താമസിക്കാനായി നീ അയക്കപ്പെടുന്നു; പ്രിയപ്പെട്ടവരോടും, ഭരതാവിനോടും നീ അശ്രദ്ധയോടെ പെരുമാറരുത്. ദുരിതത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും, മുതിർന്നവരെ അനുസരിക്കുക എന്നത് സത്പുരുഷന്മാരുടെ ധര്മ്മമാണ്. ഈ ഉത്തമവംശത്തിന് അനുയോജ്യമായ, ശാശ്വതമായ പെരുമാറ്റം തന്നെയാണ്: ദാനം, യാഗത്തില് ദീക്ഷ, യുദ്ധത്തില് ആത്മന്യസനം.” ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞ സുമിത്ര, രാമനെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും “പോകൂ, പോകൂ” എന്ന് പറഞ്ഞു. “രാമനെ പിതാവായി കാണുക, എന്നെ അമ്മയായി, ജനകപുത്രിയെ സ്വന്തം ഭാര്യയായി; അയോധ്യയെ കാടായി കാണുക, ഇഷ്ടം പോലെ പോകൂ, മകനേ.” അതിനുശേഷം, സുമന്ത്രന് കൈകൂപ്പി, കകുത്സ്ഥവംശത്തിലെ രാമനോട്, വിനയപൂർവ്വം, മാതലിയുടെ ഇന്ദ്രനോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു: “രഥത്തില് കയറൂ, മഹാപ്രഭാവനായ രാജകുമാരനേ; നിന്റെ യാത്ര ശുഭമായിരിക്കട്ടെ. രാമന് എവിടെയെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ, ഉടൻ അവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം. പതിനാലു വര്ഷം കാട്ടില് താമസിക്കേണ്ടതുണ്ട്; രാജ്ഞി പറഞ്ഞതുപോലെ ആ വര്ഷങ്ങള് ആരംഭിക്കണം.” സീതാ, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ്, അലങ്കരിച്ച്, രഥത്തില് കയറി, സൂര്യനെപ്പോലുള്ള പ്രകാശം പ്രദർശിപ്പിച്ചു. കാട്ടില് താമസിക്കാനുള്ള വര്ഷങ്ങള് എണ്ണി, ഭര്ത്താവിനെ പിന്തുടരാനായി, സീതയുടെ അച്ഛന് അവളെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. അതുപോലെ, ഇരുവര്ക്കും ആയുധങ്ങളും കാവചങ്ങളും, ശക്തമായ ഒരു കവചവും, രഥത്തില് വെച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഉടന് രഥത്തില് കയറി, അഗ്നിയെപ്പോലും പൊന്നാലങ്കരമുള്ള രഥം പ്രകാശിച്ചു. സീതയും ഇരുവരും രഥത്തില് കയറിയത് കണ്ട സുമന്ത്രന്, കാറ്റുപോലും വേഗമുള്ള കുതിരകള് ചങ്ങലയില് കെട്ടി, രഥം മുന്നോട്ട് ചലിപ്പിച്ചു. രാമന് വലിയ കാട്ടിലേക്കുള്ള ദീര്ഘവാസത്തിനായി പുറപ്പെട്ടപ്പോള്, നഗരവും ജനങ്ങളും ക്ഷീണിച്ചു. ആ നഗരം, ആശയക്കുഴപ്പം നിറഞ്ഞ്, കോപമുണ്ടായ ആനകളും, കുതിരകളുടെ കിടിലം നിറഞ്ഞ്, വലിയ കുലംപൊട്ടലില് മുങ്ങി. നഗരത്തിലെ കുട്ടികളും മുതിര്ന്നവരും, ദുഃഖത്തില് മുങ്ങി, രാമനെ കാണാന് മാത്രം ഓടിയെത്തി, ചൂടില് പീഡിതരായവരായി വെള്ളം അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ. എല്ലാ ദിശകളിലും, മുന്നിലും പിന്നിലും, കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ, വലിയ ആലാപനത്തോടെ, രാമനെ പിന്തുടർന്നു. “കുതിരകളുടെ ചങ്ങല പിടിച്ച്, രഥം വേഗം കുറക്കൂ; ഞങ്ങള് രാമന്റെ മുഖം കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അത് ഇനി കാണാനാവില്ല.” “രാമന്റെ അമ്മയുടെ ഹൃദയം ഇരുമ്പില് നിന്നുണ്ടായതായിരിക്കണം; ദൈവത്തോട് തുല്യമായ രാമന് കാട്ടിലേക്ക് പോകുമ്പോള് അവളുടെ ഹൃദയം തകരുന്നില്ല.” “വൈദേഹി, ഭര്ത്താവിനെ അനുസരിച്ചുകൊണ്ട്, കാട്ടിലേക്ക് പോകുന്നു; അവള് നിഴലുപോലും, മേരുപര്വതത്തില് സൂര്യപ്രകാശം പോലുമാണ്, ധര്മ്മത്തില് അനന്യമായ സ്നേഹത്തോടെ.” “ലക്ഷ്മണാ, നീ ഭാഗ്യശാലിയാണ്; ദൈവസമാനമായ രൂപവും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്ന സഹോദരനെ സേവിക്കാന് നീ പോകുന്നു. വാസ്തവത്തില് നിന്റെ ജ്ഞാനവും, ഈ ഐശ്വര്യവും മഹത്താണ്; സഹോദരനെ പിന്തുടരുക എന്നത് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പഥമാണ്.” അങ്ങിനെയാണ് അയോധ്യയില് ദുഃഖവും അനുരാഗവും നിറഞ്ഞു, രാമന്, സീതയും ലക്ഷ്മണനും കാട്ടിലേക്ക് യാത്ര ആരംഭിച്ചിരുന്നത്.