രാജ്യാധിപതിയുടെ ആസ്വാദനവും ആനന്ദങ്ങളുടെ ഉറവിടവുമായിരുന്നു അവൻ; എന്നാല് ധര്മത്തോടുള്ള ഭക്തിയാല് ഒരിക്കലും അവന് കള്ളം പറയില്ല. ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളും മുമ്പ് കാണാൻ കഴിയാത്ത സീതയെ, ഇന്ന് രാജപഥത്തിലെ ജനങ്ങൾ കാണുന്നു. സുഗന്ധമുള്ള ലേപങ്ങളും ചുവന്ന ചന്ദനവും ഉപയോഗിക്കാൻ പതിവായ സീത, കാലാവസ്ഥയുടെ ചൂടും തണുപ്പും മൂലം ഉടൻ തന്നെ തന്റെ വർണ്ണം നഷ്ടപ്പെടും. ഇന്ന് ദശരഥ മഹാരാജാവ് ഒരു ആത്മാവിന്റെ പിടിയിൽ ആയിരിക്കുന്നു പോലെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; കാരണം ഒരു രാജാവ് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെ ശിക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത മകനും ശിക്ഷിക്കപ്പെടാൻ പാടില്ല; അതിൽപോലെ, തന്റെ പ്രవర്ത്തനത്താൽ ലോകത്തെ ജയിച്ചവനാണ് രാമൻ. കരുണ, ദയ, വിദ്യ, നല്ല സ്വഭാവം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ശാന്തത—ഈ ആറു ഗുണങ്ങൾ രാഘവനെ അലങ്കരിക്കുന്നു, മനുഷ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ് അവൻ. അതിനാൽ, രാമന്റെ ദുഃഖം മൂലം ജനങ്ങൾ വളരെ വിഷമത്തിലാണ്, വേനലിൽ നീരൊഴിഞ്ഞ കുളങ്ങളിൽ തളർന്ന ജലജീവികൾ പോലെ. ലോകം മുഴുവൻ ഈ ലോകാധിപന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖിതമാണ്; ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ പരിക്ക് സംഭവിച്ചാൽ പൂക്കളും ഫലങ്ങളും ഇലകളും ശാഖകളും ദുർബലമാവുന്നതുപോലെ. രാമൻ മനുഷ്യരാശിയുടെ വേരാണ്, ധര്മത്തിന്റെ സാരമായ പ്രകാശമാണ്; പൂക്കൾ, ഫലങ്ങൾ, ഇലകൾ, ശാഖകൾ—മറ്റു ജനങ്ങളാണ്. അതിനാൽ, ലക്ഷ്മണനെപോലെ നമുക്കും wives, ബന്ധുക്കളെ കൂട്ടി രാഘവനെ എവിടെയായാലും പിന്തുടരാം. തോട്ടങ്ങൾ, വയലുകൾ, വീടുകൾ—all ഉപേക്ഷിച്ച്, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഐക്യമായി, നമുക്ക് നീതി നിറഞ്ഞ രാമനെ പിന്തുടരാം. സമുദ്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച ധനസമ്പത്ത്, നശിച്ച പ്രാകാരങ്ങൾ, ശേഖരിച്ച ധനവും ധാന്യവും—ഇവയെല്ലാം പൂർണ്ണമായും വിലകുറയട്ടെ. ദൂവിൽ മൂടപ്പെട്ട, ദേവന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ച, ഇലകളിൽ കുതിച്ചുകൂടുന്ന ഇലികൾ നിറഞ്ഞ, അവയുടെ കുഴികളാൽ നിറഞ്ഞ വീടുകൾ. ജലവും പുകയും ഇല്ലാത്ത, ശുദ്ധീകരണം നഷ്ടപ്പെട്ട, നികുതികളും യാഗങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും ഹോമങ്ങളും പാരായണങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട വീടുകൾ. കഠിനകാലം തകർന്നതുപോലെ, കുടംപാത്രങ്ങൾ തകർന്ന, നാം ഉപേക്ഷിച്ച വീടുകൾ—കൈകേയി അവയെ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ. രാഘവൻ എവിടെയായാലും, ആ കാട് നഗരമായി മാറട്ടെ; നാം ഉപേക്ഷിച്ച നഗരം കാടായി മാറട്ടെ. കാടിലെ കുഴി ജീവികൾ, മലകളിലെ മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, ആനകളും സിംഹങ്ങളും—നമുക്ക് ഭയന്ന് കാടിൽ നിന്ന് ഓടി മാറട്ടെ. നാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതെല്ലാം അവരെടുക്കട്ടെ, നാം താമസിക്കുന്നതെല്ലാം അവർ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ—പുല്ലും മാംസവും ഫലവും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും. കൈകേയിയും അവളുടെ മക്കളും ബന്ധുക്കളും ഈ നഗരത്തെ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ; നാം എല്ലാവരും രാഘവനോടൊപ്പം കാടിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം. ഇങ്ങനെ പലരും പറയുന്ന ഈ വാക്കുകൾ രാഘവൻ കേട്ടു; എന്നാൽ അവന്റെ മനസ്സ് അക്ഷതമായിരുന്നു. ആ നീതിമാനായ, മദപാനിയായ ആനയുടെ നടപ്പുള്ള രാമൻ, കൈലാസം ശിഖരത്തെപ്പോലെ പ്രകാശമനായി, അമ്മയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് നടന്നു. രാജകീയ വാസസ്ഥലത്തിൽ, ശാസനപ്പെട്ട വീരന്മാർ താമസിച്ചിരുന്നിടത്ത്, രാമൻ സമീപം വിഷാദമായ മുഖത്തോടെ നിന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ടു. സ്വയം ദുഃഖിതനല്ലെങ്കിലും, അവിടെ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ കാത്ത്, രാമൻ ഹസിച്ചുകൊണ്ട് പിതാവിനെ കാണാൻ, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കാൻ, അവൻ അവിടേക്ക് പോയി. എന്നാൽ, കാടിലേക്ക് പോകാൻ ഒരുങ്ങിയ, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ മഹാത്മാവായ രാമൻ, ദുഃഖിതനായ രാജാവിനെ കാണാൻ പോകുന്നതിനുമുമ്പ്, അവിടെ പിതാവിനോട് അറിയിക്കാൻ വന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ടു, ഒരു നിമിഷം താങ്ങി. പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയോടുള്ള ഭക്തിയിൽ, കാടിലേക്ക് പോകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, രാഘവൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: "എന്റെ വരവിനെ രാജാവിന് അറിയിക്കൂ." അടുത്ത അധ്യായം കേൾക്കട്ടെ. പിന്നീട്, കമലനയനായ, കറുത്ത, അപരിഗണ്യനായ മഹാത്മാവായ രാമൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: "എന്റെ പിതാവിനോട് പറയൂ, ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു." രാമന്റെ ആജ്ഞയാൽ, സുമന്ത്രൻ വേഗത്തിൽ അകത്തു കടന്നു, ദുഃഖത്തിൽ പെട്ട, ആഴമായി ഉശിരിച്ച രാജാവിനെ കണ്ടു. ഭൂമിയുടെ അധിപനെ, ചുവന്ന സൂര്യനെപോലെ, ചാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട അഗ്നിയെപോലെ, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത തടാകത്തെപോലെ, സുമന്ത്രൻ കണ്ടു. മനസ്സിൽ വലിയ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ, പ്രബുദ്ധനായ രാജാവിനെ ഉണർത്തി, കൈകൾ ചേർത്ത്, സുമന്ത്രൻ സംസാരിച്ചു; രാജാവ് രാമനിലേക്കുള്ള ദുഃഖത്തിൽ മാത്രം മുങ്ങിയിരുന്നു. ആദ്യം സുമന്ത്രൻ രാജാവിനെ ജയമർപ്പിച്ച് അഭിവാദ്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു, പിന്നെ ഭയപ്പെട്ട, ക്ഷീണിച്ച, ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹമുള്ള ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളുടെ മകൻ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠൻ, വാതിലിൽ നിൽക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണർക്കും എല്ലാ ആശ്രിതർക്കും ധനം നൽകി." "നിങ്ങൾക്ക് ആശംസകൾ! സത്യം പാലിക്കുന്ന രാമൻ നിങ്ങളെ കാണട്ടെ. എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളോടും വിട പറഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." "അവൻ കാടിലേക്ക് പോകും—നിങ്ങൾ അവനെ കാണൂ, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവ്, രാജകീയ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ." സത്യം സംസാരിക്കുന്ന, നീതിപരനായ, ആഴമുള്ള, ആകാശം പോലെ ശുദ്ധമായ രാജാവ് സുമന്ത്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "സുമന്ത്രാ, എന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും, ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നവരെ, ഇവിടെ കൊണ്ടുവരൂ.