ഭരതന് അത്യുത്തമമായ രാജ്യം ലഭിച്ചിട്ടും, നീതിപൂര്വ്വം ഭരണമനുഷ്ഠിക്കാതിരിക്കുകയും, മനസ്സില് കലഹം കൊണ്ടും, പ്രത്യേകിച്ച് അഹങ്കാരത്താലും ദുഷ്പ്രവര്ത്തനം ചെയ്യുകയാണെങ്കില്, അഹോ വീരാ, ഞാന് സംശയമില്ലാതെ ആ ദുഷ്ടനും ക്രൂരഹൃദയനുമായവനെ കൊന്നു കളയും. അവനോടൊപ്പം നിന്നവരെ, അതൊക്കെ മൂന്നു ലോകങ്ങളാണെങ്കിലും, ഞാന് സംഹരിക്കും. കൗസല്യാദേവി ആയിരം പേരെപ്പോലെയും പോറ്റാന് ശേഷിയുള്ളവളാണ്; അവള്ക്ക് ആയിരം ഗ്രാമങ്ങളാണ് അനുഭവമായി ലഭിച്ചത്. അവള് സ്വയം ജീവിക്കാനും, എന്റെ അമ്മക്കും, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവർക്കും സംരക്ഷണം നല്കാനും പൂർണ്ണമായി കഴിവുള്ളവളാണ്; അവളൊരു മഹോത്സാഹിനിയാണ്. നീ എന്നെ കൂടെ കൂട്ടാന് സമ്മതിക്കൂ; ഇതില് അധര്മ്മമൊന്നുമില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താല് ഞാനും തൃപ്തിയോടെ ഇരിക്കും, നിന്റെ ലക്ഷ്യവും പൂവണിയിക്കും. വില്ലും കയറും പിണഞ്ഞ്, കത്തിയും കൂമ്പാരവും എടുത്ത്, ഞാന് നിന്റെ മുന്നില് നടന്ന് വഴികാട്ടി നടക്കാം. അരഞ്ഞ് കഴിക്കുന്നതും, കിഴങ്ങും പഴവും, വനംവാസികള്ക്ക് യോജിച്ച മറ്റും എല്ലാം ഞാന് നിനക്കായി എപ്പോഴും ശേഖരിക്കും. നീയും വൈദേഹിയും മലകളില് സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുമ്പോള്, നീ ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഉണരുമ്പോഴും, ഞാന് നിനക്കുവേണ്ടി എല്ലാം ചെയ്യും. ലക്ഷ്മണന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട് രാമന് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: "സൗമിത്രേ, നീ പോവൂ, നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെല്ലാം വിടപറയൂ." അവിടെ, മഹാത്മാവായ വരുണന് തന്നെ ജനകന്റെ യാഗത്തില് രാജാവിന് നല്കിയിരുന്ന ആ ദിവ്യമായ രണ്ടു വില്ലുകളും, അതിരറ്റ ദിവ്യകവചവും, ഇരട്ട അക്ഷയ ബാണക്കുപ്പികളും, സ്വര്ണ്ണം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള രണ്ടു വാളുകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. സൗമിത്രി സുഹൃത്തുക്കളെ വിടപറഞ്ഞ്, വനവാസത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച്, ഇക്ഷ്വാകുവന്സത്തിന്റെ കുടുംബാചാര്യന് സമീപം ചെന്നു ആ ദിവ്യായുധങ്ങള് എടുത്തു. അവയെല്ലാം പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച് ആദരപൂര്വ്വം രാമന് മുന്നില് വെച്ചു. രാമന് ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെയും സ്നേഹത്തോടെയും ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, നീ എന്നെപ്പോലെയായി, എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നീ എത്തി, അതിനാല് എനിക്ക് സന്തോഷം. എന്റെ ഈ സമ്പത്ത് മുഴുവന് ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും വനംവാസികളുമൊക്കെ നിനക്കൊപ്പമാക്കി നല്കണമെന്ന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഗുരുഭക്തിയുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരും, എന്റെ ആശ്രിതരും ഉണ്ട്. നീ വയശിഷ്ഠപുത്രനായ മഹാത്മാവും, ഇരട്ടജന്മാക്കളില് ശ്രേഷ്ഠനുമായ സുവിജ്ഞനെയും കൊണ്ടുവരൂ. ഞാൻ എല്ലാ വിശിഷ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിച്ച്, വനം പോകാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്." ഇതോടെ മഹാത്മാവായ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം തുടങ്ങുന്നു. അപ്പൊഴാണ്, സഹോദരന്റെ പ്രിയവും ഹിതവും ആയ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണന് അതിവേഗം പോയി സുവിജ്ഞന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. അഗ്നിശാലയില് ഇരുന്ന ബ്രാഹ്മണന് മുന്നില് നമസ്കരിച്ചു, "സുഹൃത്തേ, ദുഷ്കരകാര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നവന്റെ ഭവനം കാണാന് എന്നോടൊപ്പം വരൂ," എന്ന് പറഞ്ഞു. സന്ധ്യാവന്ദനം പൂര്ത്തിയാക്കി, സുവിജ്ഞന് സൗമിത്രിയോടൊപ്പം രാമന്റെ അതുല്യവും സമൃദ്ധിയുള്ള ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ സ്വര്ണ്ണംകൊണ്ടുള്ള അഴകിയ വലയം, കണ്കൊണ്ടുള്ള കുന്ദലങ്ങള്, സ്വര്ണ്ണനൂലില് പിണഞ്ഞ മാലകള്, രത്നങ്ങളും വജ്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ വസ്തുക്കളും നല്കി രാമന് സുവിജ്ഞനെ ആദരിച്ചു. പിന്നെ സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം രാമന് സുവിജ്ഞനോട് പറഞ്ഞു: "മൃദുലനേ, ഒരു മാലയും സ്വര്ണ്ണചങ്ങലയും നിന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് നല്കണം; എന്റെ സഹധര്മ്മിണിയായ സീത അവള്ക്ക് ഒരു അരബണ്ടുമാണ് നല്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, വനം പോകുന്ന നിന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് മനോഹരമായ പാദസരവും കങ്കണവും എന്റെ സഹധര്മ്മിണി നല്കുന്നു. വൈദേഹി ആഗ്രഹിക്കുന്നു, നീ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഒരു കട്ടില് അവള്ക്കായി ഒരുക്കണം. എന്റെ അമ്മാവനാണ് എനിക്കു നല്കിയ ശത്രുഞ്ജയ എന്ന ആന; അതും ആയിരം പൊന്നും ഞാന് നിന്നെ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, നല്കുന്നു." ഇങ്ങനെ രാമന് പറഞ്ഞതും, സുവിജ്ഞന് ആ സമ്മാനങ്ങള് സ്വീകരിച്ച് രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും അനുഗ്രഹിച്ച് ആശീർവാദം നല്കി. അതിനുശേഷം, രാമന് സ്നേഹപൂര്വ്വം തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനായ സൗമിത്രിയെ ബ്രഹ്മാവു പോലെ ഇന്ദ്രനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതുപോലെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: "സൗമിത്രേ, അഗസ്ത്യനും കൗശികനും, ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും രത്നങ്ങള് കൊണ്ടു ആദരപൂര്വ്വം ക്ഷണിക്കുക. ശക്തനായ രാഘവാ, അവരെ ആയിരം പശുക്കളും, പൊന്നും വെള്ളിയും, രത്നങ്ങളും സമ്പത്തുംകൊണ്ട് തൃപ്തരാക്കുക. വേദപാരായണനും, വൈദികവിദ്യയില് പ്രഗഢനുമായ, കൗസല്യയെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന തൈത്തിരീയാചാര്യന്—അവനു വാഹനവും, സേവകരും, പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളുമൊക്കെ അവന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്ര നല്കുക. ചിത്രരഥന് എന്ന സാരഥി, ദീര്ഘകാലം സേവനം ചെയ്ത ഉപദേശകന്, അവനെയും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാലും വസ്ത്രങ്ങളാലും ധനത്താലും തൃപ്തനാക്കുക. പശുക്കളും, ആയിരം പശുക്കളും, ഇവിടെ ഉള്ള കഠകശാഖാപാരായണരും ദണ്ഡധാരികളും—അവര് എപ്പോഴും സ്വാധ്യായത്തില് ഏര്പ്പെട്ടവരും, മറ്റൊന്നും ചെയ്യാത്തവരും, അലസരും, സുഖപ്രിയരുമാണെങ്കിലും മഹാജനങ്ങളില് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരാണ്. അവര്ക്കായി എണ്പതു രത്നങ്ങള് നിറച്ച വാഹനങ്ങളും, ഇരുനൂറ് നല്ല കാളകളും, ആയിരം മരക്കല് അരിയും നല്കുക. അവരുടെ പോഷണത്തിനായി ആയിരം പശുക്കളും നല്കുക; കൗസല്യയുടെ അടുക്കളയില് വന്ന വലിയ സ്ത്രീസമൂഹത്തിനു ഓരോരുത്തര്ക്കും ആയിരം വീതം നല്കുക. എന്റെ മാതാവ് കൗസല്യ യാഗത്തില് സന്തോഷം അനുഭവിക്കാനായി, ആ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പൂര്ണമായി ആദരിക്കുക, ലക്ഷ്മണാ." അങ്ങനെ രാമന് ഉപദേശിച്ചതുപോലെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണന് സ്വയം ആ സമ്പത്തുകള് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ദാനമായി നല്കി, ധനാധിപതിയെപ്പോലെ സകലരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.