കൈകേയിയെ നോക്കി ദശരഥൻ ഹൃദയത്തിൽനിന്നും വേദനയോടെ പറഞ്ഞു: "രാമനെ കാണാതെ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. കൈകേയി, നിന്നെ ഞാൻ പ്രതിജ്ഞയോടെ ഉറപ്പുനൽകുന്നു—നിന്റെ വാക്ക് ഞാൻ പാലിക്കും. രാമനെയാണ് ഞാൻ എനിക്ക് തന്നെ, എന്റെ പുത്രന്മാർക്കും മറ്റെല്ലാവർക്കുമപ്പുറത്താണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, കൈകേയി, നീ പറയുന്നത് ഞാൻ നിർവഹിക്കുമെന്ന് ഞാൻ സത്യമായി ഉറപ്പുനൽകുന്നു. ദയയുള്ളേ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് എനിക്ക് ആശ്വാസം നൽകുക. നന്നായി ചിന്തിച്ചു നീ എന്താണ് ശരിയെന്ന് പറയൂ. നിന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി നീ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല; ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിർവഹിക്കും, എന്റെ പുണ്യത്താൽ ഞാൻ സത്യമായി ഉറപ്പുനൽകുന്നു." ദശരഥന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് കൈകേയി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. എന്നാൽ, മരണദേവതയെപ്പോലെ ഭയാനകമായ ആഗ്രഹം അവൾ വെളിപ്പെടുത്തി. "നീ സത്യമായി എന്നോട് വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, ഇന്ദ്രനെയും മറ്റു മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെയും സാക്ഷിയാക്കട്ടെ. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, ആകാശവും ഗ്രഹങ്ങളും, രാത്രിയും പകലും, ദിശകളും ഭൂമിയും ഗന്ധർവരും രാക്ഷസരും സാക്ഷികളാകട്ടെ. രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭూతങ്ങൾ, ഗൃഹദേവതകൾ, മറ്റു എല്ലാ ജീവികളും നീ പറഞ്ഞതറിഞ്ഞിരിക്കട്ടെ. സത്യവാനായ, ധർമ്മജ്ഞനായ, വാഗ്മിയായ, ശുദ്ധനായ ഈ രാജാവ് എനിക്ക് വാഗ്ദാനം നൽകുന്നു—ദേവന്മാർക്കിതറിയട്ടെ." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൈകേയി ദശരഥനെ അണങ്കൂട്ട് ചെയ്ത് പ്രശംസിച്ച ശേഷം, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, ദേവാസുരസംരാമത്തിൽ നീ അപകടത്തിലായപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ കാത്തു രക്ഷിച്ചു. അതിന്റെ പ്രതിഫലമായി നീ എനിക്ക് രണ്ടു വരങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. ആ രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, രഘുവംശജനായ ഭൂപാലകമേ. നീ ധർമ്മപാതത്തിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത വരം നൽകാതെ എന്റെ അഭിമാനം തകർക്കുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും." കൈകേയിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശരഥൻ, ഒരു കാട്ടുകുരങ്ങ് കുടക്കുള്ളിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ, അവളുടെ പിടിയിലായി തന്റെ നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. അവളുടെ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളെ അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, അന്നത്തെ യുദ്ധത്തിൽ നീ എനിക്ക് രണ്ടു വരങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നുവല്ലോ. ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. രാഘവന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടക്കുകയാണ്. അതു കൊണ്ടുതന്നെ, ഭരതനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യണം—ഇതാണ് ആദ്യ വരം. രണ്ടാമത്തേതായി, അന്നത്തെ യുദ്ധത്തിൽ നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ, രാമൻ പതിനാറു വർഷത്തേക്ക് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വാസം ചെയ്യണം. രാമൻ വാല്കടിയും മൃഗചർമ്മവും ധരിച്ച് വനംവാസം ചെയ്യട്ടെ; ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ. ഇതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം; നീ നൽകിയ വരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇന്ന് തന്നെ രാഘവൻ വനത്തിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നതു ഞാൻ കാണട്ടെ. രാജാധിരാജനായ നീ വാഗ്ദാനം പാലിക്കണം; വംശത്തെയും, ഗുണത്തെയും, ജന്മത്തെയും സംരക്ഷിക്കണം. കാരണം, മറ്റേതു ലോകത്തും സത്യം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന്റെ പരമധർമ്മമെന്ന് മഹർഷിമാർ പറയുന്നു." ഇതിനു ശേഷം മഹർഷി വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയ്യോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. കൈകേയിയുടെ ക്രൂരമായ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അകമ്പടിയിലായി. 'ഇത് ഞാൻ കാണുന്ന ഒരു സ്വപ്നമാണോ, മനസ്സിന്റെ ഭ്രമമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും രോഗം കൊണ്ടോ, എന്റെ മനസ്സിൽ അശാന്തിയാണോ?' എന്നിങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഒരു നിമിഷം അവൻ ആലോചനയിൽ പെട്ടുപോയി. കൈകേയിയുടെ വാക്കുകൾ വീണ്ടും മനസ്സിൽ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, അവൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്താനാവാതെ വേദനയിൽ കുരുങ്ങി. ഒടുവിൽ, ഒരു കാട്ടുപുലിയെ കണ്ട കുരങ്ങുപോലെ ഭയത്തോടെ, ദശരഥൻ നിലത്തിരുത്തിയിരുന്ന കൂദലിൽ ഇരുന്നു, ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു. ഒരു വല്ലുകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ട, മന്ത്രബദ്ധമായ വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ ദുഃഖത്തിൽ അകപ്പെട്ട രാജാവ്, ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് കുറ്റം ചൊല്ലി: "നീ ക്രൂരിയാണു, ദുഷ്ടമായ പ്രവൃത്തിക്കാരിയാണു, ഈ വംശത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവളാണു! രാമൻ നിന്നോട് എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തത്? ഞാൻ എന്താണ് പാപം ചെയ്തത്? രാഘവൻ എന്നും നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയെപോലെ ആദരിച്ചവനല്ലേ? എങ്കിൽ എന്തിനാണ് നീ ഈ ദോഷം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? ഞാൻ നിന്നെ ഈ ഗൃഹത്തിൽ ആദരിച്ചു, എന്നാൽ നീ എന്റെ തന്നെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ അജ്ഞാനത്തിൽ, കടുത്ത വിഷമുള്ള പാമ്പുപോലെയാണ്; ലോകം മുഴുവൻ രാമന്റെ ഗുണങ്ങൾ പാടുമ്പോൾ നീ ഇതെന്തിനാണ്?" "എന്ത് കുറ്റം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത്? കൗശല്യയെയും സുമിത്രയെയും പോലും ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം, എന്റെ സ്വത്തും നൽകാം, എന്നാൽ രാമനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല. രാമനെ കാണാതെ ഞാൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെടും; സൂര്യൻ ഇല്ലാതെ ലോകം നിലനിൽക്കുമോ, വെള്ളം ഇല്ലാതെ വിളകൾ വളരുമോ? അതുപോലെ രാമൻ ഇല്ലാതെ എന്റെ ജീവൻ നിലനിൽക്കില്ല. അതിനാൽ, ഈ പാപകരമായ ആഗ്രഹം നീ ഉപേക്ഷിക്കണം. ഞാൻ തലകുനിച്ച് നിന്റെ പാദം സ്പർശിക്കാൻ പോലും തയ്യാറാണ്; ദയവായി കരുണ കാണിക്കൂ. നീ ഇത്രയും ഭയാനകമായ ആഗ്രഹം എങ്ങനെ മനസ്സിൽ വളർത്തി?" "നീ ഭരതനോടുള്ള എന്റെ സ്നേഹം പരീക്ഷിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെങ്കിൽ, നീ നേരത്തെ രാഘവനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞതുപോലെ അതു നടക്കട്ടെ. രാമൻ എന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാനം. നീ പറയുന്നത് സേവനത്തിനായാണ്. എന്നാൽ, നീ പറഞ്ഞത് കേട്ട് ഞാൻ വേദനയിൽ പെട്ടുപോകുന്നു; നീ ഈ ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പെട്ടവളായി മാറിയിരിക്കുന്നു." ഇങ്ങനെ ദശരഥൻ ദുഃഖത്തിലും കോപത്തിലും തളർന്ന് കൈകേയിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.