രാജാവ് ദശരഥന് ജമദഗ്ന്യൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദുഃഖവും നിരാശയും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, കൈകൾ കൂട്ടി അങ്ങിനെ പറഞ്ഞു: “ഭാര്ഗവ വംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാതപസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ, യുദ്ധവീര്യത്തിൽ നിന്നു ശാന്തനായ നിങ്ങൾ എന്റെ ബാലസന്താനങ്ങൾക്ക് രക്ഷ നൽകണം. നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രന്റെ സാന്നിധിയിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു. ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയാർജ്ജിച്ച നിങ്ങൾ ഭൂമിയെ കശ്യപന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ വസിച്ചു. “മഹർഷേ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെല്ലാവരെയും നശിപ്പിക്കാനാണ് വന്നത്. രാമൻ മാത്രം കൊല്ലപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ഞങ്ങളിൽ ആരും ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല.” ഇങ്ങനെ ദശരഥൻ വേദനയോടെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, ശക്തനായ ജമദഗ്ന്യൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച് നേരെ രാമനോടാണ് സംസാരിച്ചത്. “ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ആദരിക്കുന്ന രണ്ട് ദിവ്യധനുസ്സുകൾ ഉണ്ട്, ശക്തവും പ്രസിദ്ധവുമായവ, വിശ്വകർമ്മ നിർമിച്ചവ. അതിൽ ഒന്നെ ദേവന്മാർ ത്ര്യംബകനു യുദ്ധത്തിനായി നൽകിയതാണ്. കകുത്സ്ഥകുലജനായ രാമ, ത്രിപുരസംഹാരിയായ ശിവന്റെ ഈ ധനുസ്സ് നീയാണു ഭംഗം ചെയ്തത്. രണ്ടാമത്തേത്, ജയിക്കാനാവാത്ത ഈ ധനുസ്സാണ് ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ വിഷ്ണുവിന് നൽകിയതും, ഇത് വൈഷ്ണവധനുസ്സാണ്. “കകുത്സ്ഥ, ഈ ധനുസ്സ് രുദ്രധനുസ്സിന് തുല്യമാണ്. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഇരുവരുടെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാൻ ചോദിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കി ബ്രഹ്മാവു ശിവനും വിഷ്ണുവിനുമിടയിൽ വൈരം ഉണ്ടാക്കി. അതിനുശേഷം ഭയാനകമായ ഒരു യുദ്ധം അരങ്ങേറി. ഇരുവരും പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തിയുള്ള ശിവധനുസ്സ് എഴുന്നേറ്റു. അപ്പോൾ മഹാദേവൻ, ത്രയീനെത്രൻ, ഒരു ഗർജനയാൽ തടയപ്പെട്ടു. ദേവരും ഋഷികളും ഗന്ധർവാദികളും അപ്പോൾ അവിടെ ഒന്നിച്ചു. “അവരെ ശാന്തിപ്പെടുത്തിയശേഷം, ശിവനും വിഷ്ണുവും വിട്ടുപോയി. വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയിൽ ശിവധനുസ്സിന്റെ വക്രത ദേവന്മാർ കണ്ടു. അപ്പോൾ ദേവരും ഋഷികളും വിഷ്ണുവിനെ ശിവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനെന്നു വിലയിരുത്തി. എന്നാൽ, പ്രശസ്തനായ രുദ്രൻ കോപിച്ചു, ആ ധനുസ്സും അമ്പുകളും രാജർഷിയായ ദേവരാതയ്ക്ക് നൽകി. രാമ, ഈ വൈഷ്ണവധനുസ്സാണ് ശത്രുനഗരവിജയി. “വിഷ്ണു ഈ ഉത്തമധനുസ്സ് ഋചികഭാര്ഗവനെ ഏല്പിച്ചു. മഹാതേജസ്സ് ഉള്ള ഋചികൻ തന്റെ പുത്രനു നൽകി. എന്റെ പിതാവ് ജമദഗ്നിക്ക് ദിവ്യധനുസ്സ് നൽകി, അദ്ദേഹം തപസാ സമ്പന്നനായി ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ. അർജുനൻ സാധാരണബുദ്ധി സ്വീകരിച്ച് പിതാവിനെ ക്രൂരമായി കൊല്ലാൻ ഇടയാക്കി. അർജുനന്റെ അക്രമം കേട്ടശേഷം, ഞാൻ ക്രോധത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ക്ഷത്രവംശം സംഹരിച്ചു. “ഭൂമിയെ മുഴുവനും നേടിയശേഷം, കശ്യപന് യാഗഫലമായി സമർപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ വസിച്ചു. എന്നാൽ, നീ ശിവധനുസ്സ് ഭംഗം ചെയ്ത വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി. “ഇങ്ങനെ, രാമ, ഈ മഹത്തായ വൈഷ്ണവധനുസ്സ്സ് പിതാവും പിതാമഹനും കൈമാറിയതാണു. ക്ഷത്രധർമ്മം മാനിച്ച് നീ ഈ ഉത്തമധനുസ്സ്സ് എടുക്കുക. ജയിയ്ക്കുന്ന അമ്പ് ഈ ഉത്തമധനുസ്സിൽ ചാർത്തുക. അതിനാൽ കഴിയുമെങ്കിൽ, കകുത്സ്ഥകുലജ, ഞാൻ നിന്നോട് സമരത്തിനിറങ്ങാം.” ഇവിടെ ബാലകാണ്ഡയിൽ എഴുപത്തിയാറാം സർഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ജമദഗ്ന്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ദശരഥപുത്രൻ ആദരവോടെ അച്ഛനോടും രാമനോടും പറഞ്ഞു: “ഭാര്ഗവ, നിങ്ങൾ ചെയ്ത പ്രവർത്തികൾ ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പിതൃഋണം നിർവഹിച്ച ബ്രാഹ്മണ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എന്നെ ശക്തിയില്ലാത്തവനും ധൈര്യരഹിതനും ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിക്കാനാവാത്തവനും എന്നു കരുതുന്നു. ഇന്ന് എന്റെ വീര്യം കാണൂ.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാഘവൻ ക്രോധത്താൽ ഭാര്ഗവന്റെ മഹായുധവും അമ്പും കൈയിൽ എടുത്തു. അമ്പ് ചാര്ത്തി, ധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ച് രാമൻ ജമദഗ്ന്യനോടു പറഞ്ഞു: “നീ ബ്രാഹ്മണനും വിശ്വാമിത്രനെയുംപോലെ ആദരണീയനുമാണ്. അതിനാൽ ഞാൻ ജീവഹാരിയായ ഈ അമ്പ് നിന്നെതിരേ വിടാൻ കഴിയില്ല. രാമ, ഞാൻ നിന്ന്റെ ഈ പാതയെ നശിപ്പിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ലോകങ്ങളെ ഞാൻ സംഹരിക്കും. ഇതാണ് എന്റെ നിർണ്ണയം. “ഈ ദിവ്യമായ വൈഷ്ണവാസ്ത്രം വ്യർത്ഥമാവില്ല. അതിന്റെ ശക്തിയിൽ ധൈര്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരം നശിക്കും.” രാമൻ ഈ മഹായുധം കൈവശം വെച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാർ, ഋഷികൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എല്ലാവരും അവിടെ വന്നു. ഗന്ധർവർ, അപ്സരസുകൾ, സിദ്ധർ, ചാരണർ, കിന്നരർ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ, നാഗർ എന്നിവരും ആ അതിമഹത്തായ അത്ഭുതം കാണാൻ ഒന്നിച്ചു. ലോകം അപ്രവർത്തിയാവുമ്പോൾ, രാമൻ മഹാധനുസ്സ്സ് പിടിച്ച് നിന്നു. ജമദഗ്ന്യൻ ശക്തിഹീനനായി സന്തോഷത്തോടു രാമനെ നോക്കി. രാമന്റെ തേജസ്സിൽ ജമദഗ്ന്യൻ ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടു. അപ്പൊഴെ, കരുണയോടെ, പതിയെ, കമലനയനനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു: “പണ്ടു ഞാൻ ഭൂമി കശ്യപന് നൽകിയിരുന്നു. കശ്യപൻ എന്നോട്, നീ തനിക്കു നൽകിയ ദേശത്തു രാത്രിയിൽ വസിക്കരുതെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് ഞാൻ ഭൂമിയിൽ രാത്രിയിൽ വസിക്കുന്നില്ല. അന്നുമുതൽ, കകുത്സ്ഥകുലജ, ഞാൻ കശ്യപന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുന്നു. “മഹാവീര, രാഘവ, നീ എന്റെ ഈ പാത നശിപ്പിക്കരുത്. ഞാൻ ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.” ഇങ്ങനെ മഹർഷി ജമദഗ്ന്യനും രാമനും തമ്മിൽ മഹത്തായ ധർമ്മസംവാദവും ശക്തിപരീക്ഷയും സമാപിച്ചു.