വിഷയമായ വാചകങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, കഥ ഇങ്ങനെ ഒഴുകുന്നു: "ഭഗവനെ, നിങ്ങൾ അത് എന്നോട് പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ ഞാൻ ഇന്ദ്രിയജയനാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു," എന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു. അതിന് ബ്രഹ്മാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു: "നീ ഇനിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചിട്ടില്ല." ബ്രഹ്മാവ് വിശ്വാമിത്രനെ ഉത്സാഹപ്പെടുത്തി, "മഹർഷികളിലേറെ തികഞ്ഞവനേ, നീ ശ്രമിക്കുക," എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി. ദേവന്മാർ അകന്നതിനു ശേഷം, മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ തനിയെ മുഴുകി. കൈകൾ ഉയർത്തി, ആകാശവായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വേനലിൽ നിന്നു, മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ തുറന്ന നിലയിൽ നിന്നു, ശീതകാലത്ത് പുഴകളിൽ പകൽ രാത്രിയും കിടന്നു, ആയിരം വർഷം അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സിനായി തന്റെ ശരീരം കത്തിച്ചു. വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ തപസ്സാൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും ഇന്ദ്രനും വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി. തനിക്കു വേണ്ടി, കൗശികന്റെ തപസ്സിന് ദോഷം വരുത്താൻ, ഇന്ദ്രൻ എല്ലാ മരുതുകളോടും ചേർന്ന് അപ്സരയായ രംഭയോട് സംസാരിച്ചു. ഇപ്പോൾ, മഹാഭാരതത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ നാല്പത്തിയാറാം സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. "രംഭേ, ദേവന്മാർക്കായി നിർണായകമായ ഈ ദൗത്യമാണ് നീ ചെയ്യേണ്ടത്. നീ കൗശികനെ മോഹിപ്പിച്ച് അവനെ ഭ്രമിപ്പിക്കണം," എന്ന് ഇന്ദ്രൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനുശേഷം, സത്യസന്ധനായ ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലജ്ജയോടെ കൈകൂപ്പി രംഭാ പറഞ്ഞു: "ദേവാധിപതേ, മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ ഭയങ്കരനാണ്. അവൻ എനിക്കു ഭയാനകമായ ശാപം നൽകുമെന്നിൽ സംശയമില്ല." "അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു ദേവാ, ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം," എന്ന് വിങ്ങി അവൾ പറഞ്ഞു. അവളുടെ ഭയവും വിങ്ങലും കണ്ട ഇന്ദ്രൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: "ഭയപ്പെടേണ്ട, രംഭേ, നിനക്ക് ആശ്വാസം. എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കണം." "വസന്തകാലത്ത് മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ഞാൻ കാമനോടൊപ്പം നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കും; കുയിൽ പാടലിലൂടെ അവന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കും. നീ അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹാരിതയോടെ, ദയയുള്ളവളേ, തപസ്സിൽ ലീനനായ കൗശികനെ ഭംഗിയായി കുലുക്കണം." ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രംഭാ അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തിൽ തിളങ്ങി, സ്നിഗ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ വിശ്വാമിത്രനെ മോഹിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. കുയിലിന്റെ മധുരമായ പാട്ട് കേട്ട്, സന്തോഷത്തോടെ വിശ്വാമിത്രൻ അവളെ നോക്കി. ആ സംഗീതവും രംഭയുടെ സുന്ദര്യവും കണ്ടപ്പോൾ മഹർഷിക്ക് സംശയം ഉണർന്നു. ഇതെല്ലാം ഇന്ദ്രന്റെ കൃത്യങ്ങളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, കൗശികപുത്രൻ ക്രോധത്താൽ രംഭയെ ശപിച്ചു: "നീ എനിക്ക് മോഹം, ക്രോധം എന്നിവയിൽ ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സമയത്ത് മോഹിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിനാൽ, ദുർഭാഗ്യവതിയായ നീ പത്തായിരം വർഷം കല്ലായി നിൽക്കേണ്ടിവരും. എന്റെ ശാപത്തിൽ പാളിച്ചയുണ്ടാവുമ്പോൾ, ഒരു മഹാതപസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കും." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ, അത്യന്തം ശക്തിയുള്ളവൻ, തന്റെ ക്രോധവും ദുഃഖവും അകത്തിരുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവന്റെ ശക്തിയുള്ള ശാപത്താൽ രംഭാ ഉടനെ കല്ലായി മാറി; മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട കാമൻ അവിടെ നിന്ന് വിട്ടുപോയി. ക്രോധത്തിലും തപസ്സിന്റെ നഷ്ടത്തിലും തളർന്ന വിശ്വാമിത്രൻ, ഇനിയും ഇന്ദ്രിയജയിയല്ലെന്ന തിരിച്ചറിവിൽ, മനസ്സിൽ സമാധാനം കണ്ടെത്താനായില്ല. തപസ്സിൽ ഭംഗം സംഭവിച്ചതിൽ വിഷമിച്ച മഹർഷി, "ഇനി ഞാൻ ക്രോധം കാണിക്കുകയുമില്ല, വാക്കുകളൊന്നും പറയുകയുമില്ല," എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. അല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ശ്വാസം എടുക്കുകയുമില്ല; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച് ഞാൻ എന്നെ ഉണക്കിക്കളയും. തപസ്സിലൂടെ ബ്രാഹ്മണപദവി നേടുന്നവരെ വരെ, ഞാൻ ശ്വാസമോ ആഹാരമോ ഇല്ലാതെ അനന്തകാലം തുടരാം. ഈ തപസ്സിനിടെ എന്റെ ശരീരം നശിക്കുകയില്ല. ഇങ്ങനെ, ആ മഹർഷി, ലോകത്തിൽ അപൂർവമായ ഒരു വ്രതം ആയിരം വർഷം തുടർന്നു. ഇപ്പോൾ മഹാഭാരതത്തിലെ അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ ഹിമവാന്റെ പ്രദേശം ഉപേക്ഷിച്ച് കിഴക്കോട്ടു പോയി, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ മുഴുകി. ആയിരം വർഷം മൗനവ്രതം പാലിച്ച്, അതുല്യവും അതിദുർഘടവുമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, തടി പോലെയായി, അനേകം തടസ്സങ്ങൾ നേരിട്ടിട്ടും, വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ക്രോധം കടത്തിവിടാതെ നിന്നു. ഇങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത്, അക്ഷയമായ തപസ്സിൽ അദ്ദേഹം മുഴുകി. ആയിരം വർഷം തപസ്സിന് ശേഷം, വിശ്വാമിത്രൻ അന്നം കഴിക്കാൻ തയ്യാറായി. അപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ വന്നു, തയ്യാറാക്കിയ ആഹാരം ചോദിച്ചു. മഹർഷി ആഹാരം മുഴുവനും ബ്രാഹ്മണനു നൽകി; പിന്നെ താനൊരു കണിയും കഴിച്ചില്ല. മൗനവ്രതം തുടരാൻ, ബ്രാഹ്മണനോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. വീണ്ടും മൗനം പാലിച്ചു, ശ്വാസം എടുക്കാതെയും തുടര്ന്നു. പിന്നെ, മറ്റൊരു ആയിരം വർഷം ശ്വാസം എടുക്കാതെയും ആ മഹർഷി തുടര്ന്നു; അങ്ങനെ തലയിൽ നിന്ന് പുക ഉയർന്നു. ആ പുക മൂലം മൂന്ന് ലോകങ്ങളും വിഷമിച്ചു. ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ — എല്ലാവരും അത്ഭുതംകൊണ്ടും ഭയത്താലും ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു. "ദേവാ, മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ അനേകം പ്രലോഭനങ്ങളും പ്രകോപനങ്ങളും നേരിട്ടിട്ടും, തപസ്സിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയോടെയാണ് മുന്നേറുന്നത്. അവനിൽ ഒരു പിഴവുമില്ല; അവന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം നിറവേറാതെ പോയാൽ...