ശുനശ്ശേപനെ ബന്ധിച്ച ശേഷം, അവൻ ഇന്ദ്രനെയും ഇന്ദ്രന്റെ സഹോദരനെയും ഉത്തമമായ വചനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു. ശുനശ്ശേപന്റെ രഹസ്യമായ സ്തുതികൾ ഇന്ദ്രനെ അതീവ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ, ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ ശുനശ്ശേപന് ദീർഘായുസ് അനുഗ്രഹിച്ചു. അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ രാജാവിന് തൻറെ യാഗം വിജയകരമായി പൂര്ത്തിയാക്കി, ഇന്ദ്രന്റെ കൃപയാൽ സമൃദ്ധമായ ഫലങ്ങൾ ലഭിച്ചു. വിശ്വാമിത്രൻ, ധാർമികനും മഹാനിഷ്ഠയുമാകുന്നവൻ, പുഷ്കരത്തിൽ വീണ്ടും നൂറു വർഷം കടുത്ത തപസ്സ് ചെയ്തു. രാമാ, ഇതോടെ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിമൂന്നാം സര്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ആയിരം വർഷം തപസ്സ് പൂർത്തിയാക്കിയപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവതകളും തപസ്സിനുള്ള ഫലം നൽകാൻ, കുളിച്ച് വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയ മഹർഷി വിശ്വാമിത്രനെ സമീപിച്ചു. അതിവിശാലമായ തേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവ് പ്രസന്നമായി പറഞ്ഞു: "നിന്റെ സ്വന്തം സദ്വൃത്തികൾകൊണ്ട് നീ മഹർഷിയായിരിക്കുന്നു." ഇതു പറഞ്ഞ് ദേവതാധിപൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. വിശ്വാമിത്രൻ അതിലും വലുതായ തപസ്സിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അത്രയേറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്സരസുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ മേനകാ പുഷ്കരത്തിൽ കുളിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആ സമയത്ത്, കുശികപുത്രനായ മഹാതേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ അവളെ കാണുകയും, മേഘത്തിൽ കിടക്കുന്ന മിന്നൽപോലെയുള്ള അതുല്യസൗന്ദര്യവതിയായ അവളിൽ ആകർഷിതനാവുകയും ചെയ്തു. ആ മോഹത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങിയ മഹർഷി, "സ്വാഗതം അപ്സരസേ! ദയവായി എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കൂ," എന്നും, "ദയവായി എന്നോടു ദയവുണ്ടാക്കൂ; ഞാൻ മോഹത്താൽ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു," എന്നും അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അപ്പോൾ ആ മനോഹരിയായ മേനകാ അവിടെ താമസിച്ചു. അങ്ങനെ, അഞ്ച് വർഷവും പിന്നെ അഞ്ചു വർഷവും, ആ അപ്സരസു വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പാർക്കുമ്പോൾ, മഹർഷിയുടെ തപസ്സിന് വലിയൊരു തടസ്സം നേരിട്ടു. ആ വർഷങ്ങൾ അതീവ സുഖത്തോടെ ആശ്രമത്തിൽ കടന്നു പോയി. അതിനുശേഷം, വിശ്വാമിത്രന് മനസ്സിൽ ലജ്ജയും വിഷാദവും നിറഞ്ഞു; ദുഃഖത്തിലും ക്രോധത്തിലും ആൾക്കൂടിയ ചിന്തകൾ അവനിൽ ഉണർന്നു: "ഇത് ദേവന്മാരുടെ കൃത്യമാണ്; എന്റെ തപസ്സിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പത്തു വർഷങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു. മോഹത്തിലും കാമത്തിലും ഞാൻ കീഴടങ്ങി, വലിയൊരു തടസ്സം എന്റെ തപസ്സിന് നേരിട്ടു," എന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ ദുഃഖത്തോടെ ആലോചിച്ചു. അപ്പോൾ, ഭയത്താൽ വിറങ്ങലിച്ച് കൈകൂപ്പി നിന്ന അപ്സരസുയായ മേനകയെ, കുശികപുത്രൻ സ്നേഹപൂർവ്വം വിട്ടയച്ചു. വിശ്വാമിത്രൻ, ആത്മജയത്തിനായി দৃഢനിശ്ചയത്തോടെ, വടക്കൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, കൗശികി നദിയുടെ തീരത്ത്, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ മുഴുകി. മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ വടക്കൻ പർവതത്തിൽ ഇത്രയും കടുത്ത തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാർക്കും മഹർഷിമാർക്കും ഭയം ഉണർന്നു. അവർ എല്ലാവരും കൂടിച്ചേരുകയും, "കുശികപുത്രനു മഹർഷി എന്ന ബഹുമാനം നല്കണം," എന്നുറച്ചു. അപ്പോൾ, ലോകങ്ങളുടെ പിതാവായ ബ്രഹ്മാവ്, വിശ്വാമിത്രനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: "സ്വാഗതം മകനേ! നിന്റെ മഹത്തായ തപസ്സിൽ ഞാൻ അതീവ സന്തോഷിച്ചു. ഞാൻ നിന്നെ മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു." ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ, കൈകൂപ്പി, തലകുനിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: "എന്റെ സ്വന്തം സദ്വൃത്തികളാൽ ലഭിച്ച ബ്രഹ്മർഷി എന്ന അതുല്യപദവി ദയവായി നിങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കണം; അപ്പോൾ ഞാൻ ഇന്ദ്രിയജയനായി അറിയപ്പെടും." എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: "നീ ഇനിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പൂര്ണമായി ജയിച്ചിട്ടില്ല. അതിനായി നീ കൂടുതൽ ശ്രമിക്കണം," എന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവതകൾ പോയതിന് ശേഷം, വിശ്വാമിത്രൻ കൈ ഉയർത്തി, ആഹാരമില്ലാതെ വായുവിൽ മാത്രം ജീവിച്ചു; വേനലിൽ അഞ്ചു തീകളുടെ നടുവിൽ നിന്നു, മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്ത് നില്ക്കുകയും, ശീതകാലത്ത് പകലും രാത്രിയും വെള്ളത്തിൽ കിടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ മുഴുകി. വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ തപസ്സിൽ ദഹിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാർക്കും ഇന്ദ്രനും വലിയ ഭയം ഉണ്ടായി. ഇന്ദ്രൻ, മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം, കുശികപുത്രനെ തടയാനായി, രംഭ എന്ന അപ്സരസിനോട് സംസാരിച്ചു. രാമാ, ഇതോടെ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അറുപത്തിനാലാം സര്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. "രംഭേ, ദേവന്മാർക്കായുള്ള ഈ വലിയ പ്രവർത്തി നീ നിർവ്വഹിക്കണം. കാമത്താൽ കുഴഞ്ഞ് കുശികപുത്രനെ നീ ആകർഷിക്കണം," എന്ന് ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു. ഇതു കേട്ട രംഭ, ലജ്ജയോടെയും കൈകൂപ്പിയും, ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: "ദേവനേ, മഹർഷിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ഭയങ്കരനാണ്; സംശയമില്ല, അവൻ എന്നെ ഭയങ്കരമായ ക്രോധത്തോടെ ശപിക്കും. അതിനാൽ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു; ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം." അപ്പോൾ, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന രംഭയോട് ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: "ഭയപ്പെടേണ്ട, രംഭേ; നിനക്ക് എല്ലാ ഭേദവും ഉണ്ടാകട്ടെ. എന്റെ കല്പന അനുഷ്ഠിക്കൂ. വസന്തകാലത്ത് മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ കാമനോടും കൂടെ നിന്നിരിക്കും; കുയിൽ പാടിയും അവന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കും. നീ നിന്റെ മനോഹാരിതയാൽ, ഗുണസമ്പന്നതയാൽ, തപസ്സിൽ ലീനനായ കുശികപുത്രനെ അലോസരപ്പെടുത്തണം." ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രംഭ, അതുല്യമായ ഭംഗിയായി മാറി, സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, വിശ്വാമിത്രനെ ആകർഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.