കുംബകര്ണ്ണന് അഗ്നിപര്വ്വതംപോലെയുള്ള ഭീകരമായ കായയോടെ രാക്ഷസന്മാരെ ചുറ്റിവരുത്തി, വലിയ വായില് ഒരു ഉഗ്രമായ ചിരി ചിരിച്ച് അവരോട് പറഞ്ഞു: “ഇന്ന്, എന്റെ കോപത്തില് ആനവണ്ടികള് എന്നപോലെ കുരങ്ങുകളുടെ സൈന്യങ്ങളെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി ഞാന് നശിപ്പിക്കും. ഈ കാട്ടില് താമസിക്കുന്ന വാനരന്മാര് എന്നെ യഥാര്ത്ഥത്തില് തെറ്റിച്ചിട്ടില്ല. ഞങ്ങളുപോലുള്ളവരുടെ പാരമ്പര്യത്തില് ഇത്തരത്തിലുള്ള യുദ്ധപ്രവൃത്തികള് യുദ്ധഭൂമിയുടെ അലങ്കാരങ്ങളാണ്. എങ്കിലും, നമ്മുടെ ശത്രുക്കളുടെ മൂലകാരണമായ രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും ആണല്ലോ? അവനെ ഞാന് യുദ്ധഭൂമിയില് വധിക്കുമ്ബോള് എല്ലാം അവസാനിക്കും.” കുംബകര്ണ്ണന് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചപ്പോള് രാക്ഷസന്മാര് സമുദ്രത്തെ പോലും നടുക്കുന്ന ഭയാനകമായ ഒരു കുരുത്തിരിവ് മുഴക്കി. പ്രജ്ഞാവാനായ കുമ്ബകര്ണ്ണന് വേഗത്തില് മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോള് എല്ലാ ദിക്കിലും ഭയാനകമായ അശുഭ സൂചനകള് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആകാശം ഗന്ധര്വ്വമേഘങ്ങളാല്, ഉല്കകളും മിന്നലും നിറഞ്ഞു, അവയുടെ നിറം കഴുതയുടെ നിറംപോലെയായി; ഭൂമി, അതിന്റെ സമുദ്രങ്ങളും കാടുകളും അടക്കം, വിറച്ചു. ഭയാനകമായ നായ്ക്കള് തീപൊന്തിയ വായോടെ കത്തിയതുപോലെയായിരുന്നു; പക്ഷികള് ഇടത്തേക്ക് വളഞ്ഞു പറന്നു, ദോഷകരമായ ആകൃതികള് വരച്ചു. വഴി നടക്കുമ്പോള് കുമ്ബകര്ണ്ണന്റെ കുന്തത്തില് ഇരുട്ടുപക്ഷി വീണു, ഇടത്തുകണ്ണ് ചിമ്മി, ഇടത്തുകൈ വിറച്ചു. അതേസമയം, ഒരു തീപൊന്തിയ ഉല്ക, ഭയാനകമായ ശബ്ദത്തോടെ വീണു; സൂര്യന് പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കാറ്റ് സുഖകരമായി വീശാതെയായി. ഈ മഹത്വവും രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ അശുഭ സൂചനകള് പരിഗണിച്ച്, മരണത്തിന്റെ ശക്തിയില് പ്രേരിതനായി കുമ്ബകര്ണ്ണന് പുറപ്പെട്ടു. മലപോലെയുള്ള ഭീകരകായനായ അവന് കാല്നടയായി കോട്ടമതിലുകള് കടന്ന്, കനല്പൊന്തിയ മേഘക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള അത്ഭുതകരമായ വാനരസൈന്യത്തെ കണ്ടു. രാക്ഷസന്മാരില് പ്രധാനനായ കുമ്ബകര്ണ്ണനെ കണ്ടപ്പോള്, പര്വ്വതങ്ങള് പോലെയുള്ള വാനരന്മാര് കാറ്റില് പറക്കുന്ന മേഘങ്ങളപോലെ എല്ലാ ദിക്കിലേക്കും ചിതറിപ്പോയി. അത്യന്തം ഉഗ്രമായ വാനരസൈന്യം അകത്തേക്ക് ചിതറുന്നതും കണ്ടു, മേഘംപോലെയുള്ള രൂപത്തിലുള്ള കുമ്ബകര്ണ്ണന് ആനന്ദത്തോടെ വീണ്ടും ഒരു ഉഗ്രമായ കുരുത്തിരിവ് മുഴക്കി. ആ കുരുത്തിരിവ് കേട്ടപ്പോള് ആകാശത്തിലെ മേഘങ്ങള് ഇടിമുഴക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു; പല വാനരന്മാര് വേരുമുറിഞ്ഞ ശാലമരങ്ങള് പോലെ നിലത്ത് വീണു. വലിയ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാന് ഉദ്ദേശിച്ച്, മഹാബലശാലിയായ കുമ്ബകര്ണ്ണന് മുന്നോട്ട് വന്നു; വാനരസൈന്യത്തില് അതീവ ഭയങ്കരമായ ഭയം വിതറി, കാലാന്ത്യത്തിലെ ശിക്ഷയുഗം കൊണ്ടുവരുന്ന യമപോലെയായിരുന്നു അവന്. ഇതിനു ശേഷം മഹാമഹിമയുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്താറാം സര്ഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. കുംബകര്ണ്ണന്, മലപോലെയുള്ള ഭീകരകായനായി, വേഗത്തില് കോട്ടമതിലുകള് കടന്ന് നഗരം വിട്ടു. അവന് ഒരു ഉഗ്രമായ കുരുത്തിരിവ് മുഴക്കി; ആ ശബ്ദം സമുദ്രത്തിലും മുഴങ്ങി, ഇടിമുഴക്കത്തെയും മലകളെയും തകര്ക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു. അവനെ സമീപിക്കുന്നതും, ഭയാനകമായ കണ്ണുകളോടെ, ഇന്ദ്രനും യമനും വരുണനും പോലും ജയിക്കാന് കഴിയാത്തവനായി കണ്ടപ്പോള്, വാനരന്മാര് വലിയ ഭയത്തോടെ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. അവരെ ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ട അങ്കദന് നല, നീല, ഗവാക്ഷ, മഹാബലശാലിയായ കുമുദ എന്നിവരോട് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങളുടെ ശക്തിയും ഉത്ഭവവംശവും മറന്ന്, സാധാരണ കുരങ്ങുകളെപ്പോലെ ഭയന്ന് എവിടേക്ക് ഓടുന്നു? സുഹൃത്തുക്കളേ, തിരികെ വരൂ! നിങ്ങളുടെ ജീവന് മാത്രമല്ല സംരക്ഷിക്കുന്നത് വേണ്ടത്. ഈ രാക്ഷസന് യുദ്ധത്തിന് പോരാ; ഭയം വലിയതാണെങ്കിലും നമ്മള് ധൈര്യത്തോടെ അതിനെ മറികടക്കണം. തിരികെ വരൂ, വാനരന്മാരേ!” വലിയ പ്രയാസത്തോടെ മനസ്സുതുറന്ന്, കൂട്ടമായി വാനരന്മാര് വൃക്ഷങ്ങള് പിടിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് മുന്നേറി. കാട്ടില് താമസിക്കുന്ന ഈ വാനരന്മാര് കോപത്തില് തുളുമ്പി, മദംപോലുള്ള ആക്രോശത്തോടെ കുമ്ബകര്ണ്ണനെ ആക്രമിച്ചു. വലിയ പര്വ്വതശിഖരങ്ങളും, ഭീമമായ കല്ലുകളും, പൂക്കളോടുകൂടിയ വൃക്ഷശിഖരങ്ങളും കൊണ്ട് അവനെ അടിച്ചെങ്കിലും, മഹാബലശാലിയായ അവന് ചലിച്ചില്ല. അവന്റെ ശരീരത്തില് പതിച്ച കല്ലുകള് പലതും തകരുകയും പൂത്ത വൃക്ഷശിഖരങ്ങള് തകര്ന്ന് നിലത്ത് വീഴുകയും ചെയ്തു. കോപത്തില് ഉഗ്രനായി, പൂർണ്ണശക്തിയോടെ കുമ്ബകര്ണ്ണന് വാനരസൈന്യങ്ങളെ കാട്ടിലേയ്ക്ക് കയറുന്ന അഗ്നിപോലെ ചുരണ്ടി നീങ്ങി. അനേകം വാനരനായകര് രക്തത്തില് കുളിച്ച് നിലത്ത് വീണു; അവര് ചെമ്പ് നിറമുള്ള പൂക്കളോടുകൂടിയ മരങ്ങള് പോലെ ആയിരുന്നു. വാനരന്മാര് പിന്നെയും മുന്നെയും നോക്കാതെ ചാടിക്കൊണ്ടും ഓടിക്കൊണ്ടും, ചിലര് സമുദ്രത്തിലേക്ക് വീണു, ചിലര് ആകാശത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ഈ മഹാരാക്ഷസന് എളുപ്പത്തില് വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് ആ വീരന്മാര് കടല് കടന്ന് വന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ രക്ഷപ്പെടാന് ശ്രമിച്ചു. ആ സമയത്ത്, കരടികള് ഭയത്തില് മുഖം വെളുത്ത്, വൃക്ഷങ്ങളിലേയ്ക്ക് കയറി, പര്വ്വതങ്ങളില് അഭയം തേടി നിലം ഉപേക്ഷിച്ചു. ചിലര് കാട്ടിലേക്കോ സമുദ്രത്തിലേക്കോ മുങ്ങി, ചിലര് ഗുഹകളില് ഒളിച്ചു, ചിലര് വീണു, ചിലര് നിലത്ത് കിടന്നു, ചിലര് മരിച്ചവരെപ്പോലെ ഉറങ്ങി. വാനരന്മാരുടെ ഈ അവസ്ഥ കണ്ട അങ്കദന് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “നിലകൊള്ളൂ! പോരാടാം! തിരികെ വരൂ, വാനരന്മാരേ! ഭൂമിയെ ചുറ്റി തിരിഞ്ഞിട്ടും നിങ്ങള്ക്ക് അഭയം കിട്ടില്ല. എല്ലാവരും തിരികെ വരൂ! ജീവന് മാത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നത് എന്തിന്? ആയുധങ്ങളില്ലാതെ, ധൈര്യവും വീര്യവും ഇല്ലാതെ, നിങ്ങളുടെ ഭാര്യമാര് നിങ്ങളെ പരിഹസിക്കും; അതാണ് നല്ലവരുടെ അകൃത്യ downfall. ഈ മഹത്തായ വംശങ്ങളില് ജനിച്ചവരായ നിങ്ങള് എവിടേക്ക് പോകുന്നു, സാധാരണ കുരങ്ങുകളെപ്പോലെ ഭയന്ന്? ധൈര്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയത്തില് ഓടുന്നവരാണ് യഥാര്ത്ഥം നീചന്മാര്. നിങ്ങള് ജനങ്ങളോട് പറഞ്ഞ ആ മഹത്വം നിറഞ്ഞ വാക്കുകള് എവിടെയാണ്? ഭീരുക്കളുടെ വാക്കുകളാണ് ഇപ്പോള് കേള്ക്കുന്നത്; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവന് അപമാനിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാന്മാര് ആദരിക്കുന്ന വഴി പിന്തുടര്ക്കൂ, ഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ!” ഇങ്ങനെ അങ്കദന് വാനരന്മാരെ ധൈര്യത്തോടെ പോരാടാന് പ്രേരിപ്പിച്ചു; ഭയത്തിലും അവര് വീണ്ടും ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് മുന്നേറി.