രാമന്റെ മഹത്തായ കഥയിൽ, പല അത്ഭുതങ്ങളെയും അനുഭവങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളിക്കുന്ന ഒരു സഞ്ചാരമുണ്ട്. ശാരഭംഗയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, സുതിക്ഷ്ണനുമായി ഉണ്ടായ സംവാദം, അനസൂയയുടെ കഥ, സുഗന്ധമുള്ള എണ്ണത്തിന്റെ നൽകൽ—ഇവയൊക്കെ രാമന്റെ യാത്രയുടെ ആദ്യത്തെ ഘട്ടങ്ങൾ. അഗസ്ത്യൻ്റെ കൂടിയിലേക്കുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച, धनുഷ് പ്രാപ്തി, ശൂര്പണഖയുമായി ഉണ്ടായ സംഭാഷണം, അവളുടെ ദേഹത്തെ നശിപ്പിക്കൽ—ഇവയൊക്കെ രാമന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ കൊണ്ടുവന്നു. ഖരനും ത്രിശിരസും കൊല്ലപ്പെടുകയും, രാവണൻ ഉയർന്നുവരുകയും, മാരിച്ചന്റെ വധം, വൈദേഹിയുടെ കവർച്ച—ഈ സംഭവങ്ങൾ രാമന്റെ മനസ്സിൽ ദു:ഖവും, ക്രൂരതയും നിറുത്തി. രാഘവന്റെ ദു:ഖം, വടക്കൻ കാക്കകളുടെ രാജാവിന്റെ മരണം, കബന്ദനുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച, പമ്പ തടാകത്തിന്റെ കാഴ്ച—എല്ലാം അവന്റെ യാത്രയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. ശബരിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, പഴങ്ങളും മൂലകളും കഴിച്ചുകൊണ്ട് പമ്പയിൽ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചും, ഹനുമാനുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയും അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. രിഷ്യമുകയിൽ എത്തി സുഗ്രീവനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, വിശ്വസവും സൗഹൃദവും സ്ഥാപിക്കുകയും, വാളിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം—ഇവയൊക്കെ രാമന്റെ യാത്രയിൽ പുതിയ തിരിവുകൾ നൽകുന്നു. വാളിയുടെ പരാജയം, സുഗ്രീവന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം, താരയുടെ ദു:ഖം, മഴക്കാലം കടന്നുപോകുന്നത്—എല്ലാം അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ പുതിയ പാതകൾ തുറന്നു. സിംഹനുപോലെയുള്ള രാഘവന്റെ കോപം, സേനകളുടെ സമാഹാരം, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കുള്ള അയച്ചുവിടലുകൾ, ഭൂമിയോട് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യൽ—ഇവയെല്ലാം അവന്റെ ശക്തിയും ശക്തിയുമാണ്. ആൻകിയം, കരിങ്കൊമ്പൻ, സാംപതി—ഇവയെല്ലാം അവന്റെ യാത്രയിൽ വരവായി. മലയിൽ കയറി, സമുദ്രം കടന്നുപോകുകയും, സമുദ്രത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്ത രാമൻ, മൈനകനെ കണ്ടു. ദേവിയുടെ ഭീഷണി, നിഴലിനെ പിടിക്കുന്നവന്റെ കൂടിക്കാഴ്ച, സിംഹികയുടെ നശീകരണം, ലങ്കയും മലയാലും കണ്ടത്—വൈദേഹിയെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്കായി. രാവണനെ കണ്ടതും, പൂശ്പക ചാരത്തിന്റെയും അശോക വനം കണ്ടതും, സീതയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയതും—ഈ അനുഭവങ്ങൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ ദൃഢമായ സ്നേഹവും പ്രതിജ്ഞയും നിറുത്തി. സീതയോട് തിരിച്ചറിയൽ ചിഹ്നം നൽകുകയും, ദേവീയുടെ ഭീഷണികളെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും, ത്രിജാതയുടെ സ്വപ്നം കാണുകയും—എല്ലാം അവന്റെ ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കിങ്കരകളുടെ നശീകരണം, വായുവിൻ്റെ ദേവന്റെ പുത്രനെ പിടികൂടൽ, ലങ്കയിൽ തീക്കിടുത്തം—ഇവയെല്ലാം രാമന്റെ ശക്തിയെ തെളിയിച്ചു. രാമന്റെ കാഴ്ചയിൽ, എങ്ങനെ സീതയെ തിരിച്ചുകിട്ടി, വിബീഷണന്റെ പുരസ്കാരം, പൂശ്പക ചാരത്തിന്റെ കാഴ്ച, അയ്യോധ്യയിലേക്ക് യാത്ര—ഇവയെല്ലാം അവന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളായി മാറി. ഇവയെല്ലാം കഴിഞ്ഞ്, കുശനും ലവയും, സത്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി, വാല്മീകി മഹാശ്രേഷ്ഠനായ കവി, ഈ മഹാനായ കഥയെ പാടാൻ തയ്യാറായി. ഇരുവരും വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, മധുരമായ ശബ്ദങ്ങളുമായി, രാമന്റെ കഥയെ ജനങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. അവരുടെ പാടലുകൾ, സദസ്സിൽ ഇരുന്ന സാഗരന്മാർക്കും, മഹാന്മാർക്കും, സ്നേഹിതന്മാർക്കും, ആനന്ദം നൽകുകയും, കണ്ണുകളിൽ കണ്ണീർ നിറക്കുകയും ചെയ്തു. “അവസാനം! അത്ഭുതം!” എന്നും അവർ exclaimed ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ, ഈ കഥകൾ, കാലക്രമേണ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവയെല്ലാം കണ്ണുകൾക്കു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; കുശിയും ലവയും, ഈ മഹാനായ കഥയെ പാടിയപ്പോൾ, അവരിൽ നിന്നുള്ള സംഗീതം, രാമന്റെ ആത്മാവിനെ പുനഃസൃഷ്ടിച്ചു.