ലങ്കയുടെ രാജാവേ, നീ കാണുന്ന ഈ മഹാവാനരസേനയുടെ അഗ്രഗണന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. അവൻ തന്റെ ചെവി വ്യാപകമായി ചുരുട്ടി, വീണ്ടും വീണ്ടും yawning ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ മരണത്തെ ഭയന്ന് വിറയുകയോ, സേനയെ വിട്ട് ഓടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. ആ വാനരൻ കോപത്തിൽ വിറെച്ചു, വശം നോക്കി, തന്റെ വാൽ ശക്തിയായി ചുരുട്ടുന്നു, മൂക്കിൽ നിന്നു ശബ്ദം പുറപ്പെടുന്നു—ഇവൻ അതിമഹാബലൻ ആണ്. വേഗവും ഭയരഹിതവുമാണ് ഈ വാനരൻ, എന്നും സാല്വേയ പർവതത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഇവൻ ശരഭൻ, സേനയുടെ നേതാവാണ്. ‘വിഹാര’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന എല്ലാ അഗ്രഗണന്മാരും ഈ ശക്തവാനരന്റെ കീഴിലാണ്; ഇവരുടെ എണ്ണം നാലായിരം ആയിരം ആണ്. വാനരസേനയിൽ, ആകാശം മുഴുവൻ മറക്കുന്ന വലിയ മേഘം പോലെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രൻപോലെ, അഗ്രഗണനാണ്. അവനിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന ശബ്ദം മൃദംഗങ്ങളുടെ താളംപോലും, യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശാഖാസിംഹങ്ങളുടെ അലറലുപോലും ആണ്. പരിയാത്ര പർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന, യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും ജയിക്കാനാവാത്ത, പനസ എന്ന സേനാനായകനാണ്. അമ്പത് ആയിരം അഗ്രഗണന്മാർ അവനെ സേവിക്കുന്നു; അവൻ സേനാനായകരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയാണ്, സേനകൾ തരംതിരിച്ച് വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, തിരയുന്ന സേനയെ സമുദ്രത്തിൻറെ തീരത്ത് മനോഹരമായി അലംകരിക്കുന്നവൻ, രണ്ടാമത്തെ സമുദ്രംപോലും, സേനാനായകനാണ്. ആനപോലും, തവളപോലും രൂപമുള്ളവൻ, വിനതയാണ്, സേനയുടെ നേതാവ്; അവൻ വേനാ നദിയുടെ ജലങ്ങൾ കുടിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവന്റെ സേനയിൽ അറുപത് ആയിരം ആയിരം വാനരങ്ങൾ ഉണ്ട്; ക്രോധന എന്ന വാനരൻ യുദ്ധത്തിന് നിന്നെ വിളിക്കുന്നു. ഈ അഗ്രഗണന്മാർ ധീരരും ശക്തരുമാണ്, സേനകൾ തരംതിരിച്ച് വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവരുടെ ശരീരം ചുവന്ന മഞ്ഞൾപോലും തിളങ്ങുന്നു. എല്ലാ വാനരരെയും അവഗണിച്ച്, തന്റെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനിച്ച്, പ്രകാശമുള്ള ഗവയൻ കോപത്തോടെ നിന്നോടു മുന്നോട്ട് വരുന്നു. എഴുപത് ആയിരം ആയിരം വാനരങ്ങൾ അവനെ സേവിക്കുന്നു; അവൻ സ്വന്തം സേനയാൽ ലങ്കയെ തകർക്കാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. അവരെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത ധീരരായ ഈ അഗ്രഗണന്മാരുടെ എണ്ണം അറിയാനാവില്ല; ഇവർ സേനാനായകരാണ്, സേനകൾ തരംതിരിച്ച് വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി ഇരുപത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം കേൾക്കൂ. ഞാൻ ഇപ്പോൾ രാഘവന്റെ ഉദ്ദേശത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്ന, ജീവനെ വിലകണക്കാക്കാത്ത അഗ്രഗണന്മാരെ വിവരിക്കും. വളരെ ശക്തരായ, സ്നേഹമുള്ള, നീണ്ട വാലുകളുള്ളവരായ പല വാനരങ്ങളും അവനെ ചുറ്റി ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ഇവർ ചെമ്പ്, മഞ്ഞ, വെള്ള, ചിതറന്ന വർണങ്ങളിലാണ്, പ്രവർത്തിയിൽ ഭയാനകരും ഉഗ്രവുമാണ്. അവൻ സേനയോടെ കൂടിയപ്പോൾ, സൂര്യൻറെ കിരണങ്ങൾപോലും തിളങ്ങുന്നു; ഭൂമിയിൽ ചലിച്ചു, ഹര എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. നൂറും ആയിരവും വാനരങ്ങൾ അവനെ പിന്തുടരുന്നു, വേഗത്തിൽ മരങ്ങൾ ഉയർത്തി, ലങ്കയിലേക്ക് കയറിയെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ കാണുന്നവരെല്ലാം, കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ സേവകന്മാരാണ്, അവൻ നിലകൊള്ളുന്നത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലും. ഇവർ കാളി കട്ടിപ്പോലും, യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചവരും, എണ്ണാനാവാത്തവരും, സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പാറപോലും വാനരസേനയാണ്. എവിടെയും—പർവതങ്ങളിൽ, പ്രദേശങ്ങളിൽ, നദികളിൽ—ഈ ഭയാനകമായ കരടികൾ നിന്നോടു മുന്നോട്ട് വരുന്നു, രാജാവേ. അവരുടെ ഇടയിൽ ഭീമാക്ഷൻ എന്ന കരടി, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപത്തിൽ, എല്ലാ വശവും മേഘങ്ങൾപോലും ചുറ്റപ്പെട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ ഏറ്റവും നല്ല പർവതത്തിൽ വസിക്കുന്നു, നർമ്മദാ നദി കുടിച്ചുകൊണ്ട്; അവൻ എല്ലാ കരടികൾക്കും അഗ്രഗണനായ ധൂമ്രനാണ്. അവന്റെ ചെറുചേട്ടൻ, പർവതംപോലും രൂപമുള്ളവൻ, ഭാവത്തിൽ സമാനവും, ധൈര്യത്തിൽ അതിജയനും ആണ്. ഇവൻ ജാംബവാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, വലിയ അഗ്രഗണന്മാരുടെ അഗ്രഗണൻ; സമാധാനവും, മുതിർന്നവരെ ആദരിക്കുന്നവനും, യുദ്ധത്തിൽ അപ്രമാദിയുമാണ്. ജാംബവാൻ, ബുദ്ധിമാനായ ഇന്ദ്രനെ വലിയ സഹായം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; ദേവ-അസുര യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത്, നിരവധി വരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. പർവതശിഖരങ്ങളിൽ കയറി, വലിയ മേഘങ്ങൾപോലും, വലിയ പാറകൾ എറിഞ്ഞു, ഇവർ മരണത്തെ ഭയക്കുന്നില്ല. അവന്റെ സേനയിൽ, ശക്തിയിൽ മഹാബലമുള്ളവരും, രാക്ഷസന്മാരെയും, മുടിയുള്ള പിശാചുകളെയും പോലെയുള്ളവരും ഉണ്ട്. എല്ലാ വാനരങ്ങളും, അഗ്രഗണനായ അവനെ മുന്നോട്ട് ചാടാൻ തയ്യാറായതും, ഉത്സാഹത്തോടെ ചാടുമ്പോൾ, അവനെ നോക്കി അമ്പരന്ന് നിൽക്കുന്നു. രാജാവേ, ഈ ശക്തവാനരൻ, ദംഭൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനെ ആരാധിക്കുന്നു, സേനയുടെ അഗ്രഗണനാണ്. അവൻ ചലിക്കുമ്പോൾ, ഒരു യോജന ദൂരത്തിലുള്ള പർവതം കടന്നു പോകുന്നു; ശരീരം ഉയർത്തി, ഒരു യോജന ഉയരത്തിൽ ചാടാൻ കഴിയും. നാലുകാലികളിൽ, അവന്റെ രൂപം ഏറ്റവും വലിയതാണ്; അവൻ സന്നദാനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, വാനരരുടെ പിതാവാണ്. ഒരിക്കൽ ബുദ്ധിമാനായ ഇന്ദ്രനുമായി യുദ്ധം ചെയ്തവൻ, ജയിച്ചില്ലെങ്കിലും, തോറ്റിട്ടില്ല; അഗ്രഗണന്മാരിൽ അഗ്രഗണനാണ്. അവന്റെ ധൈര്യം ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമാണ്; അവൻ ഗന്ധർവ സ്ത്രീയുടെ പുത്രനാണ്, ഇരുണ്ട വഴിയിൽ ജനിച്ചവൻ. ദേവ-അസുര യുദ്ധത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്ക് സഹായം നൽകാൻ, രാജാവ് വൈശ്രവണൻ ജാംബു വൃക്ഷത്തെ ആരാധിച്ച സ്ഥലത്ത്— അവൻ മഹാപർവതങ്ങളുടെ രാജാവാണ്, നിരവധി കിന്നരന്മാർ അവനെ സേവിക്കുന്നു, എന്നും വിനോദത്തിൽ സന്തോഷം നൽകുന്നു; അവൻ നിന്ന്റെ പ്രഭുവിന്റെ സഹോദരനാണ്, രാക്ഷസരാജാവേ. അവിടെ, ഈ മഹത്വമുള്ള, ശക്തവാനരൻ, വാനരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനി, യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും അഭിമാനത്തോടെ, ക്രഥനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഒരു കോടി വാനരങ്ങൾ ചുറ്റിയുള്ളവൻ, അവൻ ഒരുവൻ മാത്രം തന്റെ സേനയാൽ ലങ്കയെ തകർക്കാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഇവരാണ്, രാജാവേ, രാഘവന്റെ ഉദ്ദേശത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്ന, ജീവനെ വിലകണക്കാക്കാത്ത മഹാബലവാനരസേനയുടെ അഗ്രഗണന്മാർ.