പുരോഹിതനായ വാല്മീകിമുനി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാം സര്ഗം അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്. എല്ലാ സംഭവങ്ങളും, അവയുടെ ധാർമ്മികതയും ഗുണവും കേട്ടശേഷം, വാല്മീകി വീണ്ടും ആ മഹാത്മാവായ രാമനോടു സംഭവിച്ചതു എന്താണെന്നു വ്യക്തമായി അന്വേഷിച്ചു. ജലത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തി, ദർശിണ ദർഭാസനത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, കയ്യൊപ്പമിട്ട്, സത്യാന്വേഷണത്തോടെ വാല്മീകി ധർമ്മമാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് സംഭവങ്ങളുടെ ക്രമം അന്വേഷിച്ചു. അദ്ദേഹം രാമന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും—പുഞ്ചിരി, വാക്കുകൾ, ചലനം, മറ്റെല്ലാ പ്രവൃത്തികളും—ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയോടെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു. സത്യത്തിൽ ഉറച്ച രാമൻ ഭാര്യയോടും സഹോദരനോടും കൂടെ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ നേരിട്ട എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും, വാല്മീകി സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചു. യോഗത്തിൽ ആധിക്യമായിരുന്ന വാല്മീകി, അവിടെ നടന്ന എല്ലാ പഴയ സംഭവങ്ങളും കൈയിലെ പഴം പോലെ വ്യക്തമായി കണ്ടു. അങ്ങനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം വിവേചനത്തോടെ കണ്ട ശേഷം, ആ മഹാമനസ് രാമന്റെ ആഹ്ലാദകരമായ ആ കഥ മുഴുവനും രചിക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. കാമം, അർത്ഥം, ധർമ്മം എന്നീ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് സമ്പന്നമായ ഈ കഥ, ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും കൊണ്ട് വികസിച്ച്, രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രം പോലെ കേൾക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ആകർഷണീയമായിരുന്നു. മഹർഷി നാരദൻ മുമ്പ് വിവരിച്ച പ്രകാരം, വന്ദ്യനായ വാല്മീകി രഘുകുലത്തിന്റെ കഥ രചിച്ചു. രാമന്റെ ജനനം, അത്ഭുത വീര്യം, സർവ്വജനപ്രിയത, ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹം, ക്ഷമ, സൗമ്യത, സത്യനിഷ്ഠ—all ഇതുപോലെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ—വിവരിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രനു നൽകിയ സഹായം, ജനകിയുടെ വിവാഹം, വില്ല് പൊട്ടിച്ച സംഭവം, രാമനും പരശുരാമനും ഇടയിലെ തർക്കം, ദശരഥന്റെ ഗുണങ്ങൾ, രാമന്റെ അഭിഷേകം, കൈകേയിയുടെ ദുഷ്ടത—ഇതൊക്കെയും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. രാമാഭിഷേകത്തിൻ്റെ തടസ്സം, വനവാസം, രാജാവിന്റെ ദുഃഖവും വിലാപവും, അവൻ പരലോകം പ്രാപിച്ചതും, ജനങ്ങളുടെ ദുഃഖം, അവരെ വിട്ടയച്ചതും, നിഷാദാധിപനോടുള്ള സംഭാഷണവും, സാരഥിയെ മടക്കി അയച്ചതും—all ഈ സംഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഗംഗാ കടന്നത്, ഭരദ്വാജനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, ഭരദ്വാജന്റെ അനുമതി, ചിത്രകൂടം കണ്ടത്, വാസസ്ഥലം പണിതത്, ഭാരതന്റെ വരവ്, രാമനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചത്, പിതാവിനുവേണ്ടി ജലകർമ്മം നടത്തിയതും പറയുന്നു. പാദുകാഭിഷേകം, നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വാസം, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര, വിരാധന്റെ വധം, ശരഭംഗനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, സുതീക്ഷ്ണനുമായി യോജനം, അനുസൂയയുടെ കഥയും സുഗന്ധിത ലേപം നൽകലും—all ഇതും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അഗസ്ത്യനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, വില്ല് ലഭിച്ചത്, ശൂർപ്പണഖയുമായി സംഭാഷണം, അവളുടെ രൂപഭംഗം, ഖരനും ത്രിശിരസ്സും വധം, രാവണന്റെ ഉദയം, മാരീചന്റെ വധം, സീതയുടെ അപഹരണം—ഇതൊക്കെയും വിവരിക്കുന്നു. രാഘവന്റെ ദുഃഖം, കിഴക്കൻ രാജാവായ ജടായുവിന്റെ മരണവും, കബന്ധനുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയും, പമ്പാസരസ്സിന്റെ ദർശനവും, ശബരിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, കിഴങ്ങും പഴവും ഭക്ഷിച്ചു ജീവിച്ചത്, പമ്പയിൽ ദുഃഖം, ഹനുമാനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച—ഇതൊക്കെയും വരുന്നു. ഋശ്യമുഖത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര, സുഗ്രീവനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, വിശ്വാസം, സൗഹൃദം, വാലി-സുഗ്രീവ യുദ്ധം, വാലിയുടെ പരാജയം, സുഗ്രീവന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം, താരയുടെ വിലാപം, ഉടമ്പടി, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞു വാസം—ഇവയും പറയുന്നു. സിംഹംപോലുള്ള രാഘവന്റെ കോപം, സൈന്യങ്ങളുടെ സമാഹാരം, ദിക്കുകളിലേക്കുള്ള പ്രേഷണം, ഭൂമിയിൽ റിപ്പോർട്ട്, മോതിരം നൽകൽ, കരടി ഗുഹയുടെ ദർശനം, പ്രാണത്യാഗം നിർണയം, സമ്പാതിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, പർവ്വതാരോഹണം, സമുദ്രം ലംഘിക്കൽ, സമുദ്രത്തിന്റെ വാക്കുകൾ, മൈനാകന്റെ ദർശനം, ദാനവിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തൽ, ഛായാഗ്രാഹിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടൽ, സിംഹികയുടെ സംഹാരം, ലങ്കയും മലയയും കണ്ടത്—all ഈ സംഭവങ്ങൾ വരുന്നു. രാത്രിയിൽ ലങ്കയിൽ പ്രവേശനം, ഏകാന്തത്തിൽ ചിന്ത, പാനസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോക്ക, കാവലുള്ള പ്രാകാരത്തിന്റെ ദർശനം, രാവണന്റെ ദർശനം, പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെ ദർശനം, അശോകവനത്തിൽ പ്രവേശനം, സീതയുടെ ദർശനം, തിരിച്ചറിയാനുള്ള അടയാളം നൽകൽ, സീതയുമായി സംഭാഷണം, ദാനവിമാരുടെ ഭീഷണി, ത്രിജടയുടെ സ്വപ്നദർശനം, സീതയ്ക്ക് മാണിക്യം നൽകൽ, വൃക്ഷം തകർത്തത്, ദാനവിമാർ ഓടിപ്പോയത്, കിങ്കരന്മാരുടെ സംഹാരം, വായുദേവപുത്രന്റെ പിടിയിലാകൽ, ലങ്കയെ കത്തിച്ചുള്ള ഗർജ്ജനം, മടങ്ങിയെത്തൽ, മധു വാങ്ങി നൽകൽ—ഇതൊക്കെയും വിവരിക്കുന്നു. രാഘവനെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ, മാണിക്യം കൈമാറൽ, സമുദ്രദർശനം, നലന്റെ പാലം പണിതത്, സമുദ്രം കടന്നത്, രാത്രിയിൽ ലങ്കയെ വളഞ്ഞത്, വിഭീഷണനോടുള്ള സഖ്യവും ഉപായ നിർദ്ദേശവും, കുംബകർണന്റെ സംഹാരം, മേഘനാദന്റെ പരാജയം, രാവണന്റെ സംഹാരം, സമുദ്രനഗരിയിൽ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തത്—all ഇതും വരുന്നു. വിഭീഷണന്റെ അഭിഷേകം, പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെ ദർശനം, അയോധ്യയിലേക്കുള്ള യാത്ര, ഭരദ്വാജനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, വായുദേവപുത്രനെ അയച്ചത്, ഭാരതനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, രാമാഭിഷേകത്തിന്റെ മംഗളസംഭവം, സൈന്യങ്ങളെ വിട്ടയച്ചത്, സ്വരാജ്യത്തിലെ ആനന്ദം, വൈദേഹിയെ വിട്ടയച്ചത്—ഇതൊക്കെയും വാല്മീകി തന്റെ മഹാകാവ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. രാമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഭൂമിയിൽ പിന്നെയും സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ പോലും മഹർഷി വാല്മീകി തന്റെ കാവ്യത്തിന്റെ പിന്നീട് ഭാഗങ്ങളിൽ രചിച്ചു. ഇതാണ് മഹാപ്രഭയുള്ള വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ നാലാം സര്ഗം.