സഗര മഹാരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, അര്ഹരായവരെ ആദരിച്ച്, വഴിമുട്ടിച്ചവരെ പോലും സംഹരിച്ച്, യജ്ഞം വിജയകരമായി പൂര്ത്തിയാക്കി തിരികെ വരണമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ടയുടന് പ്രകാശമുള്ള ആ അംശുമാന് തന്റെ വില്ലും ഖഡ്ഗവും എടുത്ത്, അതിവേഗത്തില് പുറപ്പെട്ട്, പിതാമഹന്മാര് ഖനിച്ച ഭൂഗര്ഭപഥത്തില് കടന്നു. രാജാവിന്റെ പ്രേരണയോടെ, അംശുമാന് ഭൂഗര്ഭയാത്ര ആരംഭിച്ചു. അവിടെ ദേവന്മാര്, അസുരന്മാര്, യക്ഷന്മാര്, ഭൂതഗണങ്ങള്, പക്ഷികള്, സര്പ്പങ്ങള് എന്നിവര് ആദരിച്ച ആ മഹാബലന്, ദിക്കുകളുടെ ആനയെ കണ്ടു. അവനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, അവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ പിതാമഹന്മാരെയും, കുതിരയെ അപഹരിച്ചവനെയും അന്വേഷിച്ചു. അംശുമാന്റെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കിയ ദിക്കുകളുടെ ആന, മഹാപ്രജ്ഞനും ധീരനും ആയ അവന് പറഞ്ഞു: “അംശുമാനേ, നിന്റെ ലക്ഷ്യം പൂര്ത്തിയായി. കുതിരയുമായി ഉടന് തന്നെ നീ മടങ്ങും.” അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട അംശുമാന് എല്ലാ ദിക്കുകളുടെ ആനകളോടും ക്രമത്തില് ചോദ്യം ചെയ്തു. ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകര്ത്താക്കളായ ആ ജ്ഞാനികള് അവനെ ആദരിച്ചു, “നീ കുതിരയുമായി മടങ്ങും” എന്നു പറഞ്ഞു. അവര് പറഞ്ഞതൊക്കെയും കേട്ട് അംശുമാന് തന്റെ പിതാമഹന്മാരായ സഗരപുത്രന്മാര് ചിതാഭസ്മമായി കിടക്കുന്ന സ്ഥലത്തെത്തിച്ചു. അവിടെ, അതീവ ദുഃഖഭരിതനായി, അംശുമാന് വലിയ ശോകത്തില് നിലവിളിച്ചു. അല്പദൂരത്ത്, ആ മഹാബലന്, ദുഃഖത്തിലും അനുശോചനത്തിലും ആഴപ്പെട്ട്, യജ്ഞകുതിരയെ അലയുന്നവണ്ണം കണ്ടു. സഗരപുത്രന്മാര്ക്ക് ജലതര്പ്പണം നടത്തേണ്ടതാണെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു, അംശുമാന് വെള്ളം അന്വേഷിച്ചു, പക്ഷേ ഒരു ജലാശയവും കണ്ടെത്താനായില്ല. അവിടെ അവന് ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോള് തന്റെ പിതാമഹന്മാരുടെ അമ്മാവനായ, വേഗത്തില് കാറ്റിനെപ്പോലെയും, പക്ഷിരാജാവായ സുപര്ണ്ണനെയും കണ്ടു. വൈനതേയന് അംശുമാനോട് പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യസിംഹനേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഈ മരണം ലോകം അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ മഹാന്മാരെ അളവറ്റ ശക്തിയുള്ള കപിലന് ദഹിപ്പിച്ചു. നീ സാധാരണ ജലത്താല് അവര്ക്ക് തര്പ്പണം നടത്തേണ്ടതില്ല. ഹിമവാന്റെ മൂത്ത പുത്രിയായി ഗംഗാ ദേവി, അവളില് തന്നെയാണ് നിന്റെ പിതാമഹന്മാര്ക്ക് ജലതര്പ്പണം നടത്തേണ്ടത്. ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗംഗാ ഇവരുടെ ചിതാഭസ്മം തൊട്ടാല്, ഇവരുടെ ആത്മാക്കള്ക്ക് സ്വര്ഗലോകം ലഭിക്കും.” “നീ ഭാഗ്യവാനാണ്; കുതിരയെ എടുക്കൂ, യജ്ഞം പൂര്ത്തിയാക്കൂ.” സുപര്ണ്ണന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് അംശുമാന് അതിവേഗത്തില് കുതിരയെ എടുത്ത് തിരികെ യജ്ഞസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെ എത്തിയ അംശുമാന് സഗരനെ സമീപിച്ച്, സംഭവിച്ചതൊക്കെയും, സുപര്ണ്ണന് പറഞ്ഞതും വിശദമായി പറഞ്ഞു. അംശുമാന്റെ ഭയാനകമായ ഈ വൃത്താന്തം കേട്ട്, സഗര രാജാവ് യജ്ഞം ശാസ്ത്രോക്തമായി പൂര്ത്തിയാക്കി. ഇഷ്ടയജ്ഞം വിജയകരമായി നിര്വഹിച്ചു രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. എന്നാല് ഗംഗാദേവിയെ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനുള്ള മാര്ഗം അദ്ദേഹത്തിന് കണ്ടെത്താനായില്ല. അങ്ങനെ ഒരു തീര്പ്പിലേക്കെത്താതെ, മഹാരാജാവ് മൂവായിരം വര്ഷങ്ങള് ഭരിച്ചശേഷം, കാലാനുസൃതമായി സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഇവിടെ നാല്പത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. സഗരന് കാലക്രമേണ ദേഹവിടുമ്പോള്, ജനങ്ങള് ധര്മപരനായ അംശുമാനെ രാജാവായി തെരഞ്ഞെടുത്തു. അംശുമാന് മഹാത്മാവായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തനായ പുത്രന് ദിലീപനാണ്. അംശുമാന് രാജ്യം ദിലീപനിലേക്ക് ഏല്പ്പിച്ച്, ഹിമാലയത്തിലെ മനോഹരമായ ശിഖരത്തില് കടുത്ത തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് അംശുമാന് മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം വര്ഷങ്ങള് വനംവാസം ചെയ്ത്, തപസ്സിന്റെ ഫലമായി സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. ദിലീപന്, മഹാശക്തനായ രാജാവ്, തന്റെ പിതാമഹന്മാരുടെ നാശവാര്ത്ത കേട്ടപ്പോള് ദുഃഖത്തില് ആഴപ്പെട്ടു. ഗംഗയുടെ ആവാഹനം എങ്ങനെയാണ് സാധ്യമാക്കുക? ജലതര്പ്പണം എങ്ങനെയാണ് നടത്താം? അവരെ എങ്ങനെ മോചിപ്പിക്കാം? എന്നിങ്ങനെ ദിലീപന് നിരന്തരം ആലോചനയില് ആഴപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ധര്മനിഷ്ഠനായ ദിലീപന് ചിന്തയിലായിരുന്നു. അപ്പോള് ഭഗീരഥനെന്ന ധര്മശീലനും മഹാത്മാവുമായ പുത്രന് ജനിച്ചു. ദിലീപന് മഹാതേജസ്സോടെ അനേകം യജ്ഞങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു; മുപ്പതിനായിരം വര്ഷങ്ങള് രാജ്യം ഭരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ഗംഗയുടെ ആവാഹനത്തില് തീര്പ്പിലേക്കെത്താന് കഴിഞ്ഞില്ല. പിന്നീട്, രോഗബാധിതനായി, ദിലീപന് കാലാനുസൃതമായി ദേഹവിടുകയും, തന്റെ പുത്രനായ ഭഗീരഥനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പുണ്യഫലത്താല് ദിലീപന് ഇന്ദ്രലോകത്തിലെത്തിച്ചു. ഭഗീരഥന് മഹാരാജാവും ധര്മാത്മാവുമായിരുന്നു. അവന് സന്താനമോ ജനങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, അവയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെയായിരുന്നു. രാജ്യം മന്ത്രിമാരുടെ കൈയിലേക്ക് ഏല്പ്പിച്ച്, ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാന് ഉദ്ദേശിച്ച്, ഭഗീരഥന് ഗോകര്ണത്തില് കടുത്ത തപസ്സിന് പ്രവേശിച്ചു. കൈകള് ഉയര്ത്തി, അഞ്ചുവിധ തപസ്സുകള് ആചരിച്ച്, മാസത്തില് ഒരിക്കല് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് പൂര്ണ്ണമായി നിയന്ത്രിച്ച്, ആയിരം വര്ഷത്തോളം ഭയങ്കരമായ തപസ്സില് നിലകൊണ്ടു. അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ഭഗീരഥന്റെ തപസ്സു പൂര്ത്തിയായപ്പോള്, സൃഷ്ടികര്ത്താവും ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവുമായ ബ്രഹ്മാദേവന് അതീവ സന്തോഷത്തോടെ പ്രത്യക്ഷനായി. “ഭഗീരഥ മഹാരാജാവേ, ഞാന് സന്തുഷ്ടനാണ്. നിന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കൂ,” എന്ന് ബ്രഹ്മാ പറഞ്ഞു. അപ്പോള് ഭഗീരഥന് കയ്യുകള് കൂപ്പി, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ ബ്രഹ്മാദേവനോടു അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു.