വിശ്വാമിത്രന് രാമനോട് സന്തോഷത്തോടെയും ആസക്തിയോടെയും മുഖത്ത് ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “രാമാ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ കഥയെല്ലാം നീ വിശദമായി കേള്ക്കണം. സഗരന്റെ ഭാര്യയുടെ പിതാവ്, പ്രസിദ്ധനായ ഹിമവാന് ആയിരുന്നു.” അങ്ങനെ, സഗരനും ഹിമവാനും വിന്ധ്യപര്വ്വതത്തിലേക്ക് എത്തി, പരസ്പരം നോക്കി. അവിടെയാണ്, രാമാ, മഹാനായ ആ യാഗം നടന്നത്. ആ പ്രദേശം യാഗങ്ങള്ക്കായി വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ, കാകുത്സ്ഥനേ, മഹാബലശാലിയായ അംശുമാന് സഗരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം യാഗകുതിരയെ കാത്തു നോക്കി. അയാള് യാഗം നടക്കുന്നതിനിടയില് തന്നെയാണ്, ഇന്ദ്രന് ഒരു ദാനവസ്ത്രിയെന്ന രൂപം സ്വീകരിച്ച് യാഗകുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുപോയത്. ആ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ കുതിര അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോള്, യാഗവേദിയിലെ എല്ലാ പുരോഹിതരും സഗരനോട് പറഞ്ഞു: “യാഗം നടക്കുന്നതിനിടയില് കുതിരയെ ആരോ വേഗത്തില് കൊണ്ടുപോകുന്നു.” “കാകുത്സ്ഥനേ, കള്ളനെ കൊല്ലുകയും കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുകയും ചെയ്യണം. അല്ലെങ്കില് ഈ യാഗത്തില് ദോഷം സംഭവിക്കും; അതുകൊണ്ട് എല്ലാവര്ക്കും അനര്ത്ഥം സംഭവിച്ചേക്കും.” “അതുപോലെ ചെയ്യട്ടെ രാജാവേ, യാഗം അപൂര്ണ്ണമാകരുത്,” എന്ന് പുരോഹിതന്മാര് പറഞ്ഞു. അവര് പറഞ്ഞതുകേട്ട സഗരന് തന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ മക്കളേ, നിങ്ങള്ക്ക് ഇതിന് മറ്റൊരു മാര്ഗ്ഗം ഇല്ല; കുതിരയെ കൊണ്ടുപോയ ദാനവരെ പിന്തുടരുക.” “ഞാന് ഈ മഹായാഗത്തില് മന്ത്രശുദ്ധിയോടെ, മഹാന്മാരായ പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം അര്പ്പിതനായി ഇരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, മക്കളേ, നിങ്ങള് എല്ലാവരും എല്ലാ ദിക്കിലും തിരയൂ. ഭാഗ്യം ഉണ്ടാകട്ടെ.” “സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഭൂമിയെ മുഴുവനും അന്വേഷിക്കുക. നിങ്ങളില് ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം വീതിയില് തിരയണം.” “കുതിരയുടെ പാടുകള് കാണുന്നിടത്തോളം ഭൂമി ഖനനം ചെയ്യൂ; കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചവനെ കണ്ടെത്തുക.” “ഞാന്, എന്റെ കൊച്ചുമക്കളോടും പുരോഹിതന്മാരോടും കൂടെ, കുതിരയെ കണ്ടെത്തും വരെ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിങ്ങള്ക്കു ഭാഗ്യം ഉണ്ടാകട്ടെ.” അങ്ങനെ, ആ രാജകുമാരന്മാര് എല്ലാവരും, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, ഉല്ലാസത്തോടെയും ശക്തിയോടെയും ഭൂമിയിലുടനീളം തിരിച്ചു. ഭൂമിയെ മുഴുവനും അന്വേഷിച്ചിട്ടും കുതിരയെ കണ്ടെത്താനായില്ല. അപ്പോള് ആ മഹാബലശാലികള് ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം വീതിയില് കരം വജ്രത്തേക്കാള് ദൃഢമായതാക്കി ഭൂമി തകര്ക്കാന് തുടങ്ങി. അവര് മിന്നലുപോലെയുള്ള കുന്തങ്ങളാല് ഭൂമിയെ തുരക്കി, ഭയാനകമായ ഉഴവുപകരണങ്ങളാല് മണ്ണ് പിളര്ത്തി, ഭൂമിയില് നിന്നും വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു. ആ ശബ്ദം ആനകളെയും, ദാനവന്മാരെയും, ഭയാനകമായ രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെയായിരുന്നു. അങ്ങനെ, രഘുകുലനന്ദനായ രാമാ, അറുപതിനായിരം യോജന വരെ ഭൂമി തകര്ത്ത്, അവര് ഉത്തമമായ രസാതലപ്രദേശത്ത് എത്തി. രാജകുമാരന്മാര് ജംബുദ്വീപം മുഴുവന്, മലകളാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭൂമി, എല്ലായിടത്തും ഖനനം ചെയ്തു. അവിടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധര്വ്വന്മാരും അസുരന്മാരും നാഗന്മാരും ഭയത്തോടെയും വിഷമത്തോടെയും ബ്രഹ്മാവിനോടു സമീപിച്ചു. അവരുടെ മുഖത്ത് ആശങ്കയോടെ, മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹം തേടി, ഭീതിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “പ്രഭോ, സഗരന്റെ പുത്രന്മാര് ഭൂമിയെ മുഴുവന് തുരന്ന് നാശപ്പെടുത്തുകയാണ്. ജലത്തില് താമസിക്കുന്ന മഹാന്മാരും പലരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.” “യാഗത്തിനാവശ്യമായ കുതിരയെ ആരോ കൊണ്ടുപോകുകയാണ്; അതുകൊണ്ട് സഗരന്റെ പുത്രന്മാര് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.” ഈ സമയത്ത്, മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരോടു പറഞ്ഞു: “ഭൂമിയാകെ ജ്ഞാനിയായ വാസുദേവന്റെതാണ്; അവള് മാധവന്റെ ഭാര്യയാണ്; ആ ഭാഗ്യശാലിയായ ഭഗവാന് മാത്രമാണ് അവളുടെ യജമാനന്.” “കപിലന് എന്ന രൂപത്തില് അവന് ഭൂമിയെ എപ്പോഴും താങ്ങുന്നു; അവന്റെ കോപത്തിന്റെ ജ്വാലയില് സഗരന്റെ പുത്രന്മാര് ദഹിക്കപ്പെടും.” “ഭൂമിയുടെ പഴയ വിഭജനം കാണപ്പെടും; ദീര്ഘദര്ശികളായവര്ക്ക് സഗരപുത്രന്മാരുടെ നാശം നേരത്തേ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.” ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാര് സന്തോഷത്തോടെ തിരികെ പോയി. ഇതിനു പിന്നാലെ, സഗരപുത്രന്മാര് ഭൂമി തകര്ക്കുമ്പോള് വലിയ ഒരു ഗര്ജ്ജനശബ്ദം ഉയർന്നു. ഭൂമിയെ മുഴുവന് ചുറ്റി തുരന്ന്, സഗരപുത്രന്മാര് എല്ലാവരും പിതാവിനോടു പറഞ്ഞു: “ഭൂമിയെ മുഴുവന് ഞങ്ങള് അന്വേഷിച്ചു; ദേവന്മാരെയും, അസുരന്മാരെയും, രാക്ഷസന്മാരെയും, പിശാചുകളെയും, പാമ്പുകളെയും, നാഗരുകളെയും ഞങ്ങള് എല്ലാ ശക്തിയോടും നേരിട്ടു. പക്ഷേ, കുതിരയെയും അതിനെ കൊണ്ടുപോയവനെയും ഞങ്ങള് കണ്ടില്ല. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം, ദയവായി ആലോചിക്കണം.” പുത്രന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവായ സഗരന് കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: “വീണ്ടും ഖനനം ചെയ്യൂ; ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തെ തകര്ക്കൂ. കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചവനെ കണ്ടെത്തിയാലുടന് മടങ്ങിവരൂ.” പിതാവായ സഗരന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാര് അതിവേഗം പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. അവര് ഖനനം ചെയ്യുമ്പോള്, ഒരു വലിയ പര്വ്വതത്തേക്കാള് വലിപ്പമുള്ള, വികൃതമായ കണ്ണുകളുള്ള മഹാനായ ആനയെ അവര് കണ്ടു. ആ മഹാനായ ആന, വികൃതകണ്ണുകളോടെ, മലകളും വനങ്ങളും ഉള്പ്പെടെ ഭൂമിയെ തന്റേതായി താങ്ങി നില്ക്കുന്നു. കാകുത്സ്ഥനേ, ആ മഹാനായ ആന ദിശാസന്ധികളിലെത്തുമ്പോള് വിശ്രമത്തിനായി തല ഇളക്കുമ്പോള് ഭൂകമ്പം ഉണ്ടാകുന്നു.