ആ മഹാവീരനായ വാനരന് ലങ്കയിലെ മഹാനഗരത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോള് മഹാത്മാക്കളായ രാക്ഷസരുടെ ഭവനങ്ങളില് പടര്ന്നു വരുന്ന കാലടി ശബ്ദങ്ങള്, കൈകള് ചപ്പിടുന്ന ശബ്ദങ്ങള്, വിവിധ ഭാഗങ്ങളില് കൂപ്പിവിളികള് എന്നിവ കേട്ടു. അവിടെ, രാക്ഷസരുടെ വീടുകളില് മന്ത്രങ്ങള് ജപിക്കുന്നവരുടെയും, തങ്ങളുടെ പഠനത്തില് അർപ്പിതരായ രാത്രിയിലേയും സഞ്ചാരികളായവരെയും കണ്ടു. രാജപഥം മുഴുവന് നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്ന, ഗর্জിച്ച് രാവണനെ സ്തുതിക്കുന്ന വലിയ രാക്ഷസസേനയെ അവന് കണ്ടു. നഗരത്തിന്റെ ഇടക്കാലയത്തില് രാക്ഷസരുടെ നിരവധി രഹസ്യാന്വേഷകരെ, യജ്ഞത്തില് അർപ്പിതരായവരെ, ജടാമുടിയുള്ളവരെ, തലയ്ക്ക് മുണ്ടായവരെ, പശുക്കളുടെ ചർമ്മം ധരിച്ചവരെ അവന് കണ്ടു. കൈകളില് ദർഭാഗ്രാസം പിടിച്ചവരെ, അഗ്നികുണ്ടങ്ങളെ ആയുധമാക്കി നില്ക്കുന്നവരെ, ഗദയും മുദ്ഗരവും പിടിച്ചവരെ, ദണ്ഡം ആയുധമായി നില്ക്കുന്നവരെ അവന് കണ്ടു. ഒരു കണ്ണുള്ളവരെ, നിരവധി നിറങ്ങളുള്ളവരെ, വലിയ വയറുള്ളവരെ, വലിയ ചന്തമുള്ളവരെ, ഭയാനകരായവരെ, വക്രവായുള്ളവരെ, ഭീമാനാകൃതിയുള്ളവരെ, ചെറുതായവരെ—all ഇവരെ അവന് കണ്ടു. അമ്പുമായി, വാളുമായി, ഉരുളകളുമായി, ഇരുമ്പ് മുദ്ഗരവുമായി, വലിയ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡവുമായി, വിവിധ കാവചം ധരിച്ചവരെ അവന് കണ്ടു. അവന് കണ്ടത്: അത്രയും കൂറ്റനോ, അത്രയും ചെറുതോ അല്ലാത്തവരെ, അത്രയും നീലോ, അത്രയും വെളുപ്പോ അല്ലാത്തവരെ, അത്രയും വളഞ്ഞവരോ, അത്രയും ചെറുതോ അല്ലാത്തവരെ. ദേഹം വക്രമായവരെ, പല രൂപമുള്ളവരെ, മനോഹരരായവരെ, ഭംഗിയുള്ളവരെ, പതാകയും ബാനറും പിടിച്ചവരെ, വിവിധ ആയുധങ്ങളുമായി നില്ക്കുന്നവരെ. വാളും, വജ്രയും, വൃക്ഷങ്ങളും, ആയുധങ്ങളും പിടിച്ച യോദ്ധാക്കളെ, വാളും, വജ്രവും, സ്ലിംഗും, പാശവും കൈകളില് പിടിച്ചവരെ കണ്ടു. പുഷ്പമാലകളും, സുഗന്ധങ്ങളുമാണ് ധരിച്ചവരെ, മനോഹരാഭരണങ്ങള് അണിഞ്ഞവരെ, വിവിധ വസ്ത്രങ്ങള് ധരിച്ചവരെ, ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരെ അവന് കണ്ടു. മൂലമൂലായ ദീർഘവജ്രങ്ങളും, തികഞ്ഞ ശക്തിയുള്ള വജ്രങ്ങളും പിടിച്ച, ശതായിരം ജാഗ്രതയുള്ള, ക്ഷീണമില്ലാതെ കാവലിരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ അവന് കണ്ടു. അകത്തിനുള്ള ഭവനങ്ങള്ക്ക് മുന്നില് രാക്ഷസാധിപന് നിർദേശിച്ച വീട്, അതിന്റെ വലിയ സ്വർണ്ണകവാടം അവന് കണ്ടു. പർവ്വതത്തിൻമേൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട, പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച കുളങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, രാക്ഷസാധിപന്റെ പ്രശസ്ത ഭവനമാണ് അതു. അതിനെ മുഴുവൻ മതിലുകൾ ചുറ്റി, ദിവ്യമായ രൂപം, ദേവലോകത്തിന് സമാനമായ സംഗീതം മുഴങ്ങുന്ന, ആ ഭവനം ദിവ്യമായിരുന്നു. അവിടെ, കുതിരകളുടെ ക neighing, ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം, മനോഹരമായ രഥങ്ങളും, വാഹനങ്ങളും, വ്യോമയാനങ്ങളും, ഉത്തമ കുതിരകളും, ആനകളും നിറഞ്ഞു. നാലു ദന്തമുള്ള ആനകൾ, വെളുത്ത മേഘങ്ങളോട് സമാനമായവ, മനോഹരമായ കവാടങ്ങളിൽ അലങ്കരിച്ച് നിൽക്കുന്നവ, മദമുള്ള മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അവിടെ. ആ ഭവനം ആയിരക്കണക്കിന് ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസന്മാർ കാവൽ കാത്തു, രാക്ഷസാധിപൻ സംരക്ഷിച്ചു. ആ വാനരൻ ആ ഭവനത്തിലേക്ക് കടന്നു. രാവണന്റെ അകഭവനത്തിലേക്ക്, സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചുറ്റുമതിലുകൾ, മുത്തും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമ അഗർ, ചന്ദനവാസം നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിലേക്ക് അവൻ കടന്നു. ഇതോടെയാണ് സുന്ദരകാണ്ഡയിലെ അഞ്ചാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ആ ജ്ഞാനിയായ വാനരൻ ആകാശത്ത് പ്രകാശം പകരുന്ന, വെള്ളിമഞ്ഞ് പകരുന്ന, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് അസ്തമയവും ചെയ്യുന്ന, പാടത്തിൽ ഉന്മാദിതനായ കാളപോലുള്ള ചന്ദ്രനെ കണ്ടു. ശീതള കിരണങ്ങളുള്ള, ലോകത്തിലെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന, മഹാസമുദ്രത്തെ ഉണർത്തുന്ന, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ അവന് കണ്ടു. മന്ദരപർവ്വതത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ലക്ഷ്മി പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലും, സമുദ്രത്തിൽ സന്ധ്യാകാലത്ത്, ജലത്തിലെ താമരകളിൽ, ആകാശത്തിൽ ചന്ദ്രനോടൊപ്പം അവൾ പ്രകാശിച്ചുപോലും. വെള്ളി ചട്ടയിൽ ഹംസം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലും, മന്ദരഗുഹയിൽ സിംഹം, അഭിമാനിയായ ആനയുടെ മേൽ വീരൻ, അങ്ങനെ ചന്ദ്രൻ ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു. ആ അനുഗ്രഹീത ചന്ദ്രൻ, കറയും, പനിയും, വലിയ ഗ്രഹങ്ങളുടെ നിഴലും ഇല്ലാതെ, തികഞ്ഞ മംഗലപ്രഭയോടെ പ്രകാശിച്ചു. പാറക്കൊടുമുടി എത്തിയ സിംഹം, വലിയ കാടിൽ ആന, രാജ്യം കൈവരിച്ച രാജാവ്—all ഇവരെപ്പോലെ ചന്ദ്രൻ ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു. ദിവ്യമായ തേജസ്സുള്ള സന്ധ്യാകാലം, ചന്ദ്രന്റെ ഉദയത്തിൽ ഇരുണ്ടിരു നശിപ്പിച്ചു, വളരുന്ന രാക്ഷസന്മാരെയും മാംസഭക്ഷകരെയും അകറ്റി, രാമനെ സ്മരിച്ച മനസ്സിനെ ശമിപ്പിച്ചു. തന്തി വാദ്യങ്ങളുടെ മധുരമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങി; ഉത്തമ സ്ത്രീകൾ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം നിദ്രിച്ചു; അതുപോലെ, അത്ഭുതകരമായ, ഭയാനകമായ, രാത്രിയിലേയും സഞ്ചാരികളായവരും ആഹ്ലാദത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആ ജ്ഞാനിയായ വാനരൻ, ലങ്കയിലെ മദ്യപാനത്തിൽ അകപ്പെട്ട, അന്യോന്യം കലഹിച്ച, രഥങ്ങളും കുതിരകളും മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളും നിറഞ്ഞ, വീരത്വം നിറഞ്ഞ കുടുംബങ്ങളെ കണ്ടു. അവർ പരസ്പരം അധിക്ഷേപിച്ചു, ശക്തമായ കൈകൾ ഉയർത്തി, മദ്യപാനത്തിന്റെ ചിതറായ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ചു, മദ്യപാനത്താൽ പരസ്പരം അപമാനിച്ചു. രാക്ഷസന്മാർ തങ്ങളുടെ കട്ടിയുള്ള നെഞ്ചുകൾ ഉയർത്തി, അവയുടെ അംഗങ്ങൾ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ വെയ്ത്തി, വിവിധ രൂപങ്ങൾ കാണിച്ചു, ശക്തമായ ബാണങ്ങൾ തല്പരമായി കാണിച്ചു. ആ വാനരൻ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെ പരസ്പരം അണയുകയും, ചിലർ വീണ്ടും നിദ്രിക്കുകയും, ചിലർ മനോഹരമായ മുഖത്തോടെ ചിരിക്കുകയും, ചിലർ കോപത്തോടെ ദീർഘനിശ്വാസം വിടുകയും ചെയ്തതും കണ്ടു. നഗരം വലിയ ആനകളുടെ ഗൗരവത്തിൽ, ഉത്തമരായ, സുഖകരമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ, വീരന്മാർ ദീർഘനിശ്വാസം വിടുന്ന, പുഴയിൽ പാമ്പുകൾ ശ്വാസം വിടുന്നതുപോലും, പ്രകാശിച്ചു. ആ നഗരത്തിൽ, ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ, മനോഹരമായ പേരുള്ള, തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യത്തിൽ അർപ്പിതരായ, ലോകനേതാക്കളായ, വിവിധതരത്തിലുള്ള, മനോഹരമായ പേരുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ കണ്ടു. സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായ നിരവധി ഗുണങ്ങളാൽ തെളിഞ്ഞ, മനോഹരരായവരെ കണ്ടപ്പോൾ ആ വാനരൻ സന്തോഷിച്ചു; deformityയുള്ള ചിലരെയും അവൻ കണ്ടു. പിന്നെ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ, ശുദ്ധമായ സ്വഭാവമുള്ള, മഹാ ഗൗരവമുള്ള, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടും മദ്യപാനത്തോടും ചേർന്ന, സ്വഭാവത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലും തെളിഞ്ഞ സ്ത്രീകളെ അവൻ കണ്ടു. ചില സ്ത്രീകൾ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരാൽ അണയപ്പെട്ട്, ചിലർ കൂട്ടുകാരാൽ അണയപ്പെട്ട്, പക്ഷികൾ തമ്മിൽ അണയുന്നതുപോലും, അവൻ കണ്ടു. വീണ്ടും, ചിലർ മുകളിലുള്ള തറകളിൽ ഇരുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ മടിയിൽ അനായാസമായി വിശ്രമിച്ചു, ഭർത്താക്കന്മാരോടും ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായവരോടും ചേർന്ന്, ആ ജ്ഞാനി, ചിലർ ആഗ്രഹത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു. ചിലർ, അവരുടേത് തുറന്ന നിലയിൽ, സ്വർണ്ണതാമരയുടെ നിറത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു; ചിലർ, ഉത്തമമൂല്യത്തിൽ, ശുദ്ധ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ നിറത്തിൽ; ചിലർ, ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് ദൂരമായതുകൊണ്ട് ഭംഗി കുറയുമ്പോഴും, മനോഹരമായ അംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് തെളിഞ്ഞു. പിന്നെ, പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കൈവരിച്ച, മനസ്സിന് പ്രിയപ്പെട്ടവരെ, വലിയ സന്തോഷത്തിലും ആഹ്ലാദത്തിലും, വീടുകളിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ, മനോഹരരായ, വീരവാനരൻ ആ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു.