കാലം കുറച്ചു കടന്ന ശേഷം, കെശിനി സഗരനു ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; അവനാണ് അസമഞ്ജന് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടത്. അതേസമയം, സുമതി എന്ന രാജ്ഞിക്ക് ഒരു പുഴുങ്ങിയ കുടത്തിൽപോലെയുള്ള ഗർഭം ഉണ്ടായി; അതു പിളർത്തിയപ്പോൾ അതിൽനിന്ന് അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ഇവരെ എല്ലാ ദായിമാരും നെയ്യ് നിറച്ച കലശങ്ങളിൽ വളർത്തി, സമയമായപ്പോൾ അവരൊക്കെയും യൗവനത്തിലെ സൗന്ദര്യവും ഉജ്ജ്വലതയും നേടി. ഇങ്ങനെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, സഗരന് അറുപതിനായിരം യുവാവായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. അവരിൽ മൂത്തവനാണ് അസമഞ്ജന്; അവൻ കുട്ടികളെ എടുത്ത് സരയു നദിയിൽ തള്ളിവിടുകയും അവരെ മുങ്ങി മരിക്കുന്നതു കാണുമ്പോൾ ചിരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇങ്ങനെ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, നല്ലവരോടും പൗരന്മാരോടും ദോഷം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ട്, സഗരൻ അവനെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അസമഞ്ജന്റെ പുത്രനാണ് അമ്ശുമാൻ; മഹാശക്തിയുള്ളവൻ, എല്ലാവരുടെയും അംഗീകാരം നേടിയവൻ, എല്ലാവരോടും ദയാപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവൻ, സമയമായപ്പോൾ ജ്ഞാനവും നേടിയവൻ. അപ്പോൾ, സഗരൻ മഹായാഗം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം വേദികർമ്മത്തിന് തയ്യാറായി. ഇതാണ് മഹർഷി വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ത്രൈയോവത്താം സർഗ്ഗം തുടങ്ങുന്നത്. വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ ആഹ്ലാദത്തോടെ അഗ്നിപോല പ്രകാശമാനനായ സപ്തമഹർഷിയെ സമീപിച്ചു: “എന്റെ മൂലപുരുഷനായ സഗരൻ ആ യാഗം എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കി എന്നു വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭഗവൻ.” രാമന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, വിശ്വാമിത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു: “രാമാ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു. അവന്റെ മരുമകൻ പ്രശസ്തനായ ഹിമവാൻ ആയിരുന്നു. അവൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അവരിൽ പരസ്പരം ദർശനം നടന്നു; അവിടെ തന്നെയാണ് ആ മഹായാഗം നടന്നത്. ആ പ്രദേശം യാഗങ്ങൾക്ക് അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠമായതാണ്. അവിടെ, സഗരന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം, ധനുര്വ്വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള അമ്ശുമാൻ യാഗാശ്വത്തെ കാത്തു നോക്കി. അപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ ഒരു ദാനവസ്ത്രിയാകൃതിയിൽ വന്ന് ആ യാഗാശ്വത്തെ മോഷ്ടിച്ചു. ആ മഹാശ്വത്തെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കുമ്പോൾ, യാഗവേദിയിൽ ആയിരുന്ന എല്ലാ പുരോഹിതന്മാരും സഗരനോട് പറഞ്ഞു: “യാഗാശ്വം ആരോ കവർന്നുപോയിരിക്കുന്നു; അതിനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവര，否则 യാഗത്തിൽ ദോഷം സംഭവിക്കും.” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് തന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരോടായി പറഞ്ഞു: “മകന്മാരേ, ഈ മഹായാഗത്തിൽ ഞാൻ മന്ത്രശുദ്ധിയോടെ പുരോഹിതന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ഭൂമിയിലെല്ലാം അന്വേഷിച്ച് ആ ദാനവനെ കണ്ടെത്തുക. എല്ലാവർക്കും മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. സമുദ്രം ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂമിയിൽ ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം വീതി കവർ ചെയ്ത് അന്വേഷിക്കണം. കുതിരയുടെ പാദമുദ്ര കാണുന്നിടത്തോളം ഭൂമി കുഴിച്ച് ആ കവർച്ചക്കാരനെ കണ്ടെത്തുക. ഞാൻ എന്റെ കൊച്ചുമക്കളോടും പുരോഹിതന്മാരോടും കൂടി ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കും.” അവരുടെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, ആ രാജകുമാരന്മാർ ഉല്ലാസത്തോടും ശക്തിയോടും കൂടി ഭൂമിയിൽ പലയിടത്തും തിരഞ്ഞു. എങ്കിലും കുതിരയെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ, ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം ഭൂമി കുഴിച്ച്, വജ്രംപോല കഠിനമായ കൈകളാൽ ഭൂമി പിളർത്തി. അതിനെത്തുടർന്ന്, ഭൂമി മുഴുവൻ ആക്രോശത്തോടെ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി; ആ ശബ്ദം ഗജങ്ങൾ, ദാനവങ്ങൾ, ഭയങ്കരരാക്ഷസന്മാർ കൊല്ലപ്പെടുന്ന ശബ്ദം പോലെയായിരുന്നു. അവിടെ, ആറുപതിനായിരം യോജന ദൂരത്തിൽ ഭൂമി കുഴിച്ച്, രസാതലത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ജംബുദ്വീപം മുഴുവൻ മലകളാൽ നിറഞ്ഞതും അവർ കുഴിച്ചുപിടിച്ചു. ഈ അവസ്ഥയിൽ, ദേവന്മാർ, ഗാന്ധർവ്വർ, അസുരർ, നാഗർ എന്നിവരും ഭയത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനോട് സമീപിച്ചു. “പ്രഭോ, സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ ഭൂമി മുഴുവൻ കുഴിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ജലത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹാബലവാന്മാരും നശിക്കുന്നു. യാഗത്തിന്റെ കാരണമായ ആ കുതിര ആരോ കൊണ്ടുപോകുന്നു; സഗരപുത്രന്മാർ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും ത്രസിപ്പിക്കുന്നു,” എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ഇവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബ്രഹ്മാവ് അവരെ സമീപിച്ചു: “ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ജ്ഞാനിയായ വാസുദേവന്റേതാണ്; അവൾ മാധവന്റെ ഭാര്യയാണ്, ആ ഭാഗ്യശാലി ഭഗവാനാണ് ഭൂമിയുടെ ഏകാധിപതി. കപിലൻ എന്ന രൂപത്തിൽ അവൻ ഭൂമിയെ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ സഗരപുത്രന്മാർ ദഹിച്ചുപോകും.” ഇങ്ങനെ, സഗരനും അവന്റെ പുത്രന്മാരും അനുഭവിച്ച സംഭവങ്ങൾ മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ രാമനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.