പാപരഹിതനായ രാജാവ് സഗരന് ഏറ്റവും വലിയ സന്താനവും ലോകത്ത് താരതമ്യശൂന്യമായ പ്രശസ്തിയും നേടുമെന്ന് മഹാമുനി ഭൃഗു വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. "നീ ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ പുരുഷന് ആകും," എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭൃഗുമുനിയുടെ വാക്കുകള് രാജാവിന് വലിയ ആശ്വാസം നല്കി. മുനി തുടര്ന്ന് പറഞ്ഞു: "നിന്റെ ഭാര്യകളില് ഒരാള് ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിക്കും; അവന് നിന്റെ വംശം തുടരുന്നവനാകും. മറ്റൊരു ഭാര്യയ്ക്ക് അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാര് ജനിക്കും." ഈ വാക്കുകള് കേട്ട്, രാജാവിന്റെ ഭാര്യകള് ഇരുവരും, കൈകള് ചുരുക്കി, സന്തോഷത്തോടെ മഹാമുനിയെ അഭിവാദ്യത്തോടെ ചോദിച്ചു: "മഹാമുനിയേ, ആരാണ് ഒരൊറ്റ പുത്രനെ പ്രസവിക്കുക? ആരാണ് അനേകം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കുക? ദയവായി ഞങ്ങള്ക്ക് ഈ കാര്യം വ്യക്തമാക്കണം; നിങ്ങളുടെ വാക്കുകള് സത്യമാകട്ടെ." ഭൃഗു ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, ഉത്തമമായ വാക്കുകളില് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടംപോലെയാകട്ടെ. ഒരാള്ക്ക് വംശം തുടരുന്ന ഒരൊറ്റ പുത്രനോ, അല്ലെങ്കില് അനേകം ശക്തിയുള്ള, പ്രശസ്തിയുള്ള, ഉജ്ജ്വല പുത്രന്മാരോ - നിങ്ങള് രണ്ടുപേരും ഇഷ്ടംപോലെയൊന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കൂ." രാജാവിന്റെ സാന്നിധിയില് കേശിനി, ഭൃഗുമുനിയുടെ വാക്കുകള് കേട്ട്, ഒരു പുത്രനെ - വംശം തുടരുന്നവനെ - ജനിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. സുമതി, സുപര്ണ്ണയുടെ സഹോദരി, അറുപതിനായിരം ശക്തിയുള്ള, പ്രശസ്തിയുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അവരും രാജാവും മഹാമുനിയെ ചുറ്റി, തലകൂപ്പി നമസ്കരിച്ച് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ്, കേശിനി സഗരന് ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; അവന് അസമഞ്ജ എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടു. സുമതി, പുരുഷസിംഹനായ സഗരന്, ഒരു ഉരുവില് (കുമ്ബത്തില്) അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; ഉരുവ് പിളര്ന്നപ്പോള് ആ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാര് പുറത്തുവന്നു. നാഴികള് (നേഴ്സുമാര്) അവരെ നെയ്യ് നിറച്ച കുപ്പികളില് വളര്ത്തി; സമയമായപ്പോള് അവര് എല്ലാവരും യൗവനത്തിലേക്ക് എത്തി. ഇങ്ങനെ, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് സഗരന് അറുപതിനായിരം സൗന്ദര്യവും യൗവനവും നിറഞ്ഞ പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ചു. അസമഞ്ജ, സഗരന്റെ ആദ്യപുത്രന്, മറ്റു കുട്ടികളെ എടുത്ത് സരയു നദിയില് തള്ളിക്കളയുകയും, അവര് മുങ്ങുമ്പോള് ചിരിക്കുകയും, ഈ പാപകൃത്യങ്ങള് നടത്തി നല്ലവരെയും തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ജനങ്ങള്ക്ക് ഹാനികരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട അസമഞ്ജനെ, അച്ഛന് നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അസമഞ്ജന്റെ പുത്രന് അംശുമാൻ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവനും, എല്ലാവരും അംഗീകരിച്ചവനും, എല്ലാവരോടും സൗമ്യമായി സംസാരിച്ചവനും ആയിരുന്നു; സമയമായപ്പോള് അവനില് ജ്ഞാനം ഉദിച്ചു. സഗരന് യാഗം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു; തന്റെ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം വേദികര്മ്മത്തിന് തയ്യാറെടുതി. ഈ കഥയുടെ തുടർച്ചയുള്ള ഭാഗം, വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ ഒറ്റത്തൊന്നാം സര്ഗത്തിന്റെ ഒമ്പതാമത് അദ്ധ്യായം, കേള്ക്കൂ. വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, രാമന് സന്തോഷത്തോടെ, അഗ്നിപോലുള്ള കാന്തിയോടെ, മഹാമുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: "നല്ലതായിരിക്കട്ടെ, എന്റെ പിതൃപുരുഷനായ സഗരന് യാഗം എങ്ങനെ പൂര്ത്തിയാക്കി എന്ന കഥ വിശദമായി കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു." വിശ്വാമിത്രന് സന്തോഷത്തോടെ രാമനോട് പറഞ്ഞു: "രാമാ, വലിയ ആത്മാവുള്ള സഗരന്റെ കഥ വിശദമായി കേള്ക്കൂ. അവന്റെ പിതൃ-in-law, ഹിമവത്, പ്രശസ്തനായവനായിരുന്നു." സഗരനും ഹിമവതും വിന്ധ്യപര്വതത്തിലെത്തിയപ്പോള്, അവര് തമ്മില് നോക്കി; അവിടെയാണ് ആ യാഗം നടന്നത്. ആ പ്രദേശം, രാമാ, യാഗത്തിന് വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെയാണ് ശക്തനായ അംശുമാൻ, സഗരന്റെ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് യാഗഘടനയായ കുതിരയെ സംരക്ഷിച്ചു. ആ യാഗസമയത്ത്, ഇന്ദ്രന് ഒരു ദാനവസ്ത്രീയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് യാഗകുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചു. ആ മഹാനായ കുതിരയെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോള് യാഗകര്മം നടക്കുന്നിടത്ത്, എല്ലാ പുരോഹിതരും യാഗകര്ത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: "ഈ യാഗകുതിരയെ വേഗത്തില് കൊണ്ടുപോകുന്നു." "കകുത്സ്ഥവംശജനായ രാജാവേ, മോഷ്ടാവിനെ കൊല്ലുകയും കുതിരയെ തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കില് യാഗത്തില് ദോഷം ഉണ്ടാകും, അതു ഞങ്ങള്ക്ക് ദു:ഖം വരുത്തും." "അതുപോലെ ചെയ്യട്ടെ, രാജാവേ, യാഗം പൂര്ത്തിയാക്കപ്പെടാതെ പോകരുത്." പുരോഹിതരുടെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവ് തന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങള്ക്ക് ഈ യാഗം പൂര്ത്തിയാക്കാനുള്ള മറ്റൊരു വഴി കാണുന്നില്ല; ദാനവന്മാരെ പിന്തുടരുക." "ഞാന് ഈ മഹായാഗത്തില് തിരുവചനംകൊണ്ടും പുരോഹിതന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിലും തിരുമാനസ്സ് ശുദ്ധമാക്കി, യാഗത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാല് എന്റെ പുത്രന്മാരേ, നിങ്ങള് എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിക്കൂ. നിങ്ങള്ക്ക് സൗഭാഗ്യം ഉണ്ടാകട്ടെ." "പൂതലത്തെ മുഴുവന് സമുദ്രം ചുറ്റിയതുപോലെ പിന്തുടരുക; ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം ഭൂമിയില് തിരയണം." "കുതിരയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങള് കാണുന്നിടത്തോളം ഭൂമിയെ ഉരിയിടുക; കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചവനെ, എന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് അന്വേഷിക്കൂ." "ഞാന്, യാഗത്തിനായി അഭിഷിക്തനും, എന്റെ പുത്രന്മാരോടും പുരോഹിതരോടും കൂടെ, കുതിരം കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിങ്ങള്ക്ക് സൗഭാഗ്യം ഉണ്ടാകട്ടെ." അറുപതിനായിരം രാജകുമാരന്മാര് ശക്തിയും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞവരായി, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് ഭൂമിയെ മുഴുവന് തിരയാന് പുറപ്പെട്ടു. ഭൂമിയെ മുഴുവന് തിരഞ്ഞിട്ടും കുതിരം കണ്ടെത്താനായില്ല; ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വീതം ഭൂമിയെ ഉരിയിടുകയും, വജ്രംപോലുള്ള കൈകള് കൊണ്ട് ഭൂമിയെ തകര്ക്കുകയും ചെയ്തു. വൈദ്യുതമില്ലാത്ത കുതിരകളെയും ഭയാനകമായ ഉഴവുപകരണങ്ങളെയും ഉപയോഗിച്ച് ഭൂമിയെ കുത്തിയപ്പോള്, ഭൂമി ഭയാനകമായ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ആ ശബ്ദം, ആനകളെയും ദാനവന്മാരെയും ശക്തമായ രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുന്ന ശബ്ദംപോലെയായിരുന്നു. അറുപതിനായിരം യോജന ഭൂമിയില് തകര്ത്തു, അവർ രസതല എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പ്രദേശത്ത് എത്തി, രാമാ.