അപ്പോള് ഞങ്ങളിരുവരെയും കടുത്ത വിയര്വ്വും തളര്ച്ചയും ഭയവും പിടിച്ചു. മനസ്സിലൊരു വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം വന്നു, അതിനുശേഷം ഒരു ഭയാനകമായ ബോധക്ഷയം അനുഭവപ്പെട്ടു. ദക്ഷിണ ദിക്കോ, അഗ്നേയ ദിക്കോ, പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കോ ഞങ്ങള്ക്കു തിരിച്ചറിയാന് കഴിയാതെ പോയി; ലോകം കാലാന്ത്യത്തില് അഗ്നിയില് കത്തിപ്പോകുന്ന പോലെ നശിച്ചുപോയതുപോലെ തോന്നി. എന്റെ മനസ്സും കാഴ്ചയും എല്ലാം മങ്ങിയുപോയി; വലിയ ശ്രമത്തോടെ അതു സ്ഥലത്തു തന്നെ മനസ്സും കാഴ്ചയും സ്ഥിരമാക്കി. വീണ്ടും വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ സൂര്യനെ നോക്കി; ആ സൂര്യന് ഭൂമിയേപ്പോലെയും വലിയതായാണ് ഞങ്ങള്ക്കു തോന്നിയത്. എന്നാല് എന്നെ വിടപറയാതെ തന്നെ ജടായു ഭൂമിയിലേക്കു വീണു; അവന് ആകാശത്തില് നിന്ന് വേഗത്തില് താഴേക്ക് വീഴുന്നത് കണ്ടു ഞാനും എന്റെ ദേഹത്തെ അതില് നിന്ന് വിടുവിച്ചു. എന്റെ ചിറകുകള് കൊണ്ട് ജടായുവിനെ ഞാന് സൂക്ഷിച്ചതിനാല് അവന് കത്തിപ്പോകാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു; പക്ഷേ, അശ്രദ്ധയാല് ഞാന് കത്തിപ്പോയി, കാറ്റിന്റെ വഴിയില് നിന്ന് തെറ്റി വീണു. ജടായു ജനസ്ഥാനത്തില് വീണിരിക്കാമെന്നു ഞാന് സംശയിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ഞാന് വിംധ്യപര്വ്വതത്തില് ചിറകുകള് കത്തി ശരീരം പ്രവര്ത്തനശൂന്യമായി അവിടെ വീണു. എന്റെ രാജ്യവും സഹോദരനും ചിറകുകളുടെ ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ, മരിക്കണമെന്നു തീരുമാനിച്ച് പര്വ്വതശിഖരത്തില് നിന്ന് ഞാന് ചാടിക്കളഞ്ഞു. ഇതിന്റെശേഷം, മഹാത്മാവായ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിരണ്ടാം സರ್ಗം തുടങ്ങുന്നു. അങ്ങനെ മഹർഷിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് സംസാരിച്ച ശേഷം, വായുദേവന് വലിയ ദുഃഖത്തോടെ ക്ഷണമൊന്ന് ധ്യാനിച്ചു, പിന്നെ ആ മഹാത്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “നിന്റെ ചിറകുകളും അവയുടെ സഹായചിറകുകളും വീണ്ടും പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെടും; നിന്റെ കണ്ണുകളും പ്രാണനും വീര്യവും ശക്തിയും എല്ലാം തിരിച്ചുകിട്ടും. ഭാവിയില് സംഭവിക്കേണ്ട ഒരു മഹത്തായ കര്മ്മം പുരാതനകാലത്ത് ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; തപസ്സിലൂടെ ഞാന് അതു കണ്ടിട്ടുണ്ട്, കേട്ടുകൊണ്ടും അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തെ മഹാപ്രഭാവശാലിയായ ദശരഥനാമക രാജാവുണ്ടാകും; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ രാമന് അത്യന്തം തേജസ്സോടെ ജനിക്കും. അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം സത്യം ധൈര്യവും പാലിച്ച് സഹോദരന് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകും. രാക്ഷസാധിപനായ രാവണന് എന്ന അസുരന് അവന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കും; ദേവന്മാര്ക്കും അസുരന്മാര്ക്കും ജയിക്കാനാവാത്തവനാണ് അവന്, ജനസ്ഥാനത്തിലാണ് അവന് വസിക്കുന്നത്. മൈഥിലിയായ സീതയെ പലവിധ ആഹാരങ്ങളാലും വിഭവങ്ങളാലും മോഹിപ്പിച്ചാലും, അവള് ഒന്നും സ്വീകരിക്കില്ല; ആ മഹാഭാഗ്യശാലി ദുഃഖത്തില് മുങ്ങി ഉപവാസം തുടരും. വൈദേഹിക്ക് ഉത്തമമായ ആഹാരം ഇന്ദ്രന് നല്കും; ദേവന്മാര്ക്കും അപൂര്വ്വമായ അമൃതസമമായ ആ ആഹാരം. സീത ആ ആഹാരം സ്വീകരിച്ച് അതു ഇന്ദ്രന് തന്നതാണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അതില് ഒരു ഭാഗം രാമനു ഭൂമിയില് അർപ്പിക്കും. 'എന്റെ ഭര്ത്താവോ അല്ലെങ്കില് എന്റെ ഭര്ത്താവിന്റെ സഹോദരനോ അത്യുജ്ജ്വലരായി ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിലോ, അല്ലെങ്കില് ദിവ്യരായി മാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലോ, ഈ ആഹാരം അവര്ക്കായിരിക്കട്ടെ,' എന്ന് അവള് പറയും. അപ്പോള് രാമന്റെ ദൂതന്മാരായ വാനരന്മാര് അവിടെ എത്തും; അങ്ങേര്, പക്ഷിയേ, രാമഭാര്യയെക്കുറിച്ച് അവര്ക്ക് പറയണം. അപ്പോള് നീ ഇവിടെ നിന്ന് പോകരുത്; എവിടേക്ക് പോകും? യോജിച്ച സമയവും സ്ഥലവും കാത്തിരിക്കുക; അപ്പോള് നിനക്ക് വീണ്ടും ചിറകുകള് ലഭിക്കും. ഇന്ന് തന്നെ ഞാന് നിനക്കു ചിറകുകള് നല്കാന് കഴിയും; ഇവിടെ തന്നെ നിന്നുകൊണ്ട് ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമം നിനക്ക് സാധ്യമാകും. ഈ കര്മ്മം നിന്റെയും, ആ ഇരുവര് രാജപുത്രന്മാരുടെയും, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും, മൂപ്പന്മാരുടെയും, മഹർഷിമാരുടെയും, ഇന്ദ്രന്റെയും വേണ്ടിയാണ്. ഞാനും രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാണണം എന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദീര്ഘകാലം ജീവിക്കണമെന്നു എനിക്കു താല്പര്യമില്ല, ഞാന് എന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും.” ഇങ്ങനെ സത്യം മനസ്സിലാക്കി മഹർഷി പറഞ്ഞു. ഇതിന്റെശേഷം മഹാഭാരതത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിമൂന്നാം സര്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അനേകം വാക്കുകള് കൊണ്ട് ആ മഹർഷി എന്നെ പ്രശംസിക്കുകയും അനുമതി നല്കുകയും ചെയ്ത് തന്റെ അധിവസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പര്വ്വതത്തിലെ ഗുഹയില് നിന്ന് ഞാന് പതുക്കെ പുറത്തേക്ക് നീങ്ങി, വിംധ്യപര്വ്വതത്തില് കയറി, നിങ്ങളെ കാത്തിരുന്നു. ഇങ്ങനെ കാലം കഴിഞ്ഞു, നൂറു വര്ഷത്തിലേറെ കഴിഞ്ഞു; അ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകള് മനസ്സില് സൂക്ഷിച്ച്, യോജിച്ച സമയവും സ്ഥലവും കാത്തിരുന്നു. മഹാനിര്യാണം പ്രാപിച്ചപ്പോള്, ചന്ദ്രവംശീയനായ രാജാവ് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടപ്പോള്, വലിയ ദുഃഖം എന്നെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, അനേകം സംശയങ്ങള് എന്റെ മനസ്സില് ഉണര്ന്നു. മരണം എന്ന ചിന്ത മനസ്സില് വന്നാല് പോലും, ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകള് ഓര്മ്മിച്ച് അതു നീക്കിക്കളയുന്നു; അദ്ദേഹം നല്കിയ ആ ശപഥം എന്റെ ജീവന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. ആ ശപഥം എന്റെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നു, തീപൊള്ളുന്ന അഗ്നി ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ; അതോടെ ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ഞാന് ജാഗരൂകനായി. എന്റെ മകനോട് കഠിനവാക്കുകള് പറയപ്പെട്ടിട്ടും, അവന് മൈഥിലിയെ സംരക്ഷിക്കാതെ ഇരിക്കുമോ? അവളുടെ കരയല് കേട്ടിട്ടും, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയെ വിട്ടു വേര്പെട്ടിരിക്കും—. ദശരഥപുത്രനോടുള്ള സ്നേഹത്തില് നിന്നു എന്റെ മകനില് നിന്നു എനിക്കു സന്തോഷം ലഭിച്ചിട്ടില്ല; ഇങ്ങനെ അവന് വാനരസമൂഹത്തില് സംസാരിച്ചപ്പോള്— അപ്പോള് അവന്റെ ചിറകുകള് വനംവാസികളുടെ മുമ്പില് ഉടനീളം വിരിഞ്ഞു; തന്റെ ശരീരം ചിറകുകള് വിരിയുന്നതും അതു ചുവപ്പായി തിളങ്ങുന്നതും അവന് കണ്ടു. അതോടെ അവന് അതുല്യമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു, വാനരന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “അനന്തശക്തിയുള്ള ചന്ദ്രവംശീയ രാജാവ് എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചതാല്— എന്റെ ചിറകുകള് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളില് കത്തിപ്പോയതിനു ശേഷം വീണ്ടും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്റെ യുവാവസ്ഥയില് ഉണ്ടായിരുന്ന വീര്യവും ശക്തിയും— അതേ ശക്തിയും ധൈര്യവും ഇന്നാണ് ഞാന് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്; നിങ്ങള് എല്ലാം ശ്രമിക്കുക—നിശ്ചയമായും സീതയെ കണ്ടെത്തും. എന്റെ ചിറകുകള് തിരികെ ലഭിച്ചത് നിങ്ങളുടെ വിജയത്തിനുള്ള ലക്ഷണമാണു.” ഇങ്ങനെ എല്ലാ വാനരന്മാരോടും പറഞ്ഞ്, പക്ഷികളില് ശ്രേഷ്ഠനായ സമ്പാതി പര്വ്വതശിഖരത്തില് നിന്ന് ഉയർന്ന് പറക്കുവാന് തയ്യാറായി. അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട്, വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാര് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, ധൈര്യത്തോടെ, സീതയെ അന്വേഷിക്കാന് ആകാശദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.