അങ്ങയുടെ ചോദ്യത്തിന് അനുസൃതമായി, താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന രാമായണ ശ്ലോകങ്ങളുടെ അർത്ഥം, അതിന്റെ ക്രമവും ആത്മാർത്ഥതയും പാലിച്ച്, ഒരു സുതാര്യമായ, ഭക്തിപരമായ മലയാള കഥയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു: അങ്ങടൻ തനിക്കുണ്ടായ ദുർബലതയും, തൻറെ അഭിപ്രായം അവഗണിക്കപ്പെട്ടതും, തൻറെ ശക്തിയും വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും ഓർത്തു ദുഃഖിച്ചു. "ഇങ്ങനെ നിർബലനും ആശ്രയമില്ലാത്തവനായി ഞാൻ കിഷ്കിന്ദയിൽ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?" എന്ന് അങ്ങടൻ ചോദിച്ചു. "സുഗ്രീവൻ ക്രൂരനും കപടനും ദയയില്ലാത്തവനും ആകയാൽ, രാജ്യം നിലനിർത്താൻ എന്നെ രഹസ്യമായി ശിക്ഷിക്കുകയും ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യും," എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. "എനിക്ക് തടവും അപമാനവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത്, ഉപവസിച്ച് മരിക്കുന്നതിലും ദുർഘടമാണു. എല്ലാവരും എന്നെ അനുവദിച്ച് മടക്കമടങ്ങട്ടെ," അങ്ങടൻ പറഞ്ഞു. "ഞാൻ നഗരത്തിലേക്ക് പോകില്ലെന്ന് ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ തന്നെ ഞാൻ ഉപവസിച്ച് മരിക്കും; മരണം തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഉത്തമം," അങ്ങടൻ ഉറപ്പിച്ചു. "രാജാവിനെയും അവൻറെ ക്ഷേമത്തെയും അഭിവാദ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കുക. രാഘവന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും അഭിവാദ്യങ്ങൾ അറിയിക്കുക." "എൻറെ സഹോദരനായ സുഗ്രീവനോടും, മകകളുടെ നായകനോടും, എന്റെ അമ്മയോടും, റുമയോടും എന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കുക," എന്നും അങ്ങടൻ പറഞ്ഞു. "എൻറെ അമ്മയായ തരയെ ആശ്വസിപ്പിക്കണം; അവൾ മകനെ സ്നേഹിക്കുകയും, ദയയും തപസ്സും നിറഞ്ഞവളുമാണ്. ഞാൻ ഇവിടെ നഷ്ടമായെന്നു കേട്ടാൽ അവൾ എങ്കിലും ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും," അങ്ങടൻ പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുതിർന്നവരെ നമസ്കരിച്ചു. അങ്ങടൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെയും കണ്ണീരോടെയും ദർഭാസനത്തിൽ വീണു കിടന്നു. അവനെ പോലെ തന്നെ മറ്റ് വാനരന്മാരും ദുഃഖിച്ചു. അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ചൂടുള്ള വെള്ളം പൊങ്ങി. ചിലർ സുഗ്രീവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചിലർ വാലിയെ പ്രശംസിച്ചു. എല്ലാവരും അങ്ങടനെ ചുറ്റി കൂര്മ്മമായി ഉപവാസമനുഷ്ഠിക്കാമെന്നു തീരുമാനിച്ചു. വാലിപുത്രന്റെ വാക്കുകൾ മനസ്സിലാക്കി, പ്രധാന വാനരന്മാർ കിഴക്കോട്ടു നോക്കി, നദീതീരത്ത് ദർഭാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, ജലം സ്പർശിച്ചു. മരണാശയത്തോടെ അവർ പറഞ്ഞു: "ഇതൊക്കെയും യുക്തമാണ്." രാമന്റെ വനവാസവും ദശരഥന്റെ മരണവും ഓർത്തു. ജനസ്ഥാനത്തിലെ വധവും, ജടായുവിന്റെ മരണവും, സീതയുടെ അപഹരണവും, വാലിയുടെ മരണവും, രാമന്റെ കോപത്തിൽ വാനരന്മാർക്ക് വന്ന ഭയവും അവർ ഓർത്തു. പർവ്വതശൃംഘങ്ങൾപോലെയുള്ള അനേകം വാനരന്മാർ അവിടെ കിടന്നപ്പോൾ, അവരുടെ ഉച്ചത്തിൽ പർവ്വതം മുഴുവൻ മുഴങ്ങിപ്പോയി, ആകാശത്തിൽ ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാകുന്നതുപോലെ. അവിടെ, പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ വാനരന്മാരും, പക്ഷീരാജാവും ഇരുന്ന സ്ഥലത്ത്, ഒരു വലിയ ശക്തിയും വീര്യവും പ്രശസ്തിയുമുള്ള, ജടായുവിന്റെ സഹോദരനായ സമ്പാതി എന്ന ഗൃധ്രരാജാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിലെ ഒരു വലിയ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന സമ്പാതി അവിടെ ഇരുന്ന വാനരന്മാരെ കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: "ഭാഗ്യത്തിന്റെ നിയമപ്രകാരം ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യന് സംഭവിക്കുന്നത് സംഭവിക്കും. അതുപോലെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് എന്റെ ഭാഗ്യത്തിന് ഈ ആഹാരം എങ്കിൽ വന്നിരിക്കുന്നു." "ഇവിടെ മരിച്ചുപോയ വാനരന്മാരെ ഞാൻ ഒരൊന്നായി ഭക്ഷിക്കും," എന്നു ആ പക്ഷി പറഞ്ഞു. പക്ഷിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട അങ്ങടൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: "നോക്കൂ, സീതയുടെ വിധിയാൽ, യമധർമരാജാവ് തന്നെ വാനരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു." "രാമന്റെ ദൗത്യവും, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല; അപ്രതീക്ഷിതമായ ഈ ദുരന്തം വാനരന്മാരെ അന്ധകാരത്തിലാക്കി." "വൈദേഹിയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ജടായു ചെയ്തത് പോലെ, എല്ലാ ജീവികളും രാമനുവേണ്ടി ജീവൻ അർപ്പിക്കുന്നു." "പരസ്പരം സ്നേഹത്താലും കരുണയാലും, ജീവികൾ ഒരുമനസ്സോടെ സഹായിക്കുന്നു; അതിനാൽ സേവനത്തിനായി ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു." "ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന ജടായു രാമനുവേണ്ടി ജീവൻ അർപ്പിച്ചു; രാഘവനുവേണ്ടി ഞങ്ങളും നമ്മുടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു." "നാം കാട്ടിൽ വന്നെങ്കിലും, മൈഥിലിയെ കാണുന്നില്ല; പക്ഷേ, ജടായു ഭാഗ്യവാനാണ്—രാവണനുമായി യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിച്ചു, സുഗ്രീവന്റെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, പരമഗതിയിലായി." "ജടായുവിന്റെ മരണവും, ദശരഥന്റെ മരണവും, സീതയുടെ അപഹരണവും—all these have left the monkeys in doubt." "രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയോടൊപ്പം വനത്തിൽ വസിച്ചതും, രാഘവന്റെ അമ്പിൽ വാലി വധിക്കപ്പെട്ടതും, രാമന്റെ കോപത്തിൽ റാക്ഷസന്മാർ നശിച്ചതും, കൈകേയിയുടെ വരപ്രസാദത്തിൽ ഈ അന്യായം സംഭവിച്ചതും," അവർ ഓർത്തു. ഇങ്ങനെ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, വാനരന്മാരെ നിലത്തേക്ക് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, മഹാമനസ്സുള്ള ഗൃധ്രരാജാവ്, അതീവ വേദനയോടെ, ദയയുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. അങ്ങടന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട, മൂർച്ചയുള്ള തൂവലുള്ള, ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിച്ച ഗൃധ്രം ചോദിച്ചു: "എന്റെ സഹോദരനായ ജടായുവിന്റെ മരണവാർത്ത ഉച്ചത്തിൽ പറയുന്ന ഈയാൾ ആരാണ്? എന്റെ ഹൃദയം നടുങ്ങുന്നു." "രാക്ഷസനും പക്ഷിയുമിടയിൽ ജനസ്ഥാനത്തിൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു? എത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഇന്ന് മാത്രമാണ് ഞാൻ എന്റെ സഹോദരന്റെ പേര് കേൾക്കുന്നത്." "നിങ്ങൾ, ധാർമ്മികരും വീര്യശാലികളുമായ യുവാക്കളെ, ഈ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുവരണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." "ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഈ കഥ കേട്ടതിൽ ഞാൻ സംതൃപ്തനാണ്; എന്റെ സഹോദരന്റെ മരണത്തെപ്പറ്റി കൂടുതൽ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." "ജനസ്ഥാനത്തിൽ പാർത്തിരുന്ന എന്റെ സഹോദരൻ ജടായുവിനെപ്പറ്റിയും, അവന്റെ സുഹൃത്ത് ദശരഥനെപ്പറ്റിയും അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." "രാമൻ, പ്രിയപുത്രൻ, മുതിർന്നവർക്കു പ്രിയങ്കരൻ, അവനുവേണ്ടി ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സൂര്യപ്രഭയിൽ എന്റെ ചിറകുകൾ കത്തിക്കഴിഞ്ഞു, അതിനാൽ പറക്കാൻ കഴിയില്ല. ശത്രുനാശകരായ നിങ്ങൾ എന്നെ ഈ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഇറക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." ഇങ്ങനെ, അങ്ങടനും വാനരന്മാരും തങ്ങളുടെ ദു:ഖവും നിരാശയും പങ്കുവെക്കുമ്പോൾ, ജടായുവിന്റെ സഹോദരനായ സമ്പാതി അവിടേക്ക് എത്തി, ആ വാനരസേനയുടെ ദു:ഖവും രാമകഥകളും കേട്ടു, തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആകുലതയും ആഗ്രഹവും നിറഞ്ഞു.