രാജാക്കന്മാരുടെ യുദ്ധയാത്രകൾ അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു. സൈന്യങ്ങൾ വഴികളിൽ തന്നെ നില്ക്കുന്നു; ശത്രുതയും യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങളും മഴവെള്ളം കൊണ്ട് ഒന്നു പോലെ സമമാകുന്നു. ഭദ്രപദ മാസത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വേദപാരായണത്തിനും സാമഗാനത്തിനും അനുയോജ്യമായ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതുവരെ തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് നിര്വ്വഹിച്ചു, സമ്പത്തുകള് സമാഹരിച്ചുകൊണ്ട്, കോശലാധിപനായ ഭാരതന് ഇപ്പോള് ആശാഢ മാസത്തിലെത്തിയിരിക്കണം എന്നുറപ്പാണ്. സരയൂ നദി നിറഞ്ഞൊഴുകുമ്പോള്, അതിന്റെ പ്രവാഹം ശക്തിയേറിയതും, അതിന്റെ ശബ്ദം അയോധ്യയില് തിരിച്ചെത്തുന്ന സമയത്തെ ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ഇവിടെ, സുഗ്രീവന് തന്റെ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, ഭാര്യയെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച്, മഹാരാജ്യത്തില് സുഖമായി ജീവിക്കുന്നു. പക്ഷേ, ലക്ഷ്മണാ, ഞാന് എന്റെ ഭാര്യയെയും വലിയ രാജ്യത്തെയും നഷ്ടപ്പെടുത്തി, വെള്ളം തീരത്തെ തകർക്കുന്നതുപോലെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുകയാണ്. എന്റെ ദുഃഖം അതിയായതാണ്; മഴക്കാലം കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; അതേസമയം, മഹാശത്രുവായ രാവണന് മുന്നിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുവെന്നു തോന്നുന്നു. ഈ കാലം യുദ്ധത്തിന് അനുയോജ്യമായതല്ലെന്ന്, വഴികൾ കടക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണെന്നും കണ്ടു, സുഗ്രീവൻ തളർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. അപ്പുറം, സുഗ്രീവന് ഏറെ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് ഇപ്പോഴാണ് ഭാര്യയെ വീണ്ടെടുത്തത്; എന്റെ ലക്ഷ്യവും ഭാരവാഹിയാണെന്നു കൊണ്ട് ഞാൻ വാനരനോട് ഒന്നും പറയാൻ മനസ്സില്ല. സുഖമായി വിശ്രമിച്ച് ശരിയായ സമയമെത്തുമ്പോള് സുഗ്രീവന് തന്റെ കടമ ഓര്ക്കുമെന്നതില് എനിക്കു സംശയമില്ല. അതിനാല്, ശുഭപ്രദനായ സുഗ്രീവിന്റെയും നദികളുടെയും അനുകൂലതക്കായി ഞാൻ ഉചിതമായ സമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു. ഒരു വീരൻ ഉപകാരത്തിന് മറുപടി നൽകണം; നന്ദിയില്ലാത്തവൻ ഉത്തമരുടെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലക്ഷ്മണൻ കയ്യുകൂപ്പി ആദരവോടെ പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹമാണ്. വാനരാധിപൻ ഉടൻ പ്രവർത്തിക്കും. ശരത്കാലം വരെയും ഈ മഴക്കാലം സഹിച്ചും ദുശ്മന്മാരെ ജയിക്കാൻ ധൈര്യത്തോടെ കാത്തിരിക്കുക.” ഇപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിൻധാ കാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തൊമ്പതാമത്തെ സർഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ആകാശം മേഘരഹിതവും ഇടിമിന്നലില്ലാതെയും തത്തകളുടെ വിളികളാൽ നിറഞ്ഞതും മനോഹരമായ ചന്ദ്രപ്രകാശം കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. സുഗ്രീവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ വിജയിച്ചുവെങ്കിലും, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും മോഹം കാണിക്കാതെ, ആനന്ദപഥത്തിലേക്ക് മനസ്സു മുഴുവനും തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവൻ തന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, സതതം സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മുഴുകി, ഇഷ്ടങ്ങൾ നേടിയവൻ ആയിത്തീർന്നു. ഭാര്യയും താറയും കൂടെ, പകലും രാത്രിയും ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, ആശങ്കകളില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നു. അവൻ ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലെ ഗാന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ കളിക്കുന്നു; തന്റെ മന്ത്രിമാരെ കാര്യങ്ങൾ ഏൽപ്പിച്ച്, അവരുടെ ഉപദേശം അവഗണിക്കുന്നു. രാജ്യം സംബന്ധിച്ച എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കംചെയ്തു, ഇഷ്ടാനുസൃതമായി ജീവിക്കുന്നു; ധനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും കാലത്തിന്റെ പ്രത്യേക ചട്ടവും അവൻ അറിയുന്നു. വായുവിന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ, വാഗ്മിയും വാക്യശുദ്ധിയുള്ളവനും, വിവിധ മനോഹരവും യുക്തിപൂർവവുമായ വാക്കുകളാൽ സുഗ്രീവനെ പ്രേരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമുള്ള, ശ്രേയസ്സ് നൽകുന്ന, യുക്തിയോടും സ്നേഹത്തോടും ആത്മവിശ്വാസത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു. ഹനുമാൻ സുഗ്രീവന്റെ സമീപത്ത് ചെന്നു പറഞ്ഞു: “രാജ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്, കീർത്തിയും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്, വംശത്തിന്റെ മഹത്വവും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. സുഹൃത്തുക്കളുടെ കൂട്ടം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; അതിനാൽ, രാജാവേ, നിങ്ങൾ അതിന് ഉചിതമായി പ്രവർത്തിക്കണം. സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആളുടെ രാജ്യം, പ്രശസ്തി, ശക്തി എന്നിവ വർധിക്കുന്നത്, അവന്റെ ധനവും ശിക്ഷയും സുഹൃത്തുക്കളും സ്വയം ഏകോപിതരായിരിക്കുമ്പോഴാണ്; അങ്ങനെയുള്ളവനാണ് മഹാരാജ്യത്വം അനുഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, നല്ല പെരുമാറ്റവും സുരക്ഷിതമായ വഴിയും ഉള്ള നിങ്ങളാണ് സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി ഏറ്റെടുത്ത ദൗത്യത്തിൽ ഉചിതമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. യാതൊരു കര്ത്തവ്യവും ഉപേക്ഷിച്ച് സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കാത്തവൻ, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, ദുർഭാഗ്യത്തിൽ കീഴടങ്ങുന്നവനല്ല. സമയമാവശ്യമായ ശേഷം സുഹൃത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, വലിയ കാര്യങ്ങൾ കൈവരിച്ചാലും, സൗഹൃദലക്ഷ്യം നിറവേറ്റുന്നില്ല. അതിനാൽ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തിനായുള്ള ഈ ദൗത്യത്തിന് സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല; രാഘവന്റുവേണ്ടി വൈദേഹിയെ അന്വേഷിക്കേണ്ട സമയമാണ്. സമയത്തെ അറിയുന്ന ജ്ഞാനിയാകയാൽ, രാജാവേ, സമയമാവശ്യമായെന്നു പറഞ്ഞ് നിങ്ങളോടു റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ പോലും അവൻ തയ്യാറാകുന്നില്ല, എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയനാണ്. രാഘവനാണ് നിങ്ങളുടെ വംശത്തിന്റെ ഉന്നതിയുടെ കാരണവും, ദീർഘകാല ബന്ധുവും, അമിതശക്തിയുള്ളവനും, ഗുണങ്ങളിൽ സമാനരില്ലാത്തവനുമാണ്. അതിനാൽ, അദ്ദേഹം മുമ്പ് നിങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ചെയ്തതു പോലെ, നിങ്ങൾക്കും അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ടതാണ്; വാനരാധിപനേ, മുൻനിര വാനരന്മാരെ ആജ്ഞാപിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളുടെ കടമയാണ്. ആജ്ഞ ഇല്ലാതെ സമയം കടന്നുപോകുന്നില്ല; ആജ്ഞ നൽകിയാൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കേണ്ട സമയവും കടന്നുപോകുന്നുള്ളു. മറ്റൊരാൾ പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും, രാജാവേ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്; രാജ്യം പോലും അല്ലെങ്കിൽ ജീവൻ പോലും നൽകേണ്ടി വന്നാലും, നിങ്ങൾ മറുപടി നൽകേണ്ടവനാണ്. വാനരഭേരികളുടെ മഹാബലശാലിയായ രാജാവേ, ദശരഥപുത്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന ആജ്ഞയിലേക്കുള്ള പ്രവർത്തനം വൈകിപ്പിക്കുന്നത് എന്തിന്? ദശരഥപുത്രൻ തന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മഹാനാഗരെയും കീഴടക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനാണ്; എങ്കിലും, അവൻ നിങ്ങളുടെ വാഗ്ദാനത്തിനാണ് പ്രതീക്ഷയിടുന്നത്. സ്വജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ മടിയില്ലാത്തവൻ, നിങ്ങൾക്കുവേണ്ടി വലിയ ഉപകാരമാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ, ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും വൈദേഹിയെ അന്വേഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ദേവന്മാരോ, അസുരന്മാരോ, ഗാന്ധർവന്മാരോ, യക്ഷന്മാരോ, മരുത്കൾ പോലും അവനിൽ ഭയം ഉണർത്താൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ രാക്ഷസന്മാരെന്ത്? അതിനാൽ, ഇത്തരമൊരു ശക്തിയുള്ളവൻ മുമ്പ് നിങ്ങള്ക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചതിനാൽ, കപിശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, രാമന് പ്രിയമായത് ഹൃദയപൂർവ്വം ചെയ്യേണ്ടത് നിങ്ങളുടെ കടമയാണ്.