മഹാരാജാവായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും മഴക്കാലത്തിന്റെ ഭീമമായ ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചു. ആകാശത്ത് ഇടിമിന്നലോടെ മുയർന്ന മേഘങ്ങൾ സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർജ്ജനവുമായി മുഴങ്ങി, അക്ഷയമായ വെള്ളം കൊണ്ടു നദികളും തടാകങ്ങളും സരസ്സുകളും ഭൂമിയും മുഴുവൻ കഴുകിക്കൊണ്ടു പോയി. ശക്തമായ മഴ കനമായി പെയ്തു, കാറ്റ് ശക്തിയായി വീശി, കരകൾ വിട്ടു പോയ നദികൾ വേഗത്തിൽ ഒഴുകി, അവരുടെ വഴികൾ മാറി, വെള്ളം എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി. പർവ്വതങ്ങൾ, മനുഷ്യരിൽ രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ, ഇന്ദ്രൻ നൽകുന്ന മേഘജലത്തിൽ അഭിഷിക്തരായി തങ്ങളുടെ മഹിമയും രൂപവും പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആകാശം മേഘങ്ങളിൽ പൊതിഞ്ഞത് കൊണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളെയും സൂര്യനെയും കാണാനാവാതെ ഇരുണ്ടു. പുതുവെള്ളം കൊണ്ട് തൃപ്തിയായ ഭൂമി ഇരുണ്ടതിൽ മറഞ്ഞു, ദിക്കുകൾ കാണാനാവാതെ പോയി. പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടു കഴുകപ്പെട്ട്, വൻവൻ മുത്തുമാലകളെപ്പോലെ തിളങ്ങി. ഏറ്റവും ഉയർന്ന പർവ്വതങ്ങളിൽ നിന്നു വീണു പാറകളിൽ തട്ടി പടർന്നു വീഴുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, മയിലുകളുടെ കൂകകളാൽ മുഴങ്ങുന്ന ഗുഹകളിൽ പുഷ്പമാലകളെപ്പോലെ ചിതറിക്കിടന്നു. വേഗത്തിൽ വീഴുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ പർവ്വതശിഖരങ്ങളും ചരിവുകളും കഴുകി, മുത്തുമാലകളെപ്പോലെ ഗുഹകളിൽ കുടുങ്ങി. എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും വീഴുന്ന വെള്ളം, ദിവ്യസ്ത്രീകളുടെ മുത്തുമാലകൾ പ്രേമത്തിൽ ചിതറുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു. പക്ഷികൾ കുടയിലേക്കു പോകുകയും താമരകൾ അടയുകയും, ജാതിപുഷ്പങ്ങൾ വിരിയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചെന്നു മനസ്സിലായി. രാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾ വഴികളിൽ തന്നെ നിന്നു, യുദ്ധവും യാത്രകളും മഴയിൽ ഒന്നു പോലെ തടസ്സപ്പെട്ടു. ഭദ്രപദ മാസത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വേദപാരായണത്തിനും സാമഗാനത്തിനും ഉചിതമായ കാലം എത്തി. കോസലരാജാവ് ഭരതൻ തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ആഷാഢ മാസത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുമെന്നു രാമൻ വിചാരിച്ചു. സരയു നദി നിറഞ്ഞ് ഒഴുകുമ്പോൾ അതിന്റെ ശബ്ദം അയോധ്യയുടെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്നുവെന്നു രാമൻ പറഞ്ഞു. അതേ സമയം, സുഗ്രീവൻ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ഭാര്യയെ വീണ്ടെടുത്ത് മഹാരാജ്യത്തിൽ സുഖജീവിതം നയിച്ചു. പക്ഷേ, ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ ഭാര്യയെയും രാജ്യവുമെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ്; വെള്ളത്തിൽ കഴുകിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന കരയുപോലെ ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങുന്നു. എന്റെ ദു:ഖം അതീവ വലുതാണ്, മഴക്കാലം കടക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്, രാവണൻ എന്ന അപ്പാരമായ ശത്രു എപ്പോഴും എന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമാവുന്നു. ഈ കാലം യുദ്ധത്തിനും യാത്രയ്ക്കും അനുയോജ്യമല്ലെന്ന് കണ്ടു, സുഗ്രീവൻ ഇപ്പോൾ വിശ്രമത്തിലായതിനാൽ ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ദീർഘകാലം ദുരിതം അനുഭവിച്ച് അടുത്തിടെയാണ് സുഗ്രീവൻ ഭാര്യയെ വീണ്ടെടുത്തത്; എന്റെ ലക്ഷ്യം വളരെ ഭാരമുള്ളതായതിനാൽ ഞാൻ വാനരരാജാവിനോട് നിർബന്ധം പറയാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. അവൻ വിശ്രമിച്ചശേഷം, ഉചിതമായ സമയത്ത്, തന്റെ വാഗ്ദാനം അനുസ്മരിച്ച് നിർബന്ധം നിർവ്വഹിക്കുമെന്നതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. അതിനാൽ, സുഗ്രീവനും നദികളും അനുഗ്രഹിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഞാൻ യുക്തമായ സമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു. ഒരു വീരൻ ഉപകാരത്തിന് ഉപകാരമായി പ്രതികരിക്കും; കൃതഘ്നനായവൻ ധർമാത്മാക്കളുടെ മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കും. രാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പി ആദരവോടെ പറഞ്ഞു: “രാജാ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം തന്നെയാണ്; വാനരാധിപൻ ഉടൻ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കും. ശരത്കാലം വരെയും ഈ മഴക്കാലം സഹിക്കുകയും ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ ധൈര്യത്തോടെ കാത്തിരിക്കുകയും ചെയ്യുക.” ഇങ്ങനെ മഴക്കാലം കടന്നു, ആകാശം മേഘങ്ങളില്ലാതെ തെളിഞ്ഞു, മിന്നൽ കാണാനില്ല, വാനരങ്ങൾക്കിടയിൽ കുരുവികളുടെ കൂക കൊണ്ട് ആകാശം നിറഞ്ഞു, മനോഹരമായ ചന്ദ്രപ്രകാശം പകർന്ന്. ഇങ്ങനെയാണ് രാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രാജധാനിയിൽ എത്തിയത്. സുഗ്രീവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടിയതോടെ ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും വൈകാരികതയിൽ അകപ്പെട്ട്, സുഖസമൃദ്ധിയിൽ മുഴുകി, ഭാര്യയും താരയും ഒപ്പം വസിച്ച്, ദിവസം രാത്രി ആനന്ദത്തിൽ കഴിച്ചു, മന്ത്രിമാരെ കാര്യങ്ങൾ ഏൽപ്പിച്ച് അവരുടെ ഉപദേശം അവഗണിച്ചു. രാജ്യത്തെ സംശയങ്ങൾ എല്ലാം മാറി, സ്വൈര്യത്തോടെ ജീവിച്ച്, സമ്പത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിഞ്ഞ്, കാലത്തിന്റെ പ്രത്യേക നിയമം മനസ്സിലാക്കി സുഗ്രീവൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. അപ്പോൾ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ, വാക്കിന്റെ യുക്തിയും ഗൗരവവും അറിയുന്നവൻ, സുഗ്രീവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ മനോഹരവും യുക്തിപൂർവവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമായ, ഹിതപരമായ, സ്നേഹവും വിശ്വാസവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകളായിരുന്നു അവ. ഹനുമാൻ സുഗ്രീവനോട് സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: “രാജ്യവും പ്രശസ്തിയും വംശത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയും നേടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കളുടെ സംഗമം തുടരുന്നു; ഉചിത സമയത്ത് സുഹൃത്ത് എന്ന നിലയിൽ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യേണ്ടതാണെന്നു ഞാൻ പറയുന്നു. രാജാവേ, ധനം, ശിക്ഷ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ആത്മാവ് ഇവയൊക്കെ ഒത്തുചേരുമ്പോൾ രാജ്യം വളരും, മഹാരാജാവ് ആനന്ദിക്കും. ആകയാൽ, നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉറപ്പുമുള്ള നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ സുഹൃത്തിന്റെ കാര്യം യുക്തമായ രീതിയിൽ നിർവഹിക്കണം. സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ടത് അവഗണിക്കുന്നവൻ, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആവേശം നഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നില്ല. ഉചിതമായ സമയത്തിന് ശേഷം സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ വലിയ കാര്യങ്ങൾ നേടിയാലും സ്നേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം നേടുന്നില്ല. അതിനാൽ, സുഗ്രീവാ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട ഈ ദൗത്യം സമയപരിധി കടന്നിട്ടില്ല; രാഘവനുവേണ്ടി വൈദേഹിയെ അന്വേഷിക്കാനുള്ള ശ്രമം തുടങ്ങണം. ഉചിതമായ സമയം തിരിച്ചറിയുന്ന ജ്ഞാനി, സമയപരിധി കഴിഞ്ഞു എന്നു നിങ്ങളോട് പറയില്ല, എത്രയും ആഗ്രഹവും ഭക്തിയും ഉള്ളവനായിരുന്നാലും, രാജാവേ.” ഇങ്ങനെ മഹാഭാരതപുണ്യമായ വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡയുടെ ഇരുപത്തൊൻപതാം സര്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു.