വാനരരുടെ നായകനായ സുഖ്രീവന് തന്റെ ഭാര്യയായ രൂമയെ വീണ്ടെടുത്തു, മഹാനായ രാമന്റെ അടുത്ത് വന്നു തന്റെ രാജ്യാഭിഷേകം നടന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. ഇങ്ങനെ, ഇന്ദ്രന് പോലെ സുഖ്രീവന് രാജ്യം കൈവശമാക്കി. കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയേഴാം സര്ഗ്ഗം ആരംഭിക്കുന്നു. സുഖ്രീവന് അഭിഷേകിതനായി, വാനരര് ഗുഹയിലേക്കു കടന്നപ്പോള്, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ചേര്ന്ന് പ്രസ്രവണപര്വ്വതത്തിലേക്കു പോയി. ആ മല കടുവകളും മാന്മരങ്ങളും വിളിച്ചുപറയുന്ന ശബ്ദങ്ങളാല് നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഭയങ്കരമായ അരണ്യസിംഹങ്ങള് ചുറ്റി നില്ക്കുന്ന, വിവിധ ത്രുണങ്ങളും ലതകളും മറച്ചുവെച്ച, നിരവധി വൃക്ഷങ്ങള് നിറഞ്ഞ ഒരു മല. കരടികള്, വാലുള്ള വാനരര്, പൂച്ചകള് ഇവിടെയെല്ലാം സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു. മേഘക്കൂട്ടം പോലെയുള്ള ആ മല ശുദ്ധവും ശുഭവും ആയിരുന്നു. ആ പര്വ്വതത്തിന്റെ ഉച്ചിയില് രാമനും സൗമിത്രിയും വലിയ, വിശാലമായ ഒരു ഗുഹയില് താമസമാക്കി. സുഖ്രീവനുമായി ധാരണയുണ്ടാക്കിയ ശേഷം, പാപരഹിതനായ രഘുകുലനന്ദനന് രാമന് ലക്ഷ്മണനോടു പ്രസക്തമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: “സൗമിത്രി, ഈ മലഗുഹ മനോഹരവും വിശാലവും നല്ല വായു പ്രവാഹമുള്ളതുമാണ്. ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനേ, ഈ മഴക്കാലം ഇവിടെ താമസിക്കാം. ഈ മനോഹരമായ പര്വ്വതം അത്യുത്തമമാണ്. വെളുത്ത, കറുത്ത, താമ്രവര്ണ്ണമുള്ള പാറകള് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മല, വിവിധ ഖനിജങ്ങള് നിറഞ്ഞതാണ്. നദികളും തവളകളും ഇവിടെയുണ്ട്. വിവിധതരത്തിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങള്, മനോഹരവും വര്ണ്ണാഭമായും ലതകള് ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. പലതരം പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും മനോഹരമായ മയിലുകളുടെ ശബ്ദങ്ങളും ഈ മലയില് മുഴങ്ങുന്നു. പുരുഷസാരജ, കുന്ദ, സിന്ദുവാര, ശിരീഷ, കടംബ, അര്ജുന, സര്ജ എന്നിവയുൾപ്പെടെ പുഷ്പിതമായ വൃക്ഷങ്ങള് ഈ പ്രദേശം അലങ്കരിക്കുന്നു. ഈ ഗുഹയ്ക്ക് അടുത്ത് തന്നെ മനോഹരമായ ഒരു താമരക്കുളം ഉണ്ട്, അതും പുഷ്പിതമായ താമരകളാല് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് വെള്ളത്തിലേക്കു ചായുന്ന ഗുഹയും, പടിഞ്ഞാറ് ഉയര്ന്നും സുരക്ഷിതവുമാണ്. ഗുഹയുടെ പ്രവേശനദ്വാരത്തില് നീലക്കണ്ണി കട്ടകള് പോലെ കറുത്ത, നീളമുള്ള ഒരു ശുഭകരമായ ശിലയുണ്ട്. ‘അച്ഛാ, നോക്കൂ, വടക്കോട്ട് ആ മലശിഖരം എത്ര മനോഹരമാണ്! തകര്ന്ന നീലക്കണ്ണി കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ, മഴമേഘംപോലെ ഉയര്ന്നിരിക്കുന്നു. തെക്കോട്ട് നോക്കൂ, ആ മല ശുഭ്രവും ആകാശംപോലെയും, കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെയും, വിവിധ ഖനിജങ്ങളാല് പ്രകാശിക്കുന്നതുമാണ്. ഗുഹയ്ക്ക് അപ്പുറം ത്രികൂറ്റപര്വ്വതത്തിലൂടെ പുരാതനമായി ഒഴുകുന്ന, കുഴല്മണ്ണ് നിറഞ്ഞ, ജാഹ്നവിപോലെയുള്ള ഒരു നദിയുണ്ട്. സന്ദല്വൃക്ഷം, തിലകം, സാല, തമാലം, അതിമുക്തകം, താമര, ശരല, അശോകം എന്നിവയാല് ആനന്ദകരമായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. വാനിര, തിമിദ, ബകുല, കേതക, ഹിന്താല, തിനിശ, നീപ, വേതസ എന്നിവയുടെ പുഷ്പമാലകളും ഉണ്ടു. നദീതീരവൃക്ഷങ്ങള് വിവിധ രൂപങ്ങളില് പ്രകാശിച്ച്, ആഭരണങ്ങളാലും വസ്ത്രങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീയെപ്പോലെ ഈ പ്രദേശം മനോഹരമാണ്. നൂറുകണക്കിന് പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങള് ഈ പ്രദേശത്ത് മുഴങ്ങുന്നു, ചക്രവാകകളും മറ്റു പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ഹംസകളും കുരരകളും നിറഞ്ഞ സന്തോഷകരമായ മണല്ത്തിട്ടകള് ഈ നദിയില് കാണാം. പലവിധ രത്നങ്ങളാല് ഈ പ്രദേശം പ്രകാശിക്കുന്നു. ചില ഭാഗങ്ങളില് നീല താമരകള്, മറ്റിടങ്ങളില് ചുവന്ന താമരകള്, വേറിടങ്ങളില് വെള്ള കുമുദപുഷ്പങ്ങള് വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നൂറുകണക്കിന് ചിറകുള്ള പക്ഷികള് നീന്തുന്നു, മയിലുകളും കുരരകളും ശബ്ദം മുഴക്കുന്നു; ഈ മനോഹരമായ നദിയില് സത്പുരുഷന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങള് സ്ഥിരമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. സന്ദല്വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിര മനോഹരമായി നിരത്തിയതുപോലെയാണ്. മലശിഖരങ്ങള് മനസ്സില് ഉണർന്നതുപോലെ ഒന്നിച്ചു നില്ക്കുന്നു. എത്ര മനോഹരമാണ് ഈ പ്രദേശം, ശത്രുനാശകനേ! സൗമിത്രി, ഇവിടെ നമുക്ക് സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കാം. ഇതില് നിന്ന് ദൂരമല്ല കിഷ്കിന്ദ എന്ന അത്ഭുതവനം; സുഖ്രീവന്റെ മനോഹരമായ നഗരം ഉടന് നിനക്കു ലഭിക്കും, രാജകുമാരാ. ഇപ്പോള് ഭാര്യയെ വീണ്ടെടുത്ത്, രാജ്യം കൈവശപ്പെടുത്തി, സുഹൃത്തുക്കളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, സുഖ്രീവന് മഹാനായ ഭാഗ്യം പ്രാപിച്ച സന്തോഷത്തില് ആനന്ദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാഘവന് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ മലയില് ഗുഹകളും ഋതു പ്രവാഹങ്ങളും ഉള്ള സ്ഥലത്ത് താമസിച്ചു. എങ്കിലും ആ മല മനോഹരവും സമൃദ്ധവുമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവിടെ താമസിക്കുമ്പോഴും രാമന് സന്തോഷം കുറവായിരുന്നു. പ്രാണനേക്കാള് പ്രിയമായ ഭാര്യയെ ഓര്ത്തു, പ്രത്യേകിച്ച് ഉദയം ചെയ്യുന്ന ചന്ദ്രനെ കണ്ടപ്പോള്, രാമന് ദുഃഖം കൊണ്ടു ഉറക്കം പോലും കിട്ടാതെ രാത്രി കിടന്നിരുന്നു. ദുഃഖത്തില് മുഴുകിയ കാകുത്സ്ഥനോടു, ദുഃഖം പങ്കുവെക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് ശാന്തമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: “മഹാവീരനേ, ഇത്രയും ദുഃഖം മതിയാകട്ടെ; ദുഃഖിക്കുന്നവരുടെ യാതൊരു ശ്രമവും വിജയിക്കാറില്ലെന്ന് നീ അറിയുന്നവനല്ലേ. നീ ലോകത്തില് കര്മനിഷ്ഠനാണ്, ദേവഭക്തനും സത്യവാനുമായും, ധര്മ്മനിഷ്ഠനുമായും ദൃഢനിശ്ചയവാനുമാണ്, രാഘവാ. ദൃഢനിശ്ചയം ഇല്ലാതെ ശത്രുവിനെ, പ്രത്യേകിച്ച് ആ രാക്ഷസനെയും ജയിക്കാനാവില്ല. നീ ധൂർത്തനായവനെ യുദ്ധത്തില് നിന്റെ വീര്യത്തോടെ സംഹരിക്കാന് കഴിവുള്ളവനാണ്. നിന്റെ ദുഃഖം വിട്ടു ദൃഢനിശ്ചയം വളര്ത്തുക; അങ്ങനെ ചെയ്യുമ്പോള് നീ ആ രാക്ഷസനെയും അവന്റെ ബന്ധുക്കളെയും സംഹരിക്കാന് കഴിയും. കാകുത്സ്ഥാ, സമുദ്രങ്ങളും കാടുകളും പര്വ്വതങ്ങളും ഉള്പ്പെടുന്ന ഭൂമിയെ പോലും നീ മറിച്ചുകളയാന് കഴിയും; രാവണനെ ജയിക്കുന്നത് അതിനേക്കാള് എളുപ്പമാണ്. ഇപ്പോള് മഴക്കാലം വന്നിരിക്കുന്നു; ശരത്കാലം വരുംവരെ കാത്തിരിക്കുക. അപ്പോള് നീ രാവണനെയും അവന്റെ സാമ്രാജ്യത്തെയും അനുചരന്മാരെയും സംഹരിക്കും.