ದಿವಸಶ್ಚಾದ್ಯ ಮರ್ಯಾದಾ ಯಂ ದ್ರಷ್ಟಾ ಶ್ವೋಽಸ್ಮಿ ವಾನರಮ್। ಬಹುವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸ ವೈ ಶೈಲೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಇಂದು ಕೊನೆಯ ದಿನ; ನಾಳೆ ಆ ವಾನರನನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರ್ವತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ತತಸ್ತೇ ವಾನರಾಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಗಿರಂ ಮುನಿಸಮೀರಿತಾಮ್। ನಿಶ್ಚಕ್ರಮುರ್ವನಾತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಲಿರಬ್ರವೀತ್
ಆ ಋಷಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಾನರರು ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟರು; ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ವಾಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಕಿಂ ಭವನ್ತಃ ಸಮಸ್ತಾಶ್ಚ ಮತಙ್ಗವನವಾಸಿನಃ। ಮತ್ಸಮೀಪಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಅಪಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ವನೌಕಸಾಮ್
ಮತಂಗ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಏಕೆ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ? ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆಯೆ?
ತತಸ್ತೇ ಕಾರಣಂ ಸರ್ವಂ ತಥಾ ಶಾಪಂ ಚ ವಾಲಿನಃ। ಶಶಂಸುರ್ವಾನರಾಃ ಸರ್ವೇ ವಾಲಿನೇ ಹೇಮಮಾಲಿನೇ
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವಾಲಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೋ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಶಾಪವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತದಾ ವಾಲೀ ವಚನಂ ವಾನರೇರಿತಮ್। ಸ ಮಹರ್ಷಿಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಯಾಚತೇ ಸ್ಮ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ
ಆ ವಾನರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಾಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಕೈಮುಗಿದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.
ಮಹರ್ಷಿಸ್ತಮನಾದೃತ್ಯ ಪ್ರವಿವೇಶಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರತಿ। ಶಾಪಧಾರಣಭೀತಸ್ತು ವಾಲೀ ವಿಹ್ವಲತಾಂ ಗತಃ
ಆ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗೆ ಹೋದನು; ಆದರೆ ಶಾಪದ ಭಯದಿಂದ ವಾಲಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳವಾಯಿತು.
ತತಃ ಶಾಪಭಯಾದ್ ಭೀತೋ ಋಷ್ಯಮೂಕಂ ಮಹಾಗಿರಿಮ್। ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ನೇಚ್ಛತಿ ಹರಿರ್ದ್ರಷ್ಟುಂ ವಾಪಿ ನರೇಶ್ವರ
ಆ ಶಾಪದ ಭಯದಿಂದ ಆ ವಾನರನು ಮಹಾ ಪರ್ವತವಾದ ಋಷ್ಯಮೂಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು, ನೋಡಲು ಕೂಡ ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಜನೇ.
ತಸ್ಯಾಪ್ರವೇಶಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಹಮಿದಂ ರಾಮ ಮಹಾವನಮ್। ವಿಚರಾಮಿ ಸಹಾಮಾತ್ಯೋ ವಿಷಾದೇನ ವಿವರ್ಜಿತಃ
ಅವನಿಗೆ ಒಳ ಹೋಗಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಮಾ, ನಾನು ನನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಏಷೋಽಸ್ಥಿನಿಚಯಸ್ತಸ್ಯ ದುನ್ದುಭೇಃ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶತೇ। ವೀರ್ಯೋತ್ಸೇಕಾನ್ನಿರಸ್ತಸ್ಯ ಗಿರಿಕೂಟನಿಭೋ ಮಹಾನ್
ಈ ಮೆತ್ತಗಿನ ಎಲುಬಿನ ರಾಶಿ ದುಂದುಭಿಯದು; ಪರ್ವತದಂತೆ ದೊಡ್ಡದು, ವಾಲಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದದ್ದು.
ಇಮೇ ಚ ವಿಪುಲಾಃ ಸಾಲಾಃ ಸಪ್ತ ಶಾಖಾವಲಮ್ಬಿನಃ। ಯತ್ರೈಕಂ ಘಟತೇ ವಾಲೀ ನಿಷ್ಪತ್ರಯಿತುಮೋಜಸಾ
ಇವು ಏಳು ದೊಡ್ಡ ಸಾಲ ಮರಗಳು, ಹಗ್ಗದಂತೆ ಹಾರುವ ಕೊಂಬೆಗಳಿವೆ; ವಾಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದರ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕುಡಿದು ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏತದಸ್ಯಾಸಮಂ ವೀರ್ಯಂ ಮಯಾ ರಾಮ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್। ಕಥಂ ತಂ ವಾಲಿನಂ ಹನ್ತುಂ ಸಮರೇ ಶಕ್ಷ್ಯಸೇ ನೃಪ
ರಾಮಾ, ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸುತ್ತೀಯೆಂದು ಹೇಳು.
ತಥಾ ಬ್ರುವಾಣಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ರಹಸಁಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಬ್ರವೀತ್। ಕಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣಿ ನಿರ್ವೃತ್ತೇ ಶ್ರದ್ದಧ್ಯಾ ವಾಲಿನೋ ವಧಮ್
ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ನೋಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಗುತ್ತಾ ಕೇಳಿದನು: ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ನೀನು ವಾಲಿಯನ್ನು ಸತ್ತನೆಂದು ನಂಬುತ್ತೀಯ?
ತಮುವಾಚಾಥ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸಪ್ತ ಸಾಲಾನಿಮಾನ್ ಪುರಾ। ಏವಮೇಕೈಕಶೋ ವಾಲೀ ವಿವ್ಯಾಧಾಥ ಸ ಚಾಸಕೃತ್
ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಈ ಏಳು ಸಾಲ ಮರಗಳನ್ನು ವಾಲಿ ಒಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ತೂರಿದನು, ಅದೂ ಒಂದು ಬಾರಿ ಅಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಬಾರಿ.
ರಾಮೋ ನಿರ್ದಾರಯೇದೇಷಾಂ ಬಾಣೇನೈಕೇನ ಚ ದ್ರುಮಮ್। ವಾಲಿನಂ ನಿಹತಂ ಮನ್ಯೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಿಕ್ರಮಮ್
ರಾಮನು ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಈ ಮರಗಳನ್ನು ಚೂರುಮಾಡಿದರೆ, ರಾಮನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ವಾಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.
ಹತಸ್ಯ ಮಹಿಷಸ್ಯಾಸ್ಥಿ ಪಾದೇನೈಕೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಣ। ಉದ್ಯಮ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚಾಪಿ ತರಸಾ ದ್ವೇ ಧನುಃಶತೇ
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ವಾಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಷನ ಎಲುಬನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಎತ್ತಿ, ಎರಡು ನೂರು ಧನುರ್ವಿಸ್ತಾರದಷ್ಟು ದೂರ ಎಸೆದನು.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಸುಗ್ರೀವೋ ರಾಮಂ ರಕ್ತಾನ್ತಲೋಚನಮ್। ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಪುನರೇವ ವಚೋಽಬ್ರವೀತ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ರಕ್ತವರ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ರಾಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದನು.
ಶೂರಶ್ಚ ಶೂರಮಾನೀ ಚ ಪ್ರಖ್ಯಾತಬಲಪೌರುಷಃ। ಬಲವಾನ್ ವಾನರೋ ವಾಲೀ ಸಂಯುಗೇಷ್ವಪರಾಜಿತಃ
ವಾಲಿ ಶೂರ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವವ, ಬಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ದುಷ್ಕರಾಣಿ ಸುರೈರಪಿ। ಯಾನಿ ಸಂಚಿನ್ತ್ಯ ಭೀತೋಽಹಮೃಷ್ಯಮೂಕಮುಪಾಶ್ರಿತಃ
ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿ ನಾನು ಭಯದಿಂದ ಋಷ್ಯಮೂಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ತಮಜಯ್ಯಮಧೃಷ್ಯಂ ಚ ವಾನರೇನ್ದ್ರಮಮರ್ಷಣಮ್। ವಿಚಿನ್ತಯನ್ನ ಮುಞ್ಚಾಪಿ ಋಷ್ಯಮೂಕಮಮುಂ ತ್ವಹಮ್
ಅಜೇಯನೂ, ಎದುರಾಳಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯನೂ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿಯುವ ವಾನರರಾಯನಾದ ಅವನನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ, ನಾನು ಈ ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಉದ್ವಿಗ್ನಃ ಶಙ್ಕಿತಶ್ಚಾಹಂ ವಿಚರಾಮಿ ಮಹಾವನೇ। ಅನುರಕ್ತೈಃ ಸಹಾಮಾತ್ಯೈರ್ಹನುಮತ್ಪ್ರಮುಖೈರ್ವರೈಃ
ಭಯದಿಂದ, ಅನುಮಾನದಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಾನು ಈ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಉಪಲಬ್ಧಂ ಚ ಮೇ ಶ್ಲಾಘ್ಯಂ ಸನ್ಮಿತ್ರಂ ಮಿತ್ರವತ್ಸಲ। ತ್ವಾಮಹಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಹಿಮವನ್ತಮಿವಾಶ್ರಿತಃ
ನೀನು ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇರುವ ಒಬ್ಬ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಸ್ನೇಹಿತನೆಂದು ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಹಿಮವಂತನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಕಿಂ ತು ತಸ್ಯ ಬಲಜ್ಞೋಽಹಂ ದುರ್ಭ್ರಾತುರ್ಬಲಶಾಲಿನಃ। ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತು ಮೇ ವೀರ್ಯಂ ಸಮರೇ ತವ ರಾಘವ
ಆದರೆ, ನನ್ನ ದುಷ್ಟ ಸಹೋದರನ ಬಲವನ್ನು ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನೂ ನೋಡಿಲ್ಲ, ರಾಮ.
ನ ಖಲ್ವಹಂ ತ್ವಾಂ ತುಲಯೇ ನಾವಮನ್ಯೇ ನ ಭೀಷಯೇ। ಕರ್ಮಭಿಸ್ತಸ್ಯ ಭೀಮೈಶ್ಚ ಕಾತರ್ಯಂ ಜನಿತಂ ಮಮ
ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಭಯಪಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವನ ಭಯಾನಕ ಕೃತ್ಯಗಳು ನನಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿವೆ.
ಕಾಮಂ ರಾಘವ ತೇ ವಾಣೀ ಪ್ರಮಾಣಂ ಧೈರ್ಯಮಾಕೃತಿಃ। ಸೂಚಯನ್ತಿ ಪರಂ ತೇಜೋ ಭಸ್ಮಚ್ಛನ್ನಮಿವಾನಲಮ್
ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಮಾತು, ಧೈರ್ಯ, ರೂಪ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ; ಅವು ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ನಿನ್ನ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮಥೋ ರಾಮಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹರಿಂ ಪ್ರತಿ
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮನು, ಸ್ಮಿತವನ್ನಿಟ್ಟು ಆ ವಾನರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಯದಿ ನ ಪ್ರತ್ಯಯೋಽಸ್ಮಾಸು ವಿಕ್ರಮೇ ತವ ವಾನರ। ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಸಮರೇ ಶ್ಲಾಘ್ಯಮಹಮುತ್ಪಾದಯಾಮಿ ತೇ
ನಮ್ಮ ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವಾನರನೇ, ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ನಿನಗೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾದ ದೃಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಸುಗ್ರೀವಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಁಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಗ್ರಜಃ। ರಾಘವೋ ದುನ್ದುಭೇಃ ಕಾಯಂ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಲೀಲಯಾ
ಹೀಗೆ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣನಾದ ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ, ತನ್ನ ಪಾದದ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಲೀಲೆಯಿಂದ ದುಂದುಭಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತೊಟ್ಟನು.
ತೋಲಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಶ್ಚಿಕ್ಷೇಪ ದಶಯೋಜನಮ್। ಅಸುರಸ್ಯ ತನುಂ ಶುಷ್ಕಾಂ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಆ ಅಸುರನ ಒಣಗಿದ ದೇಹವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಪಾದದ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಹತ್ತು ಯೋಜನ ದೂರ ಎಸೆಯುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿದನು.
ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಃ ಕಾಯಂ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪುನರಬ್ರವೀತ್। ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ರಾಮಂ ತಪನ್ತಮಿವ ಭಾಸ್ಕರಮ್। ಹರೀಣಾಮಗ್ರತೋ ವೀರಮಿದಂ ವಚನಮರ್ಥವತ್
ಆ ದೇಹವನ್ನು ದೂರ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ಮತ್ತೆ ರಾಮನಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮತ್ತು ವಾನರರ ಮುಂದೆ, ಭಾಸ್ಕರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಆರ್ದ್ರಃ ಸಮಾಂಸಃ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಃ ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಕಾಯಃ ಪುರಾ ಸಖೇ। ಪರಿಶ್ರಾನ್ತೇನ ಮತ್ತೇನ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಮೇ ವಾಲಿನಾ ತದಾ
ಒಮ್ಮೆ, ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನನ್ನ ಸಹೋದರ ವಾಲಿಯು ದಣಿದು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಮಾಂಸಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದಾಗ ಎಸೆದನು.