ಯಾವತ್ ತಂ ನಹಿ ಪಶ್ಯೇಯಂ ತವ ಭಾರ್ಯಾಪಹಾರಿಣಮ್। ತಾವತ್ ಸ ಜೀವೇತ್ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ವಾಲೀ ಚಾರಿತ್ರದೂಷಕಃ
ನಾನು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ವಾಲಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ತನಕ, ಆ ಪಾಪಿ ವಾಲಿಯು ಬದುಕಿರುವನು.
ಆತ್ಮಾನುಮಾನಾತ್ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಮಗ್ನಸ್ತ್ವಂ ಶೋಕಸಾಗರೇ। ತ್ವಾಮಹಂ ತಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಬಾಢಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಪುಷ್ಕಲಮ್
ನನ್ನ ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ನೀನು ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೀಯೆ; ನಾನಿನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ನಿನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹರ್ಷಪೌರುಷವರ್ಧನಮ್। ಸುಗ್ರೀವಃ ಪರಮಪ್ರೀತಃ ಸುಮಹದ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ಅವನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವೂ ಧೈರ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಆತ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
thumb|ಏಕಾದಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಾದಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೪-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ರಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹರ್ಷಪೌರುಷವರ್ಧನಮ್। ಸುಗ್ರೀವಃ ಪೂಜಯಾಂಚಕ್ರೇ ರಾಘವಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ
ರಾಮನ ಧೈರ್ಯವರ್ಧಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಘವನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು.
ಅಸಂಶಯಂ ಪ್ರಜ್ವಲಿತೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮರ್ಮಾತಿಗೈಃ ಶರೈಃ। ತ್ವಂ ದಹೇಃ ಕುಪಿತೋ ಲೋಕಾನ್ ಯುಗಾನ್ತ ಇವ ಭಾಸ್ಕರಃ
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ನೀನು ಉಗ್ರವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಯುಗಾಂತ್ಯದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ವಾಲಿನಃ ಪೌರುಷಂ ಯತ್ತದ್ ಯಚ್ಚ ವೀರ್ಯಂ ಧೃತಿಶ್ಚ ಯಾ। ತನ್ಮಮೈಕಮನಾಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿಧತ್ಸ್ವ ಯದನನ್ತರಮ್
ವಾಲಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ, ಧೈರ್ಯವನ್ನೂ, ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಮನಸ್ಸು ಹಾಕಿ ಕೇಳು, ನಂತರ ನಿನ್ನಿಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ ನಡೆ.
ಸಮುದ್ರಾತ್ ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಾದಪಿ ಚೋತ್ತರಮ್। ಕ್ರಾಮತ್ಯನುದಿತೇ ಸೂರ್ಯೇ ವಾಲೀ ವ್ಯಪಗತಕ್ಲಮಃ
ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸದ ಮುನ್ನ ವಾಲಿ ಏನು ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಗ್ರಾಣ್ಯಾರುಹ್ಯ ಶೈಲಾನಾಂ ಶಿಖರಾಣಿ ಮಹಾನ್ತ್ಯಪಿ। ಊರ್ಧ್ವಮುತ್ಪಾತ್ಯ ತರಸಾ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಅವನ ಶಕ್ತಿಗೆ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಹತ್ತಿ, ವೇಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿಕೊಂಡು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಬಹವಃ ಸಾರವನ್ತಶ್ಚ ವನೇಷು ವಿವಿಧಾ ದ್ರುಮಾಃ। ವಾಲಿನಾ ತರಸಾ ಭಗ್ನಾ ಬಲಂ ಪ್ರಥಯತಾಽಽತ್ಮನಃ
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಅನೇಕ ಮರಗಳನ್ನು ವಾಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಒಡೆದುಹಾಕಿದ್ದಾನೆ.
ಮಹಿಷೋ ದುನ್ದುಭಿರ್ನಾಮ ಕೈಲಾಸಶಿಖರಪ್ರಭಃ। ಬಲಂ ನಾಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಧಾರಯಾಮಾಸ ವೀರ್ಯವಾನ್
ದುಂದುಭಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ಎಮ್ಮೆ ಇದ್ದನು, ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳಷ್ಟು ಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ಸ ವೀರ್ಯೋತ್ಸೇಕದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ವರದಾನೇನ ಮೋಹಿತಃ। ಜಗಾಮ ಸ ಮಹಾಕಾಯಃ ಸಮುದ್ರಂ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಮ್
ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ವವೂ, ವರದಿಂದ ಮೂಡಲೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ಮಹಾಕಾಯನು ನದಿಗಳ ರಾಜ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಊರ್ಮಿಮನ್ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಸಾಗರಂ ರತ್ನಸಂಚಯಮ್। ಮಮ ಯುದ್ಧಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತಿ ತಮುವಾಚ ಮಹಾರ್ಣವಮ್
ಅವನು ಅಲೆಗಳಿರುವ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ರನಿಗೆ 'ನನಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತತಃ ಸಮುದ್ರೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಮಹಾಬಲಃ। ಅಬ್ರವೀದ್ ವಚನಂ ರಾಜನ್ನಸುರಂ ಕಾಲಚೋದಿತಮ್
ಆಗ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ, ಮಹಾ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರನು ಎದ್ದು, ಕಾಲದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಅಸುರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಶೈಲರಾಜೋ ಮಹಾರಣ್ಯೇ ತಪಸ್ವಿಶರಣಂ ಪರಮ್। ಶಂಕರಶ್ವಶುರೋ ನಾಮ್ನಾ ಹಿಮವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಆ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುವ ಪರ್ವತ ರಾಜನು, ಶಂಕರನ ಮಾವನಾದ ಹಿಮವಂತನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
ಮಹಾಪ್ರಸ್ರವಣೋಪೇತೋ ಬಹುಕನ್ದರನಿರ್ಝರಃ। ಸ ಸಮರ್ಥಸ್ತವ ಪ್ರೀತಿಮತುಲಾಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ
ಅವನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪಾತಗಳೂ, ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳೂ, ಜರೆಯೂ ಇದ್ದವು. ಅವನು ನಿನಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡಲು ಶಕ್ತನು.
ತಂ ಭೀತಮಿತಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸಮುದ್ರಮಸುರೋತ್ತಮಃ। ಹಿಮವದ್ವನಮಾಗಮ್ಯ ಶರಶ್ಚಾಪಾದಿವ ಚ್ಯುತಃ
ಅವನಿಗೆ ಭಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತು, ಅಸುರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಬಾಣದಂತೆ ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ತತಸ್ತಸ್ಯ ಗಿರೇಃ ಶ್ವೇತಾ ಗಜೇನ್ದ್ರಪ್ರತಿಮಾಃ ಶಿಲಾಃ। ಚಿಕ್ಷೇಪ ಬಹುಧಾ ಭೂಮೌ ದುನ್ದುಭಿರ್ವಿನನಾದ ಚ
ಅಮೇಲೆ ದುಂದುಭಿ ಆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಹದಿನಾರು ಆನೆಗಳಂತೆ ಬಿಳಿ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಎಸೆದು, ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದನು.
ತತಃ ಶ್ವೇತಾಮ್ಬುದಾಕಾರಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಪ್ರೀತಿಕರಾಕೃತಿಃ। ಹಿಮವಾನಬ್ರವೀದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಸ್ವ ಏವ ಶಿಖರೇ ಸ್ಥಿತಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿ ಮೋಡದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಕ್ಲೇಷ್ಟುಮರ್ಹಸಿ ಮಾಂ ನ ತ್ವಂ ದುನ್ದುಭೇ ಧರ್ಮವತ್ಸಲ। ರಣಕರ್ಮಸ್ವಕುಶಲಸ್ತಪಸ್ವಿಶರಣೋ ಹ್ಯಹಮ್
ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ದುಂದುಭಿಯೆ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಬಾರದು. ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವನಲ್ಲ, ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಗಿರಿರಾಜಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಉವಾಚ ದುನ್ದುಭಿರ್ವಾಕ್ಯಂ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ
ಆ ಪರ್ವತರಾಜನ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದುಂದುಭಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಅವನು ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಯದಿ ಯುದ್ಧೇಽಸಮರ್ಥಸ್ತ್ವಂ ಮದ್ಭಯಾದ್ ವಾ ನಿರುದ್ಯಮಃ। ತಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪ್ರದದ್ಯಾನ್ಮೇ ಯೋ ಹಿ ಯುದ್ಧಂ ಯುಯುತ್ಸತಃ
ನೀನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಹಿಂಜರಿದರೆ, ನನಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಯಾರು ಎಂದು ಹೇಳು. ನಾನು ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಹಿಮವಾನಬ್ರವೀದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ। ಅನುಕ್ತಪೂರ್ವಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕ್ರೋಧಾತ್ ತಮಸುರೋತ್ತಮಮ್
ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಹಿಮವಂತನು, ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಳಿ, ಆ ಅಸುರನಿಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ವಾಲೀ ನಾಮ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಶಕ್ರಪುತ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಅಧ್ಯಾಸ್ತೇ ವಾನರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಮತುಲಪ್ರಭಾಮ್
ಇಂದ್ರನ ಮಗನಾದ ವಾಲಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ಕಿಶ್ಕಿಂಧೆ ಎಂಬ ಅಪಾರ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾನ್ ವಾನರನು.
ಸ ಸಮರ್ಥೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತವ ಯುದ್ಧವಿಶಾರದಃ। ದ್ವನ್ದ್ವಯುದ್ಧಂ ಸ ದಾತುಂ ತೇ ನಮುಚೇರಿವ ವಾಸವಃ
ಅವನು ಬಲಶಾಲಿ, ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು; ಅವನು ನಿನಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದಾನೆ, ಹೇಗೆ ಇಂದ್ರನು ನಮುಚಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನೋ ಹೀಗೇ.
ತಂ ಶೀಘ್ರಮಭಿಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಯದಿ ಯುದ್ಧಮಿಹೇಚ್ಛಸಿ। ಸ ಹಿ ದುರ್ಮರ್ಷಣೋ ನಿತ್ಯಂ ಶೂರಃ ಸಮರಕರ್ಮಣಿ
ನೀನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರೆ, ಬೇಗ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯನಾದ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಹೋರಾಟಗಾರನು.
ಶ್ರುತ್ವಾ ಹಿಮವತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಕೋಪಾವಿಷ್ಟಃ ಸ ದುನ್ದುಭಿಃ। ಜಗಾಮ ತಾಂ ಪುರೀಂ ತಸ್ಯ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ವಾಲಿನಸ್ತದಾ
ಹಿಮವಂತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದುಂದುಭಿ, ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ವಾಲಿಯ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಧಾರಯನ್ ಮಾಹಿಷಂ ರೂಪಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಶೃಙ್ಗೋ ಭಯಾವಹಃ। ಪ್ರಾವೃಷೀವ ಮಹಾಮೇಘಸ್ತೋಯಪೂರ್ಣೋ ನಭಸ್ತಲೇ
ಮಹಿಷನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಮಳೆಮೋಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಸ್ತು ದ್ವಾರಮಾಗಮ್ಯ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಯಾ ಮಹಾಬಲಃ। ನನರ್ದ ಕಮ್ಪಯನ್ ಭೂಮಿಂ ದುನ್ದುಭಿರ್ದುನ್ದುಭಿರ್ಯಥಾ
ಆಮೇಲೆ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ದುಂದುಭಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಯುದ್ಧದ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸಿದಂತೆ.
ಸಮೀಪಜಾನ್ ದ್ರುಮಾನ್ ಭಞ್ಜನ್ ವಸುಧಾಂ ದಾರಯನ್ ಖುರೈಃ। ವಿಷಾಣೇನೋಲ್ಲಿಖನ್ ದರ್ಪಾತ್ ತದ್ದ್ವಾರಂ ದ್ವಿರದೋ ಯಥಾ
ಅವನ ಪಾದಗಳಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಉದುರಿಸಿ, ಹತ್ತಿರದ ಮರಗಳನ್ನು ಮುರಿದು, ಕೊಂಬಿನಿಂದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಿವಿದು, ಗರ್ವದಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದನು; ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಆನೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದನು.