ತಸ್ಮಾನ್ನೃತ್ಯತಿ ರಮ್ಯೇಷು ವನೇಷು ಸಹ ಕಾನ್ತಯಾ। ಮಮ ತ್ವಯಂ ವಿನಾ ವಾಸಃ ಪುಷ್ಪಮಾಸೇ ಸುದುಃಸಹಃ
ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಜೊತೆ ಈ ಸುಂದರ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ನನಗೆ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಈ ಹೂಗಳ ಋತು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು.
ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಂರಾಗಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತೇಷ್ವಪಿ। ಯದೇಷಾ ಶಿಖಿನೀ ಕಾಮಾದ್ ಭರ್ತಾರಮಭಿವರ್ತತೇ
ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಪ್ರೇಮದ ತವಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ; ಈ ನವಿಲಿಹೆಣ ಕೂಡ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಬಳಿಗೆ ಹಂಬಲದಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ.
ಮಮಾಪ್ಯೇವಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಜಾನಕೀ ಜಾತಸಮ್ಭ್ರಮಾ। ಮದನೇನಾಭಿವರ್ತೇತ ಯದಿ ನಾಪಹೃತಾ ಭವೇತ್
ನನ್ನ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳ ಜಾನಕಿಯೂ, ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ನಿಷ್ಫಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಮೇ। ಪುಷ್ಪಭಾರಸಮೃದ್ಧಾನಾಂ ವನಾನಾಂ ಶಿಶಿರಾತ್ಯಯೇ
ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಹೂಗಳು ನನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲದಂತಿವೆ; ಶಿಶಿರ ಋತು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ನನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ರುಚಿರಾಣ್ಯಪಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಪಾದಪಾನಾಮತಿಶ್ರಿಯಾ। ನಿಷ್ಫಲಾನಿ ಮಹೀಂ ಯಾನ್ತಿ ಸಮಂ ಮಧುಕರೋತ್ಕರೈಃ
ಮರಗಳ ಸುಂದರ ಹೂಗಳು, ಎಷ್ಟೇ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ, ಜೇನುಗೂಡಿನ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ.
ನದನ್ತಿ ಕಾಮಂ ಶಕುನಾ ಮುದಿತಾಃ ಸಙ್ಘಶಃ ಕಲಮ್। ಆಹ್ವಯನ್ತ ಇವಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕಾಮೋನ್ಮಾದಕರಾ ಮಮ
ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಆಹ್ವಾನಿಸುವಂತೆ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಅವುಗಳ ಕೂಗು ನನ್ನ ಹಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ವಸನ್ತೋ ಯದಿ ತತ್ರಾಪಿ ಯತ್ರ ಮೇ ವಸತಿ ಪ್ರಿಯಾ। ನೂನಂ ಪರವಶಾ ಸೀತಾ ಸಾಪಿ ಶೋಚತ್ಯಹಂ ಯಥಾ
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಸಂತ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ಕೂಡ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
ನೂನಂ ನ ತು ವಸನ್ತಸ್ತಂ ದೇಶಂ ಸ್ಪೃಶತಿ ಯತ್ರ ಸಾ। ಕಥಂ ಹ್ಯಸಿತಪದ್ಮಾಕ್ಷೀ ವರ್ತಯೇತ್ ಸಾ ಮಯಾ ವಿನಾ
ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆಕೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಸಂತ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳ ಸೀತೆಗೆ ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ?
ಅಥವಾ ವರ್ತತೇ ತತ್ರ ವಸನ್ತೋ ಯತ್ರ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ। ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಸಾ ತು ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಿತಾ ಪರೈಃ
ಅಥವಾ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಇರುವ ಕಡೆಗೆ ವಸಂತವು ಬಂದಿರಬಹುದು. ಇತರರು ಅವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, ಆ ಸುಂದರ ನಡುಹಿತ್ತಳಿಯವಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೋ?
ಶ್ಯಾಮಾ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀ ಮೃದುಭಾಷಾ ಚ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ। ನೂನಂ ವಸನ್ತಮಾಸಾದ್ಯ ಪರಿತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದವಳು, ತಾವರೆಯ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವಳು, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳು—ವಸಂತ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.
ದೃಢಂ ಹಿ ಹೃದಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಮಮ ಸಮ್ಪರಿವರ್ತತೇ। ನಾಲಂ ವರ್ತಯಿತುಂ ಸೀತಾ ಸಾಧ್ವೀ ಮದ್ವಿರಹಂ ಗತಾ
ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ: ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತೆಗೆ ನನ್ನ ವಿಯೋಗವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.
ಮಯಿ ಭಾವೋ ಹಿ ವೈದೇಹ್ಯಾಸ್ತತ್ತ್ವತೋ ವಿನಿವೇಶಿತಃ। ಮಮಾಪಿ ಭಾವಃ ಸೀತಾಯಾಂ ಸರ್ವಥಾ ವಿನಿವೇಶಿತಃ
ವೈದೇಹಿಯ ಭಾವನೆ ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇರೂರಿದೆ; ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಕೂಡ ಸೀತೆಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.
ಏಷ ಪುಷ್ಪವಹೋ ವಾಯುಃ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶೋ ಹಿಮಾವಹಃ। ತಾಂ ವಿಚಿನ್ತಯತಃ ಕಾನ್ತಾಂ ಪಾವಕಪ್ರತಿಮೋ ಮಮ
ಈ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ತಂಪಾಗಿಯೂ ಸುಖಕರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆನೆಸುವಾಗ ಅದು ನನಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಸದಾ ಸುಖಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಯಂ ಪುರಾ ಸಹ ಸೀತಯಾ। ಮಾರುತಃ ಸ ವಿನಾ ಸೀತಾಂ ಶೋಕಸಂಜನನೋ ಮಮ
ಸೀತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದಾಗ ಈ ಗಾಳಿಯು ಸದಾ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತಂದಿತು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ; ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಅದು ನನಗೆ ದುಃಖವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ತಾಂ ವಿನಾಥ ವಿಹಙ್ಗೋಽಸೌ ಪಕ್ಷೀ ಪ್ರಣದಿತಸ್ತದಾ। ವಾಯಸಃ ಪಾದಪಗತಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮಭಿಕೂಜತಿ
ಅವಳಿಲ್ಲದೆ, ಆ ಹಕ್ಕಿ, ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಕಾಗೆ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ.
ಏಷ ವೈ ತತ್ರ ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಿಹಗಃ ಪ್ರತಿಹಾರಕಃ। ಪಕ್ಷೀ ಮಾಂ ತು ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾಃ ಸಮೀಪಮುಪನೇಷ್ಯತಿ
ಆ ಹಕ್ಕಿಯೇ ವೈದೇಹಿಗೆ ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವವನಂತೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಆ ಹಕ್ಕಿ ನನ್ನನ್ನು ಆ ವಿಶಾಲಕಣ್ಣುಗಳವಳ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಂನಾದಂ ವನೇ ಮದವಿವರ್ಧನಮ್। ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರೇಷು ವೃಕ್ಷೇಷು ದ್ವಿಜಾನಾಮವಕೂಜತಾಮ್
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡಿ, ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಧ್ವನಿ, ಕಾಮಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಾಂ ಪವನೇನೈತಾಮಸೌ ತಿಲಕಮಞ್ಜರೀಮ್। ಷಟ್ಪದಃ ಸಹಸಾಭ್ಯೇತಿ ಮದೋದ್ಧೂತಾಮಿವ ಪ್ರಿಯಾಮ್
ಈ ಗಾಳಿ ತಿಲದ ಹೂಗುಚ್ಛವನ್ನು ಹಬ್ಬುತ್ತಿದೆ; ಆ ಮಧುಮಕ್ಕಳೂ, ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಾಮದಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಂತೆ, ಹೂವಿನತ್ತ ಓಡಿಬರುತ್ತಿದೆ.
ಕಾಮಿನಾಮಯಮತ್ಯನ್ತಮಶೋಕಃ ಶೋಕವರ್ಧನಃ। ಸ್ತಬಕೈಃ ಪವನೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತೈಸ್ತರ್ಜಯನ್ನಿವ ಮಾಂ ಸ್ಥಿತಃ
ಈ ಅಶೋಕ ಮರ, ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಿಯವಾದದು, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾರಿ ಬೀಳುವ ಹೂಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಮೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಚೂತಾಃ ಕುಸುಮಶಾಲಿನಃ। ವಿಭ್ರಮೋತ್ಸಿಕ್ತಮನಸಃ ಸಾಙ್ಗರಾಗಾ ನರಾ ಇವ
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಇಲ್ಲಿ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಾಡುತ್ತಾ, ಅಂಗರಾಗವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಕಾಮಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಪುರುಷರಂತೆ ತೋರುತ್ತಿವೆ.
ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ಪಮ್ಪಾಯಾಶ್ಚಿತ್ರಾಸು ವನರಾಜಿಷು। ಕಿಂನರಾ ನರಶಾರ್ದೂಲ ವಿಚರನ್ತಿ ಯತಸ್ತತಃ
ಸೌಮಿತ್ರ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಸುಂದರವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ನರರು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನರಶಾರ್ದೂಲ.
ಇಮಾನಿ ಶುಭಗನ್ಧೀನಿ ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸರ್ವಶಃ। ನಲಿನಾನಿ ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ಜಲೇ ತರುಣಸೂರ್ಯವತ್
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಗಂಧ ಭರಿತವಾದ ಈ ಕಮಲಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ; ಅವು ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಏಷಾ ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲಾ ಪದ್ಮನೀಲೋತ್ಪಲಾಯುತಾ। ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಾಕೀರ್ಣಾ ಪಮ್ಪಾ ಸೌಗನ್ಧಿಕಾಯುತಾ
ಈ ಪಂಪಾ ಸರೋವರ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಮತ್ತು ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಹಂಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಸುಗಂಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ.
ಜಲೇ ತರುಣಸೂರ್ಯಾಭೈಃ ಷಟ್ಪದಾಹತಕೇಸರೈಃ। ಪಙ್ಕಜೈಃ ಶೋಭತೇ ಪಮ್ಪಾ ಸಮನ್ತಾದಭಿಸಂವೃತಾ
ಮಧುಮಕ್ಕಳಿಂದ ತಾಕಲ್ಪಡುವ ಕಮಲಗಳ ಕೆಸರಿನಿಂದ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪಂಪಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಚಕ್ರವಾಕಯುತಾ ನಿತ್ಯಂ ಚಿತ್ರಪ್ರಸ್ಥವನಾನ್ತರಾ। ಮಾತಙ್ಗಮೃಗಯೂಥೈಶ್ಚ ಶೋಭತೇ ಸಲಿಲಾರ್ಥಿಭಿಃ
ಚಕ್ರವಾಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ತುಂಬಿರುವ, ವಿಭಿನ್ನ ಪರ್ವತದಡಿಗಳುಳ್ಳ ಈ ಪ್ರದೇಶ, ನೀರಿಗೆ ಬರುವ ಆನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ.
ಪವನಾಹತವೇಗಾಭಿರೂರ್ಮಿಭಿರ್ವಿಮಲೇಽಮ್ಭಸಿ। ಪಙ್ಕಜಾನಿ ವಿರಾಜನ್ತೇ ತಾಡ್ಯಮಾನಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ, ಈ ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಪದ್ಮಪತ್ರವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಸತತಂ ಪ್ರಿಯಪಙ್ಕಜಾಮ್। ಅಪಶ್ಯತೋ ಮೇ ವೈದೇಹೀಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಭಿರೋಚತೇ
ಪದ್ಮದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಸದಾ ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ನೇಹಿಯಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಬದುಕು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಅಹೋ ಕಾಮಸ್ಯ ವಾಮತ್ವಂ ಯೋ ಗತಾಮಪಿ ದುರ್ಲಭಾಮ್। ಸ್ಮಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಕಲ್ಯಾಣತರವಾದಿನೀಮ್
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಕಾಮದ ಸ್ವಭಾವ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ! ಈಗಲೂ, ದೂರವಾದರೂ ಸಿಗದ ಅವಳನ್ನು, ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸುಭಗೆಯನ್ನು ನನಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಶಕ್ಯೋ ಧಾರಯಿತುಂ ಕಾಮೋ ಭವೇದಭ್ಯಾಗತೋ ಮಯಾ। ಯದಿ ಭೂಯೋ ವಸನ್ತೋ ಮಾಂ ನ ಹನ್ಯಾತ್ ಪುಷ್ಪಿತದ್ರುಮಃ
ಈ ಕಾಮವನ್ನೂ ಸಹಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಅದು ಬಂದರೂ ಸಹ. ಆದರೆ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಸಂತವು ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ.
ಯಾನಿ ಸ್ಮ ರಮಣೀಯಾನಿ ತಯಾ ಸಹ ಭವನ್ತಿ ಮೇ। ತಾನ್ಯೇವಾರಮಣೀಯಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಮೇ ತಯಾ ವಿನಾ
ಅವಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಆನಂದಕರವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲವೂ, ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ.