ಅಭಿಶಾಪಕೃತಸ್ಯೇತಿ ತೇನೇದಂ ಭಾಷಿತಂ ವಚಃ। ಯದಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭುಜೌ ರಾಮಸ್ತ್ವಾಂ ದಹೇದ್ ವಿಜನೇ ವನೇ
ಅವನೇ ಶಾಪದ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವನು, 'ಯಾವಾಗ ರಾಮನು ನಿನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಡಿದು, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೋ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತದಾ ತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ರೂಪಂ ಸ್ವಮೇವ ವಿಪುಲಂ ಶುಭಮ್। ಶ್ರಿಯಾ ವಿರಾಜಿತಂ ಪುತ್ರಂ ದನೋಸ್ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ
'ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ನೀನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿಶಾಲವಾದ, ಶುಭಕರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೀನು ದನುಮಹರ್ಷಿಯ ಪುತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಇನ್ದ್ರಕೋಪಾದಿದಂ ರೂಪಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮೇವಂ ರಣಾಜಿರೇ। ಅಹಂ ಹಿ ತಪಸೋಗ್ರೇಣ ಪಿತಾಮಹಮತೋಷಯಮ್
ಇಂದ್ರನ ಕೋಪದಿಂದ ನನಗೆ ಈ ರೂಪ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿತು; ನಾನು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದ್ದೆ.
ದೀರ್ಘಮಾಯುಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಾದಾತ್ ತತೋ ಮಾಂ ವಿಭ್ರಮೋಽಸ್ಪೃಶತ್ । ದೀರ್ಘಮಾಯುರ್ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಿಂ ಮಾಂ ಶಕ್ರಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ಅವನು ನನಗೆ ದೀರ್ಘ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಂಶಯವೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನನಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿರುವಾಗ, ಇಂದ್ರನು ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?
ಇತ್ಯೇವಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಾಯ ರಣೇ ಶಕ್ರಮಧರ್ಷಯಮ್। ತಸ್ಯ ಬಾಹುಪ್ರಮುಕ್ತೇನ ವಜ್ರೇಣ ಶತಪರ್ವಣಾ
ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದೆ; ಅವನು ತನ್ನ ನೂರು ಅಂಚುಗಳಿರುವ ವಜ್ರದಿಂದ ನನ್ನ ತೊಡೆಯನ್ನೂ ತಲೆಯನ್ನೂ ಹೊಡೆದನು.
ಸಕ್ಥಿನೀ ಚ ಶಿರಶ್ಚೈವ ಶರೀರೇ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಿತಮ್। ಸ ಮಯಾ ಯಾಚ್ಯಮಾನಃ ಸನ್ ನಾನಯದ್ ಯಮಸಾದನಮ್
ನನ್ನ ತೊಡೆಯೂ ತಲೆಯೂ ದೇಹದೊಳಗೆ ಹೋದವು; ನಾನು ಅವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ, ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಪಿತಾಮಹವಚಃ ಸತ್ಯಂ ತದಸ್ತ್ವಿತಿ ಮಮಾಬ್ರವೀತ್। ಅನಾಹಾರಃ ಕಥಂ ಶಕ್ತೋ ಭಗ್ನಸಕ್ಥಿಶಿರೋಮುಖಃ
ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ಪಿತಾಮಹನ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ.' ಊಟವಿಲ್ಲದೆ, ತೊಡೆ, ತಲೆ, ಬಾಯಿ ಮುರಿದು ಹೋದ ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ—
ವಜ್ರೇಣಾಭಿಹತಃ ಕಾಲಂ ಸುದೀರ್ಘಮಪಿ ಜೀವಿತುಮ್। ಸ ಏವಮುಕ್ತಃ ಶಕ್ರೋ ಮೇ ಬಾಹೂ ಯೋಜನಮಾಯತೌ
ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದಿದ್ದರೂ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲೆ? ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ನನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಒಂದು ಯೋಜನ ಉದ್ದ ಮಾಡಿದ್ದನು—
ತದಾ ಚಾಸ್ಯಂ ಚ ಮೇ ಕುಕ್ಷೌ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಮಕಲ್ಪಯತ್ । ಸೋಽಹಂ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ದೀರ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ವನೇಚರಾನ್
ಆಗ ನನ್ನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದನು. ಈ ದೀರ್ಘವಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ನಾನು ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು—
ಸಿಂಹದ್ವೀಪಿಮೃಗವ್ಯಾಘ್ರಾನ್ ಭಕ್ಷಯಾಮಿ ಸಮನ್ತತಃ। ಸ ತು ಮಾಮಬ್ರವೀದಿನ್ದ್ರೋ ಯದಾ ರಾಮಃ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ
ಸಿಂಹ, ಆನೆ, ಜಿಂಕೆ, ಹುಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಯಾವಾಗ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ—'
ಛೇತ್ಸ್ಯತೇ ಸಮರೇ ಬಾಹೂ ತದಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ। ಅನೇನ ವಪುಷಾ ತಾತ ವನೇಽಸ್ಮಿನ್ ರಾಜಸತ್ತಮ
'ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಡಿದನು, ಆಗ ನೀನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ. ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅರಸರೆ, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ—'
ಯದ್ ಯತ್ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಾಧು ರೋಚಯೇ। ಅವಶ್ಯಂ ಗ್ರಹಣಂ ರಾಮೋ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ಸಮುಪೈಷ್ಯತಿ
'ನಾನು ನೋಡುವುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ರಾಮನು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬರಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.'
ಇಮಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ದೇಹನ್ಯಾಸಕೃತಶ್ರಮಃ। ಸ ತ್ವಂ ರಾಮೋಽಸಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ನಾಹಮನ್ಯೇನ ರಾಘವ
ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದೇಹವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ನೀನು ರಾಮನು—ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ರಾಘವ—ನನ್ನನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಶಕ್ಯೋ ಹನ್ತುಂ ಯಥಾ ತತ್ತ್ವಮೇವಮುಕ್ತಂ ಮಹರ್ಷಿಣಾ। ಅಹಂ ಹಿ ಮತಿಸಾಚಿವ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನರರ್ಷಭ
ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯ; ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಮಾನ್ಯರೆ.
ಮಿತ್ರಂ ಚೈವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯುವಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತೋಽಗ್ನಿನಾ। ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ದನುನಾ ತೇನ ರಾಘವಃ
ನಾನು ನಿಮಗೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ನೇಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ಜಗಾದ ವಚನಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ಪಶ್ಯತಃ। ರಾವಣೇನ ಹೃತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಸೀತಾ ಮಮ ಯಶಸ್ವಿನೀ
ಹೀಗೆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಘವನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹೇಳಿದನು: 'ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ.'
ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಜನಸ್ಥಾನಾತ್ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಯಥಾಸುಖಮ್। ನಾಮಮಾತ್ರಂ ತು ಜಾನಾಮಿ ನ ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ
ಜನಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.
ನಿವಾಸಂ ವಾ ಪ್ರಭಾವಂ ವಾ ವಯಂ ತಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಮಹೇ। ಶೋಕಾರ್ತಾನಾಮನಾಥಾನಾಮೇವಂ ವಿಪರಿಧಾವತಾಮ್
ಅವನ ನಿವಾಸವನ್ನೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನಾವು ತಿಳಿಯದು; ನಾವು ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಯಾರ ಸಹಾಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
ಕಾರುಣ್ಯಂ ಸದೃಶಂ ಕರ್ತುಮುಪಕಾರೇಣ ವರ್ತತಾಮ್। ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಾನೀಯ ಭಗ್ನಾನಿ ಕಾಲೇ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಕುಞ್ಜರೈಃ
ಹೀಗೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸಿ, ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಯೋಗ್ಯ. ಆನೆಗಳಿಂದ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಒಣಗಿದ ಮರಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಂದು—
ಧಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತ್ವಾಂ ವಯಂ ವೀರ ಶ್ವಭ್ರೇ ಮಹತಿ ಕಲ್ಪಿತೇ। ಸ ತ್ವಂ ಸೀತಾಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಯೇನ ವಾ ಯತ್ರ ವಾ ಹೃತಾ
ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು, ವೀರ, ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಯಾರು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳು.
ಕುರು ಕಲ್ಯಾಣಮತ್ಯರ್ಥಂ ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ ತತ್ತ್ವತಃ। ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮೇಣ ವಾಕ್ಯಂ ದನುರನುತ್ತಮಮ್
ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಮಹಾ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮಾಡು ಎಂದು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಆ ಭಯಂಕರ ರಾಕ್ಷಸನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಪ್ರೋವಾಚ ಕುಶಲೋ ವಕ್ತಾ ವಕ್ತಾರಮಪಿ ರಾಘವಮ್। ದಿವ್ಯಮಸ್ತಿ ನ ಮೇ ಜ್ಞಾನಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಮೈಥಿಲೀಮ್
ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ರಾಮನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: ನನಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ನಾನು ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಸ್ತಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ದಗ್ಧಃ ಸ್ವಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಿತಃ। ಯೋಽಭಿಜಾನಾತಿ ತದ್ರಕ್ಷಸ್ತದ್ ವಕ್ಷ್ಯೇ ರಾಮ ತತ್ಪರಮ್
ನಾನು ಸುಟ್ಟು ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ಆಕೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ರಾಮಾ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅದಗ್ಧಸ್ಯ ಹಿ ವಿಜ್ಞಾತುಂ ಶಕ್ತಿರಸ್ತಿ ನ ಮೇ ಪ್ರಭೋ। ರಾಕ್ಷಸಂ ತು ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಸೀತಾ ಯೇನ ಹೃತಾ ತವ
ನಾನು ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ನನಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಭು; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸನು—
ವಿಜ್ಞಾನಂ ಹಿ ಮಹದ್ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಶಾಪದೋಷೇಣ ರಾಘವ। ಸ್ವಕೃತೇನ ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರೂಪಂ ಲೋಕವಿಗರ್ಹಿತಮ್
ರಾಮಾ, ಶಾಪದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ನನ್ನ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನವು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು; ನನ್ನದೇ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ನಾನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೀನವಾಗಿರುವ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.
ಕಿಂ ತು ಯಾವನ್ನ ಯಾತ್ಯಸ್ತಂ ಸವಿತಾ ಶ್ರಾನ್ತವಾಹನಃ। ತಾವನ್ಮಾಮವಟೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ದಹ ರಾಮ ಯಥಾವಿಧಿ
ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ದಣಿದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ನನ್ನನ್ನು ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸುಡು ರಾಮಾ.
ದಗ್ಧಸ್ತ್ವಯಾಹಮವಟೇ ನ್ಯಾಯೇನ ರಘುನನ್ದನ। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಂ ಮಹಾವೀರ ಯಸ್ತಂ ವೇತ್ಸ್ಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಮ್
ರಘುವಂಶದ Rama, ನೀನು ನ್ಯಾಯದಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಮೇಲೆ, ಆ ಮಹಾವೀರನು ಯಾರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೋ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ತೇನ ಸಖ್ಯಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನ್ಯಾಯ್ಯವೃತ್ತೇನ ರಾಘವ। ಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯತಿ ತೇ ವೀರ ಸಾಹಾಯ್ಯಂ ಲಘುವಿಕ್ರಮ
ರಾಮಾ, ಅವನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬೇಕು; ವೀರನೇ, ಅವನು ನಿನಗೆ ಶೀಘ್ರ ಸಹಾಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನಹಿ ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ಯವಿಜ್ಞಾತಂ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ರಾಘವ। ಸರ್ವಾನ್ ಪರಿವೃತೋ ಲೋಕಾನ್ ಪುರಾ ವೈ ಕಾರಣಾನ್ತರೇ
ರಾಮಾ, ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೂ ಅಜ್ಞಾತವಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ಪ್ರಪಂಚಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದ್ದನು.
thumb|ದ್ವಿಸಪ್ತತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಸಪ್ತತಿತಮಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಇಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿರಿ.