ಉಷಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಶ ಸಮಾ ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ನಿವೇಶನೇ। ಭುಞ್ಜಾನಾ ಮಾನುಷಾನ್ ಭೋಗಾನ್ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿನೀ
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ಅರಮನೆದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆನು.
ತತ್ರ ತ್ರಯೋದಶೇ ವರ್ಷೇ ರಾಜಾಽಮನ್ತ್ರಯತ ಪ್ರಭುಃ। ಅಭಿಷೇಚಯಿತುಂ ರಾಮಂ ಸಮೇತೋ ರಾಜಮನ್ತ್ರಿಭಿಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹದಿಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಾಮನನ್ನು ರಾಜಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಭ್ರಿಯಮಾಣೇ ತು ರಾಘವಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನೇ। ಕೈಕೇಯೀ ನಾಮ ಭರ್ತಾರಂ ಮಮಾರ್ಯಾ ಯಾಚತೇ ವರಮ್
ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ಕೈಕೆಯಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಬಳಿ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.
ಪರಿಗೃಹ್ಯ ತು ಕೈಕೇಯೀ ಶ್ವಶುರಂ ಸುಕೃತೇನ ಮೇ। ಮಮ ಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಭರ್ತುರ್ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್
ಕೈಕೆಯಿಯವರು ನನ್ನ ಮಾವನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನನ್ನ ಪತಿಗೆ ವನವಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ಭರತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.
ದ್ವಾವಯಾಚತ ಭರ್ತಾರಂ ಸತ್ಯಸಂಧಂ ನೃಪೋತ್ತಮಮ್। ನಾದ್ಯ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ ನ ಚ ಸ್ವಪ್ಸ್ಯೇ ನ ಪಾಸ್ಯೇ ನ ಕದಾಚನ
ಸತ್ಯವ್ರತ ರಾಜನಾದ ನನ್ನ ಮಾವನಿಗೆ ಕೈಕೆಯಿಯವರು ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು: ‘ನಾನು ಇಂದಿನಿಂದ ಊಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗಲೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಏಷ ಮೇ ಜೀವಿತಸ್ಯಾನ್ತೋ ರಾಮೋ ಯದಭಿಷಿಚ್ಯತೇ। ಇತಿ ಬ್ರುವಾಣಾಂ ಕೈಕೇಯೀಂ ಶ್ವಶುರೋ ಮೇ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ
‘ರಾಮನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವಾದರೆ ನನ್ನ ಜೀವನವೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಕೈಕೆಯಿಯವರು ನನ್ನ ಮಾವನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಅಯಾಚತಾರ್ಥೈರನ್ವರ್ಥೈರ್ನ ಚ ಯಾಚ್ಞಾಂ ಚಕಾರ ಸಾ। ಮಮ ಭರ್ತಾ ಮಹಾತೇಜಾ ವಯಸಾ ಪಞ್ಚವಿಂಶಕಃ
ಅವರು ಧನ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಪತಿ ಮಹಾತ್ಮನು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದನು.
ಅಷ್ಟಾದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಮಮ ಜನ್ಮನಿ ಗಣ್ಯತೇ। ರಾಮೇತಿ ಪ್ರಥಿತೋ ಲೋಕೇ ಸತ್ಯವಾನ್ ಶೀಲವಾನ್ ಶುಚಿಃ
ನನ್ನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನನ್ನು ರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ನಾನು ಸದಾ ಸತ್ಯವಂತ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವದವನು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಃ। ಕಾಮಾರ್ತಶ್ಚ ಮಹಾರಾಜಃ ಪಿತಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವಯಮ್
ನನ್ನ ತಂದೆ ದಶರಥನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಬಲವಾದ ಭುಜಗಳೂ ಹೊಂದಿರುವವನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಯತ್ನಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ರಾಜನು.
ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ತಂ ರಾಮಂ ನಾಭ್ಯಷೇಚಯತ್। ಅಭಿಷೇಕಾಯ ತು ಪಿತುಃ ಸಮೀಪಂ ರಾಮಮಾಗತಮ್
ಕೈಕೇಯಿಯ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನನ್ನ ತಂದೆ ನನಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ.
ಕೈಕೇಯೀ ಮಮ ಭರ್ತಾರಮಿತ್ಯುವಾಚ ದ್ರುತಂ ವಚಃ। ತವ ಪಿತ್ರಾ ಸಮಾಜ್ಞಪ್ತಂ ಮಮೇದಂ ಶೃಣು ರಾಘವ
ಕೈಕೇಯಿ ನನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಹೀಗೆಂದಳು: 'ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.'
ಭರತಾಯ ಪ್ರದಾತವ್ಯಮಿದಂ ರಾಜ್ಯಮಕಣ್ಟಕಮ್। ತ್ವಯಾ ತು ಖಲು ವಸ್ತವ್ಯಂ ನವ ವರ್ಷಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಚ
‘ಈ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ನೀನು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು.’
ವನೇ ಪ್ರವ್ರಜ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಪಿತರಂ ಮೋಚಯಾನೃತಾತ್ । ತಥೇತ್ಯುವಾಚ ತಾಂ ರಾಮಃ ಕೈಕೇಯೀಮಕುತೋಭಯಃ
‘ಕಾಕುತ್ಥ್ಸ್ತ ವಂಶದವನೇ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸು.’ ರಾಮನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಗೆ, ‘ಹೌದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಚಕಾರ ತದ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರ್ತಾ ಮಮ ದೃಢವ್ರತಃ। ದದ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಚಾನೃತಮ್
ನನ್ನ ಗಂಡನು ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು; ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಏತದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರಾಮಸ್ಯ ವ್ರತಂ ಧೃತಮನುತ್ತಮಮ್। ತಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ತು ವೈಮಾತ್ರೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಇದು ರಾಮನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ವ್ರತ. ಅವನ ಸಹೋದರನು, ಬೇರೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು.
ರಾಮಸ್ಯ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಸಹಾಯಃ ಸಮರೇಽರಿಹಾ। ಸ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ದೃಢವ್ರತಃ
ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನ ಜೊತೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನೂ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮತ್ತು ದೃಢವ್ರತಸ್ಥನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಅನ್ವಗಚ್ಛದ್ ಧನುಷ್ಪಾಣಿಃ ಪ್ರವ್ರಜನ್ತಂ ಮಯಾ ಸಹ। ಜಟೀ ತಾಪಸರೂಪೇಣ ಮಯಾ ಸಹ ಸಹಾನುಜಃ
ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವನು ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು; ಜಟೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ತಪಸ್ವಿಗಳ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದರು.
ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ಧರ್ಮನಿತ್ಯೋ ದೃಢವ್ರತಃ। ತೇ ವಯಂ ಪ್ರಚ್ಯುತಾ ರಾಜ್ಯಾತ್ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಸ್ತು ಕೃತೇ ತ್ರಯಃ
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವ ರಾಮನು ದೃಢವ್ರತದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ, ನಾವು ಮೂವರು ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟೆವು.
ವಿಚರಾಮ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ವನಂ ಗಮ್ಭೀರಮೋಜಸಾ। ಸಮಾಶ್ವಸ ಮುಹೂರ್ತಂ ತು ಶಕ್ಯಂ ವಸ್ತುಮಿಹ ತ್ವಯಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಾವು ಈ ಆಳವಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ಮೇ ಭರ್ತಾ ವನ್ಯಮಾದಾಯ ಪುಷ್ಕಲಮ್। ರುರೂನ್ ಗೋಧಾನ್ ವರಾಹಾಂಶ್ಚ ಹತ್ವಾಽಽದಾಯಾಮಿಷಂ ಬಹು
ನನ್ನ ಗಂಡನು ಸಾಕಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ತಂದು, ಮೃಗಗಳನ್ನು, ಗೋಧಿಗಳನ್ನು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ, ತುಂಬಾ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವನು.
ಸ ತ್ವಂ ನಾಮ ಚ ಗೋತ್ರಂ ಚ ಕುಲಮಾಚಕ್ಷ್ವ ತತ್ತ್ವತಃ। ಏಕಶ್ಚ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯೇ ಕಿಮರ್ಥಂ ಚರಸಿ ದ್ವಿಜ
ಆದುದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರು, ಕುಲ, ವಂಶವನ್ನು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳು; ಮತ್ತು ಏಕೆ ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆಂದು ಹೇಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ.
ಏವಂ ಬ್ರುವತ್ಯಾಂ ಸೀತಾಯಾಂ ರಾಮಪತ್ನ್ಯಾಂ ಮಹಾಬಲಃ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೋತ್ತರಂ ತೀವ್ರಂ ರಾವಣೋ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ
ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತೆಯು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಆಕೆಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ಯೇನ ವಿತ್ರಾಸಿತಾ ಲೋಕಾಃ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಾಃ। ಅಹಂ ಸ ರಾವಣೋ ನಾಮ ಸೀತೇ ರಕ್ಷೋಗಣೇಶ್ವರಃ
ಸೀತೆ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಭಯಪಡಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸರ ನಾಯಕನಾದ ನಾನು ರಾವಣ.
ತ್ವಾಂ ತು ಕಾಞ್ಚನವರ್ಣಾಭಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೌಶೇಯವಾಸಿನೀಮ್। ರತಿಂ ಸ್ವಕೇಷು ದಾರೇಷು ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮ್ಯನಿನ್ದಿತೇ
ಕಾಂಚನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ರೇಷ್ಮೆ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸಿದ ನೀನನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿರ್ದೋಷಿನಿಯೇ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿಯೇ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲ.
ಬಹ್ವೀನಾಮುತ್ತಮಸ್ತ್ರೀಣಾಮಾಹೃತಾನಾಮಿತಸ್ತತಃ। ಸರ್ವಾಸಾಮೇವ ಭದ್ರಂ ತೇ ಮಮಾಗ್ರಮಹಿಷೀ ಭವ
ನಾನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ತಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಮಹಿಷಿಯಾಗು, ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶುಭವಾಗಲಿ.
ಲಙ್ಕಾ ನಾಮ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ಮಮ ಮಹಾಪುರೀ। ಸಾಗರೇಣ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ನಿವಿಷ್ಟಾ ಗಿರಿಮೂರ್ಧನಿ
ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಹಾ ನಗರವಾದ ಲಂಕೆ ಇದೆ. ಆ ನಗರವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಒಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
ತತ್ರ ಸೀತೇ ಮಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ವನೇಷು ವಿಚರಿಷ್ಯಸಿ। ನ ಚಾಸ್ಯ ವನವಾಸಸ್ಯ ಸ್ಪೃಹಯಿಷ್ಯಸಿ ಭಾಮಿನಿ
ಅಲ್ಲಿ, ಸೀತೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಈ ಅರಣ್ಯ ವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಆಸೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಂದರಿಯೆ.
ಪಞ್ಚ ದಾಸ್ಯಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ। ಸೀತೇ ಪರಿಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಭಾರ್ಯಾ ಭವಸಿ ಮೇ ಯದಿ
ಸೀತೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾವಿರಾರು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಐದು ಸಾವಿರ ದಾಸಿಯರು ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ರಾವಣೇನೈವಮುಕ್ತಾ ತು ಕುಪಿತಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ। ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾನವದ್ಯಾಙ್ಗೀ ತಮನಾದೃತ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಮ್
ರಾವಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಜನಕನ ಮಗಳು ಸೀತೆ ಕೋಪಗೊಂಡಳು. ಅವಳು ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಳು.
ಮಹಾಗಿರಿಮಿವಾಕಮ್ಪ್ಯಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಸದೃಶಂ ಪತಿಮ್। ಮಹೋದಧಿಮಿವಾಕ್ಷೋಭ್ಯಮಹಂ ರಾಮಮನುವ್ರತಾ
ನಾನು ರಾಮನಿಗೆ ಭಕ್ತಳಾಗಿ ಇದ್ದೇನೆ. ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಅಚಲನು, ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನು, ಮಹಾಸಮುದ್ರದಂತೆ ಆಳವಾದವನು.