ವ್ಯನದದ್ ಭೈರವಂ ನಾದಂ ಧರಣ್ಯಾಮಲ್ಪಜೀವಿತಃ। ಮ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ಮಾರೀಚೋ ಜಹೌ ತಾಂ ಕೃತ್ರಿಮಾಂ ತನುಮ್
ಅವನ ಜೀವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭಯಾನಕವಾದ ಕೂಗು ಹಾಕಿದನು; ಸಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಾರುಚನು ಆ ಕೃತಕ ರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.
ಸ್ಮೃತ್ವಾ ತದ್ವಚನಂ ರಕ್ಷೋ ದಧ್ಯೌ ಕೇನ ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್। ಇಹ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಸೀತಾ ತಾಂ ಶೂನ್ಯೇ ರಾವಣೋ ಹರೇತ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಹಿಂದಿನ ಮಾತನ್ನು ನೆನೆದು, ಹೇಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು, ಆಗ ರಾವಣನು ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದನು.
ಸ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮಾಜ್ಞಾಯ ಚಕಾರ ಚ ತತಃ ಸ್ವನಮ್। ಸದೃಶಂ ರಾಘವಸ್ಯೇವ ಹಾ ಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತಿ ಚ
ಅವನು ಸಮಯ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ತಕ್ಷಣ ರಾಮನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ, 'ಹಾಯ್ ಸೀತೆ! ಲಕ್ಷ್ಮಣ!' ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದನು.
ತೇನ ಮರ್ಮಣಿ ನಿರ್ವಿದ್ಧಂ ಶರೇಣಾನುಪಮೇನ ಹಿ। ಮೃಗರೂಪಂ ತು ತತ್ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಿತಃ
ಅದು ಅಪೂರ್ವ ಬಾಣದಿಂದ ಜೀವದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದಾಗ, ಅವನು ಮೃಗರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ರಾಕ್ಷಸರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.
ಚಕ್ರೇ ಸ ಸುಮಹಾಕಾಯಂ ಮಾರೀಚೋ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಜನ್। ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ರಾಕ್ಷಸಂ ಭೀಮದರ್ಶನಮ್
ಮಹಾ ದೇಹವಿದ್ದ ಮಾರುಚನು ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು; ಭಯಾನಕವಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—
ರಾಮೋ ರುಧಿರಸಿಕ್ತಾಙ್ಗಂ ಚೇಷ್ಟಮಾನಂ ಮಹೀತಲೇ। ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ಸೀತಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ವಚಃ ಸ್ಮರನ್
ರಾಮನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಮನಸ್ಸು ಸೀತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.
ಮಾರೀಚಸ್ಯ ತು ಮಾಯೈಷಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ತು। ತತ್ ತಥಾ ಹ್ಯಭವಚ್ಚಾದ್ಯ ಮಾರೀಚೋಽಯಂ ಮಯಾ ಹತಃ
ಇದು ಮಾರುಚನ ಮಾಯೆ ಎಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೆನೆದು, ಇಂದು ಅದು ನಿಜವಾಗಿದೆ—ಈ ಮಾರುಚನು ನನ್ನಿಂದ ಸತ್ತನು.
ಹಾ ಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತ್ಯೇವಮಾಕ್ರುಶ್ಯ ತು ಮಹಾಸ್ವನಮ್। ಮಮಾರ ರಾಕ್ಷಸಃ ಸೋಽಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸೀತಾ ಕಥಂ ಭವೇತ್
'ಹಾಯ್ ಸೀತೆ! ಲಕ್ಷ್ಮಣ!' ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಸತ್ತನು; ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೀತೆಗೆ ಏನು ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ರಾಮನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.
ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಾಮವಸ್ಥಾಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ। ಇತಿ ಸಂಚಿನ್ತ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಮೋ ಹೃಷ್ಟತನೂರುಹಃ
ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವನು; ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತತ್ರ ರಾಮಂ ಭಯಂ ತೀವ್ರಮಾವಿವೇಶ ವಿಷಾದಜಮ್। ರಾಕ್ಷಸಂ ಮೃಗರೂಪಂ ತಂ ಹತ್ವಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ತತ್ಸ್ವನಮ್
ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಭಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ತೀವ್ರವಾದ ಆತಂಕವು ತಟ್ಟಿತು; ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಮೃಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಂದು, ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ನಿಹತ್ಯ ಪೃಷತಂ ಚಾನ್ಯಂ ಮಾಂಸಮಾದಾಯ ರಾಘವಃ। ತ್ವರಮಾಣೋ ಜನಸ್ಥಾನಂ ಸಸಾರಾಭಿಮುಖಂ ತದಾ
ಮತ್ತೊಂದು ಚಿರತೆ ಮೃಗವನ್ನು ಕೊಂದು, ಅದರ ಮಾಂಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ರಾಘವನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಜನಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
thumb|ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಆರ್ತಸ್ವರಂ ತು ತಂ ಭರ್ತುರ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಸದೃಶಂ ವನೇ। ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಸೀತಾ ಗಚ್ಛ ಜಾನೀಹಿ ರಾಘವಮ್
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ದುಃಖಭರಿತವಾದ ಕೂಗು ನನ್ನ ಗಂಡನದ್ದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ಸೀತೆಯವರು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ, 'ನೀನು ಹೋಗಿ ರಾಮನ ವಿಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಬಾ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ನಹಿ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಸ್ಥಾನೇ ಹೃದಯಂ ವಾವತಿಷ್ಠತೇ। ಕ್ರೋಶತಃ ಪರಮಾರ್ತಸ್ಯ ಶ್ರುತಃ ಶಬ್ದೋ ಮಯಾ ಭೃಶಮ್
ನನ್ನ ಜೀವಕ್ಕೂ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ, ಹೃದಯವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ; ಆತಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿರುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿ ತುಂಬಾ ಬೆದರಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ಆಕ್ರನ್ದಮಾನಂ ತು ವನೇ ಭ್ರಾತರಂ ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ। ತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಭಿಧಾವ ತ್ವಂ ಭ್ರಾತರಂ ಶರಣೈಷಿಣಮ್
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಗಿ ಸಹಾಯವನ್ನೆಡೆದು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಅಣ್ಣನನ್ನು ನೀನು ರಕ್ಷಿಸಲೇಬೇಕು; ಅವನು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ನೀನು ಬೇಗ ಹೋಗು.
ರಕ್ಷಸಾಂ ವಶಮಾಪನ್ನಂ ಸಿಂಹಾನಾಮಿವ ಗೋವೃಷಮ್। ನ ಜಗಾಮ ತಥೋಕ್ತಸ್ತು ಭ್ರಾತುರಾಜ್ಞಾಯ ಶಾಸನಮ್
ಅವನು ರಾಕ್ಷಸರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಹಸು ಸಿಂಹಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೂ ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
ತಮುವಾಚ ತತಸ್ತತ್ರ ಕ್ಷುಭಿತಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ। ಸೌಮಿತ್ರೇ ಮಿತ್ರರೂಪೇಣ ಭ್ರಾತುಸ್ತ್ವಮಸಿ ಶತ್ರುವತ್
ಅಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜನಕನ ಮಗಳು ಸೀತೆಯವರು, 'ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನೀನು ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯಾದರೂ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಯಸ್ತ್ವಮಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಭ್ರಾತರಂ ನಾಭಿಪದ್ಯಸೇ। ಇಚ್ಛಸಿ ತ್ವಂ ವಿನಶ್ಯನ್ತಂ ರಾಮಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ಕೃತೇ
ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಣ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನನ್ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ರಾಮನ ನಾಶವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಲೋಭಾತ್ತು ಮತ್ಕೃತೇ ನೂನಂ ನಾನುಗಚ್ಛಸಿ ರಾಘವಮ್। ವ್ಯಸನಂ ತೇ ಪ್ರಿಯಂ ಮನ್ಯೇ ಸ್ನೇಹೋ ಭ್ರಾತರಿ ನಾಸ್ತಿ ತೇ
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನೀನು ರಾಮನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅವನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷವಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ನಿನಗೆ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ.
ತೇನ ತಿಷ್ಠಸಿ ವಿಸ್ರಬ್ಧಂ ತಮಪಶ್ಯನ್ ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್। ಕಿಂ ಹಿ ಸಂಶಯಮಾಪನ್ನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಹ ಮಯಾ ಭವೇತ್
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನೀನು ಆತನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದೀಯೆ; ಅವನು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಕರ್ತವ್ಯಮಿಹ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಾ ಯತ್ಪ್ರಧಾನಸ್ತ್ವಮಾಗತಃ। ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣಾಂ ವೈದೇಹೀಂ ಬಾಷ್ಪಶೋಕಸಮನ್ವಿತಾಮ್
ನೀನು ಮುಖ್ಯ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಬಂದಿರುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಏನು ಕಾರಣ? ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಾ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೈದೇಹಿಯವರು ಹೇಳಿದರು.
ಅಬ್ರವೀಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತ್ರಸ್ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಮೃಗವಧೂಮಿವ। ಪನ್ನಗಾಸುರಗನ್ಧರ್ವದೇವದಾನವರಾಕ್ಷಸೈಃ
ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಭಯಗೊಂಡ ಸೀತೆಗೆ, ಹರಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ, 'ಪಾಮರರು, ಅಸುರರು, ಗಂಧರ್ವರು, ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ರಾಕ್ಷಸರು—' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಅಶಕ್ಯಸ್ತವ ವೈದೇಹಿ ಭರ್ತಾ ಜೇತುಂ ನ ಸಂಶಯಃ। ದೇವಿ ದೇವಮನುಷ್ಯೇಷು ಗನ್ಧರ್ವೇಷು ಪತತ್ರಿಷು
'ವೈದೇಹಿ, ನಿನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ಮಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.'
ರಾಕ್ಷಸೇಷು ಪಿಶಾಚೇಷು ಕಿನ್ನರೇಷು ಮೃಗೇಷು ಚ। ದಾನವೇಷು ಚ ಘೋರೇಷು ನ ಸ ವಿದ್ಯೇತ ಶೋಭನೇ
'ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚಿಗಳು, ಕಿನ್ನರರು, ಮೃಗಗಳು, ಭಯಾನಕ ದಾನವರು ಯಾರೂ ರಾಮನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಸುಂದರಿಯೆ.'
ಯೋ ರಾಮಂ ಪ್ರತಿಯುಧ್ಯೇತ ಸಮರೇ ವಾಸವೋಪಮಮ್। ಅವಧ್ಯಃ ಸಮರೇ ರಾಮೋ ನೈವಂ ತ್ವಂ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ
'ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ರಾಮನ ಎದುರು ಯಾರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಹುದು? ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದು.'
ನ ತ್ವಾಮಸ್ಮಿನ್ ವನೇ ಹಾತುಮುತ್ಸಹೇ ರಾಘವಂ ವಿನಾ। ಅನಿವಾರ್ಯಂ ಬಲಂ ತಸ್ಯ ಬಲೈರ್ಬಲವತಾಮಪಿ
'ರಾಘವನು ಇಲ್ಲದೆ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠರೂ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'
ತ್ರಿಭಿರ್ಲೋಕೈಃ ಸಮುದಿತೈಃ ಸೇಶ್ವರೈಃ ಸಾಮರೈರಪಿ। ಹೃದಯಂ ನಿರ್ವೃತಂ ತೇಽಸ್ತು ಸಂತಾಪಸ್ತ್ಯಜ್ಯತಾಂ ತವ
'ಮೂರು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರೂ ಅವನ ಬಲವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಶಾಂತವಾಗಲಿ, ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.'
ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ತೇ ಭರ್ತಾ ಶೀಘ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಮೃಗೋತ್ತಮಮ್। ನ ಸ ತಸ್ಯ ಸ್ವರೋ ವ್ಯಕ್ತಂ ನ ಕಶ್ಚಿದಪಿ ದೈವತಃ
'ನಿನ್ನ ಗಂಡನು ಶೀಘ್ರವೇ ಆ ಮೃಗವನ್ನು ಕೊಂದು ಹಿಂತಿರುಗುವನು; ನೀನು ಕೇಳಿದ ಧ್ವನಿ ಅವನದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ಯಾವ ದೇವರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ.'
ಗನ್ಧರ್ವನಗರಪ್ರಖ್ಯಾ ಮಾಯಾ ತಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಸಃ। ನ್ಯಾಸಭೂತಾಸಿ ವೈದೇಹಿ ನ್ಯಸ್ತಾ ಮಯಿ ಮಹಾತ್ಮನಾ
'ಅದು ಗಂಧರ್ವನಗರದಂತೆ ಕಾಣುವ ರಾಕ್ಷಸನ ಮಾಯೆ; ವೈದೇಹಿಯೆ, ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.'
ರಾಮೇಣ ತ್ವಂ ವರಾರೋಹೇ ನ ತ್ವಾಂ ತ್ಯಕ್ತುಮಿಹೋತ್ಸಹೇ। ಕೃತವೈರಾಶ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ವಯಮೇತೈರ್ನಿಶಾಚರೈಃ
'ಸುಂದರ ಕಟಿಯೆ, ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಈಗ ನಾವು ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ.'