ವಿಸ್ಮಯೋತ್ಫುಲ್ಲನಯನಾ ಸಸ್ನೇಹಂ ಸಮುದೈಕ್ಷತ। ಸ ಚ ತಾಂ ರಾಮದಯಿತಾಂ ಪಶ್ಯನ್ ಮಾಯಾಮಯೋ ಮೃಗಃ
ಆಕೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜಿಂಕೆ ರಾಮನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ವಿಚಚಾರ ತತಸ್ತತ್ರ ದೀಪಯನ್ನಿವ ತದ್ ವನಮ್। ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ನಾನಾರತ್ನಮಯಂ ಮೃಗಮ್। ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಸೀತಾ ಜಗಾಮ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ
ಅವನು ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಹಬ್ಬುವಂತೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಮೊದಲೇ ಎಂದೂ ಕಾಣದ, ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿ ಸೀತೆಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು.
thumb|ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ನಲವತ್ತಮೂರನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.
ಸಾ ತಂ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಕುಸುಮಾನಿ ವಿಚಿನ್ವತೀ। ಹೇಮರಾಜತವರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪಶೋಭಿತಮ್
ಸುಂದರ ನಡಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಆಕೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದಳು.
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಚಾನವದ್ಯಾಙ್ಗೀ ಮೃಷ್ಟಹಾಟಕವರ್ಣಿನೀ। ಭರ್ತಾರಮಪಿ ಚಕ್ರನ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚೈವ ಸಾಯುಧಮ್
ಆನಂದದಿಂದ, ದೋಷವಿಲ್ಲದ ರೂಪವಳಾದ ಆಕೆ, ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಮತ್ತು ಆಯುಧಧಾರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.
ಆಹೂಯಾಹೂಯ ಚ ಪುನಸ್ತಂ ಮೃಗಂ ಸಾಧು ವೀಕ್ಷತೇ। ಆಗಚ್ಛಾಗಚ್ಛ ಶೀಘ್ರಂ ವೈ ಆರ್ಯಪುತ್ರ ಸಹಾನುಜ
ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕರೆಯುತ್ತಾ, ಆಕೆ ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು; 'ಬನ್ನಿ, ಬನ್ನಿ ಬೇಗ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನೇ, ತಮ್ಮನೊಡನೆ ಬನ್ನಿ!' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
ತಾವಾಹೂತೌ ನರವ್ಯಾಘ್ರೌ ವೈದೇಹ್ಯಾ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ। ವೀಕ್ಷಮಾಣೌ ತು ತಂ ದೇಶಂ ತದಾ ದದೃಶತುರ್ಮೃಗಮ್
ವೈದೇಹಿಯ ಕರೆಯಲು, ನರಸಿಂಹರಾದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಕಂಡರು.
ಶಙ್ಕಮಾನಸ್ತು ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ತಮೇವೈನಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಮಾರೀಚಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಮೃಗಮ್
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅನುಮಾನಗೊಂಡ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಈ ಜಿಂಕೆ ಮಾರೀಚನಾದ ರಾಕ್ಷಸನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.'
ಚರನ್ತೋ ಮೃಗಯಾಂ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಪಾಪೇನೋಪಾಧಿನಾ ವನೇ। ಅನೇನ ನಿಹತಾ ರಾಮ ರಾಜಾನಃ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ
'ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ, ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹರ್ಷದಿಂದ ಬಂದ ರಾಜರು, ಕಾಮರೂಪಿಯಾದ ಈ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ರಾಮ.'
ಅಸ್ಯ ಮಾಯಾವಿದೋ ಮಾಯಾ ಮೃಗರೂಪಮಿದಂ ಕೃತಮ್। ಭಾನುಮತ್ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಗನ್ಧರ್ವಪುರಸಂನಿಭಮ್
'ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪವು ಉಂಟಾಗಿದೆ; ನರಸಿಂಹನೇ, ಇದು ಗಂಧರ್ವನಗರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.'
ಮೃಗೋ ಹ್ಯೇವಂವಿಧೋ ರತ್ನವಿಚಿತ್ರೋ ನಾಸ್ತಿ ರಾಘವ। ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತೀನಾಥ ಮಾಯೈಷಾ ಹಿ ನ ಸಂಶಯಃ
ರಾಘವ, ಇಂತಹ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮೃಗವು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ, ಇದು ಮಾಯೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಏವಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ। ಉವಾಚ ಸೀತಾ ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಛದ್ಮನಾ ಹೃತಚೇತನಾ
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪವಿತ್ರವಾದ ನಗುವಿನ ಸೀತಾ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಧ್ಯೆ ನುಡಿದರು.
ಆರ್ಯಪುತ್ರಾಭಿರಾಮೋಽಸೌ ಮೃಗೋ ಹರತಿ ಮೇ ಮನಃ। ಆನಯೈನಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕ್ರೀಡಾರ್ಥಂ ನೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆರ್ಯಪುತ್ರ, ಈ ಆಕರ್ಷಕ ಮೃಗವು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಇದನ್ನು ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ತಂದುಕೊಡು, ನಾವು ಇದರಿಂದ ಆಟವಾಡಬಹುದು.
ಇಹಾಶ್ರಮಪದೇಽಸ್ಮಾಕಂ ಬಹವಃ ಪುಣ್ಯದರ್ಶನಾಃ। ಮೃಗಾಶ್ಚರನ್ತಿ ಸಹಿತಾಶ್ಚಮರಾಃ ಸೃಮರಾಸ್ತಥಾ
ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ಅನೇಕ ಶುಭದರ್ಶನೆಯ ಮೃಗಗಳು, ಚಮರ, ಸೃಮರ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೃಗಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಋಕ್ಷಾಃ ಪೃಷತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ವಾನರಾಃ ಕಿನ್ನರಾಸ್ತಥಾ। ವಿಹರನ್ತಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ರೂಪಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಮಹಾಬಲಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಕರಡಿಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಕಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರೂ ಕೂಡಾ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಸುಂದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನ ಚಾನ್ಯಃ ಸದೃಶೋ ರಾಜನ್ ದೃಷ್ಟಃ ಪೂರ್ವಂ ಮೃಗೋ ಮಯಾ। ತೇಜಸಾ ಕ್ಷಮಯಾ ದೀಪ್ತ್ಯಾ ಯಥಾಯಂ ಮೃಗಸತ್ತಮಃ
ರಾಜನೇ, ಈ ರೀತಿಯ ಮೃಗವನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಈ ಮೃಗದ ತೇಜಸ್ಸು, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ.
ನಾನಾವರ್ಣವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೋ ರತ್ನಭೂತೋ ಮಮಾಗ್ರತಃ। ದ್ಯೋತಯನ್ ವನಮವ್ಯಗ್ರಂ ಶೋಭತೇ ಶಶಿಸಂನಿಭಃ
ಇದು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುವ ದೇಹದಿಂದ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ರತ್ನದಂತೆ, ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾಗಿಸಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಅಹೋ ರೂಪಮಹೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಸ್ವರಸಮ್ಪಚ್ಚ ಶೋಭನಾ। ಮೃಗೋಽದ್ಭುತೋ ವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೋ ಹೃದಯಂ ಹರತೀವ ಮೇ
ಅಯ್ಯೋ, ಇದರ ರೂಪ! ಇದರ ಲಾವಣ್ಯ! ಇದರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಹೊಳಪು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರ! ಈ ಅದ್ಭುತ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮೃಗವು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ.
ಯದಿ ಗ್ರಹಣಮಭ್ಯೇತಿ ಜೀವನ್ ನೇವ ಮೃಗಸ್ತವ। ಆಶ್ಚರ್ಯಭೂತಂ ಭವತಿ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ
ನೀನು ಈ ಮೃಗವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದರೆ, ಅದು ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುವುದೂ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಮಾಪ್ತವನವಾಸಾನಾಂ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ನಃ ಪುನಃ। ಅನ್ತಃಪುರೇ ವಿಭೂಷಾರ್ಥೋ ಮೃಗ ಏಷ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನಮ್ಮ ವನವಾಸ ಮುಗಿದು, ನಾವು ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಈ ಮೃಗವು ಅರಮನೆಯ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭರತಸ್ಯಾರ್ಯಪುತ್ರಸ್ಯ ಶ್ವಶ್ರೂಣಾಂ ಮಮ ಚ ಪ್ರಭೋ। ಮೃಗರೂಪಮಿದಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ
ಭರತ, ನನ್ನ ಅತ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ನನಗೆ, ಪ್ರಭುವೇ, ಈ ದಿವ್ಯ ಮೃಗದ ರೂಪವು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜೀವನ್ನ ಯದಿ ತೇಽಭ್ಯೇತಿ ಗ್ರಹಣಂ ಮೃಗಸತ್ತಮಃ। ಅಜಿನಂ ನರಶಾರ್ದೂಲ ರುಚಿರಂ ತು ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನೀನು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೃಗವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದರೆ, ನರಶಾರ್ದೂಲ, ಅದರ ಸುಂದರ ಚರ್ಮವು ನಿನಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ನಿಹತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಜಾಮ್ಬೂನದಮಯತ್ವಚಿ। ಶಷ್ಪಬೃಸ್ಯಾಂ ವಿನೀತಾಯಾಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಮುಪಾಸಿತುಮ್
ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ಅದರ ಬಂಗಾರದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹುಲ್ಲಿನ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಾಮವೃತ್ತಮಿದಂ ರೌದ್ರಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಸದೃಶಂ ಮತಮ್। ವಪುಷಾ ತ್ವಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ವಿಸ್ಮಯೋ ಜನಿತೋ ಮಮ
ಈ ಬಯಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠಿಣವೂ, ಹೆಂಗಸರು ಹೊಂದಬಾರದಂತದ್ದೂ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ರೂಪ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ.
ತೇನ ಕಾಞ್ಚನರೋಮ್ಣಾ ತು ಮಣಿಪ್ರವರಶೃಙ್ಗಿಣಾ। ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣೇನ ನಕ್ಷತ್ರಪಥವರ್ಚಸಾ
ಇದರ ಬಂಗಾರದ ರೋಮಗಳು, ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕೊಂಬುಗಳು, ತಾಜಾ ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪ್ರಕಾಶ—
ಬಭೂವ ರಾಘವಸ್ಯಾಪಿ ಮನೋ ವಿಸ್ಮಯಮಾಗತಮ್। ಇತಿ ಸೀತಾವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಮೃಗಮದ್ಭುತಮ್
ಸೀತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಅದ್ಭುತ ಮೃಗವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಘವನ ಮನಸ್ಸೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿತು.
ಲೋಭಿತಸ್ತೇನ ರೂಪೇಣ ಸೀತಯಾ ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಃ। ಉವಾಚ ರಾಘವೋ ಹೃಷ್ಟೋ ಭ್ರಾತರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ವಚಃ
ಆ ಮೃಗದ ರೂಪದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಸೀತೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ರಾಘವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸ್ಪೃಹಾಮುಲ್ಲಸಿತಾಮಿಮಾಮ್। ರೂಪಶ್ರೇಷ್ಠತಯಾ ಹ್ಯೇಷ ಮೃಗೋಽದ್ಯ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ವಿದೇಹಿಯ ಈ ಉತ್ಸುಕ ಆಸೆಯನ್ನು ನೋಡು. ಇದರ ಅಪೂರ್ವ ರೂಪದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಮೃಗವು ಇಂದು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ವನೇ ನನ್ದನೋದ್ದೇಶೇ ನ ಚೈತ್ರರಥಸಂಶ್ರಯೇ। ಕುತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಮೋ ಮೃಗಃ
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನಂದನವನದಲ್ಲಿಯೂ, ಚೈತ್ರರಥವನದಲ್ಲಿಯೂ, ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೃಗನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಮೃಗವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಾಶ್ಚ ರುಚಿರಾ ರೋಮರಾಜಯಃ। ಶೋಭನ್ತೇ ಮೃಗಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಚಿತ್ರಾಃ ಕನಕಬಿನ್ದುಭಿಃ
ಈ ಮೃಗನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಎದುರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಸುಂದರ ರೋಮಗಳ ಸಾಲುಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಕಳಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.