ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಹತಾನಿ ತೇ। ತ್ವದ್ವಿನಾಶಾತ್ ಕರೋಮ್ಯದ್ಯ ತೇಷಾಮಶ್ರುಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್
ನೀನು ಹತ್ತಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದೀಯೆ. ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸುತ್ತೇನೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪರಮಕ್ರುದ್ಧಃ ಸ ಗದಾಂ ಪರಮಾಙ್ಗದಾಮ್। ಖರಶ್ಚಿಕ್ಷೇಪ ರಾಮಾಯ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಮಶನಿಂ ಯಥಾ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಖರನು ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಗದೆಯನ್ನು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಎಸೆದನು.
ಖರಬಾಹುಪ್ರಮುಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಾ ಮಹತೀ ಗದಾ। ಭಸ್ಮ ವೃಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಗುಲ್ಮಾಂಶ್ಚ ಕೃತ್ವಾಗಾತ್ ತತ್ಸಮೀಪತಃ
ಖರನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಲಾದ ಆ ಮಹಾ ಜ್ವಲಂತ ಗದೆ, ಮರಗಳನ್ನೂ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನೂ ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತಾ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ತಾಮಾಪತನ್ತೀಂ ಮಹತೀಂ ಮೃತ್ಯುಪಾಶೋಪಮಾಂ ಗದಾಮ್। ಅನ್ತರಿಕ್ಷಗತಾಂ ರಾಮಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ಬಹುಧಾ ಶರೈಃ
ಆ ಮಹಾ ಗದೆ, ಮರಣದ ಪಾಶದಂತೆ ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ರಾಮನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರುಮಾಡಿದನು.
ಸಾ ವಿಶೀರ್ಣಾ ಶರೈರ್ಭಿನ್ನಾ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ। ಗದಾ ಮನ್ತ್ರೌಷಧಿಬಲೈರ್ವ್ಯಾಲೀವ ವಿನಿಪಾತಿತಾ
ಆ ಗದೆ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚೂರುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಅದು ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹಾವುಹಾಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು.
thumb|ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಮೂವತ್ತನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.
ಭಿತ್ತ್ವಾ ತು ತಾಂ ಗದಾಂ ಬಾಣೈ ರಾಘವೋ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ। ಸ್ಮಯಮಾನ ಇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸಂರಬ್ಧಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಧರ್ಮಪ್ರಿಯರಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಗದೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಹಾಕಿ, ನಗುತ್ತಾ ಕೋಪದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:
ಏತತ್ ತೇ ಬಲಸರ್ವಸ್ವಂ ದರ್ಶಿತಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಮ। ಶಕ್ತಿಹೀನತರೋ ಮತ್ತೋ ವೃಥಾ ತ್ವಮುಪಗರ್ಜಸಿ
ಅಯ್ಯೋ ದುಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸಾ, ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೆಲ್ಲಾ ಈಗ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ನೀನು ನನ್ನಿಗಿಂತ ದುರ್ಬಲನು, ಅದೆನೋ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
ಏಷಾ ಬಾಣವಿನಿರ್ಭಿನ್ನಾ ಗದಾ ಭೂಮಿತಲಂ ಗತಾ। ಅಭಿಧಾನಪ್ರಗಲ್ಭಸ್ಯ ತವ ಪ್ರತ್ಯಯಘಾತಿನೀ
ನೋಡು, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ನಿನ್ನ ಗದೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಇದು ನಿನ್ನ ಗರ್ವವನ್ನೂ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ನಾಶಮಾಡಿದೆ.
ಯತ್ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಿನಷ್ಟಾನಾಮಿದಮಶ್ರುಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್। ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಕರೋಮೀತಿ ಮಿಥ್ಯಾ ತದಪಿ ತೇ ವಚಃ
ನೀನು ಹೇಳಿದೆಯಲ್ಲ, ಹತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು, ಅದು ಕೂಡ ಸುಳ್ಳು ಮಾತು.
ನೀಚಸ್ಯ ಕ್ಷುದ್ರಶೀಲಸ್ಯ ಮಿಥ್ಯಾವೃತ್ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ। ಪ್ರಾಣಾನಪಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ಗರುತ್ಮಾನಮೃತಂ ಯಥಾ
ಹೀನ ಮನಸ್ಸಿನ, ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯ, ಸುಳ್ಳು ಮಾತುಗಳ ರಾಕ್ಷಸ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಗರುಡನು ಅಮೃತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಅದ್ಯ ತೇ ಭಿನ್ನಕಣ್ಠಸ್ಯ ಫೇನಬುದ್ಬುದಭೂಷಿತಮ್। ವಿದಾರಿತಸ್ಯ ಮದ್ಬಾಣೈರ್ಮಹೀ ಪಾಸ್ಯತಿ ಶೋಣಿತಮ್
ಇಂದು, ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಗಂಟಲು ಚೂರು ಚೂರಾಗಿ, ನಿನ್ನ ರಕ್ತವು ನೊರೆದು ಬರುವಂತೆ ಭೂಮಿ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ.
ಪಾಂಸುರೂಷಿತಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಸ್ರಸ್ತನ್ಯಸ್ತಭುಜದ್ವಯಃ। ಸ್ವಪ್ಸ್ಯಸೇ ಗಾಂ ಸಮಾಶ್ಲಿಷ್ಯ ದುರ್ಲಭಾಂ ಪ್ರಮದಾಮಿವ
ಮಣ್ಣು ತುಂಬಿ, ಕೈಗಳು ಬಿದ್ದಂತಾಗಿ, ನೀನು ನೆಲವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಮಲಗುತ್ತೀಯೆ.
ಪ್ರವೃದ್ಧನಿದ್ರೇ ಶಯಿತೇ ತ್ವಯಿ ರಾಕ್ಷಸಪಾಂಸನೇ। ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಶರಣ್ಯಾನಾಂ ಶರಣ್ಯಾ ದಣ್ಡಕಾ ಇಮೇ
ನೀನು, ಪಾಪಿ ರಾಕ್ಷಸ, ಆಳ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ಈ ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಗಳು ಆಶ್ರಯ ಹುಡುಕುವವರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಜನಸ್ಥಾನೇ ಹತಸ್ಥಾನೇ ತವ ರಾಕ್ಷಸ ಮಚ್ಛರೈಃ। ನಿರ್ಭಯಾ ವಿಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವತೋ ಮುನಯೋ ವನೇ
ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನೀನು ಹತರಾದ ಮೇಲೆ, ಮುನಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅದ್ಯ ವಿಪ್ರಸರಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ಹತಬಾನ್ಧವಾಃ। ಬಾಷ್ಪಾರ್ದ್ರವದನಾ ದೀನಾ ಭಯಾದನ್ಯಭಯಾವಹಾಃ
ಇಂದು, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು, ದುಃಖದಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಅದ್ಯ ಶೋಕರಸಜ್ಞಾಸ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಿರರ್ಥಿಕಾಃ। ಅನುರೂಪಕುಲಾಃ ಪತ್ನ್ಯೋ ಯಾಸಾಂ ತ್ವಂ ಪತಿರೀದೃಶಃ
ಇಂದು, ನೀನು ಪತಿ ಆದ ಯೋಗ್ಯ ಕುಲದ ಪತ್ನಿಯರು, ದುಃಖದ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ನೃಶಂಸಶೀಲ ಕ್ಷುದ್ರಾತ್ಮನ್ ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಣ್ಟಕ। ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಶಙ್ಕಿತೈರಗ್ನೌ ಮುನಿಭಿಃ ಪಾತ್ಯತೇ ಹವಿಃ
ಕ್ರೂರ ಸ್ವಭಾವದ, ಹೀನ ಮನಸ್ಸಿನ, ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕಂಟಕವಾದ ನೀನಿದ್ದರಿಂದ, ಮುನಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಮವನ್ನು ಶಂಕೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಮೇವಮಭಿಸಂರಬ್ಧಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ರಾಘವಂ ವನೇ। ಖರೋ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಯಾಮಾಸ ರೋಷಾತ್ ಖರತರಸ್ವರಃ
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಖರನು ಕೋಪದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಗದರಿದನು.
ದೃಢಂ ಖಲ್ವವಲಿಪ್ತೋಽಸಿ ಭಯೇಷ್ವಪಿ ಚ ನಿರ್ಭಯಃ। ವಾಚ್ಯಾವಾಚ್ಯಂ ತತೋ ಹಿ ತ್ವಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ವಶ್ಯೋ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ
ನೀನು ತುಂಬಾ ಅಹಂಕಾರಿಯು, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಭಯವಿಲ್ಲದವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಮರಣದ ವಶನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅರಿಯದೆ.
ಕಾಲಪಾಶಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಪುರುಷಾ ಹಿ ಯೇ। ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ನಿರಸ್ತಷಡಿನ್ದ್ರಿಯಾಃ
ಕಾಲದ ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡವರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ರಾಮಂ ಸಂರುಧ್ಯ ಭೃಕುಟಿಂ ತತಃ। ಸ ದದರ್ಶ ಮಹಾಸಾಲಮವಿದೂರೇ ನಿಶಾಚರಃ
ಹೀಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಭ್ರೂಭಂಗ ಮಾಡಿ, ಆ ರಾತ್ರಿಚರನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಶಾಲಮರವನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ರಣೇ ಪ್ರಹರಣಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಸರ್ವತೋ ಹ್ಯವಲೋಕಯನ್। ಸ ತಮುತ್ಪಾಟಯಾಮಾಸ ಸಂದಷ್ಟದಶನಚ್ಛದಮ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಿದ ಖರನು, ಆ ಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೋಪದಿಂದ ತುಟಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡನು.
ತಂ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ವಿನರ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಲಃ। ರಾಮಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಹತಸ್ತ್ವಮಿತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್
ಆ ಮರವನ್ನು ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿ, ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆದು, 'ನೀನು ಹತರಾದೆ' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು.
ತಮಾಪತನ್ತಂ ಬಾಣೌಘೈಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ರಾಮಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ರೋಷಮಾಹಾರಯತ್ ತೀವ್ರಂ ನಿಹನ್ತುಂ ಸಮರೇ ಖರಮ್
ಶೂರವಂತನಾದ ರಾಮನು, ತನ್ನತ್ತ ಬರುವ ಬಾಣಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕಿ, ಸಮರದಲ್ಲಿ ಖರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಬ್ಬಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಜಾತಸ್ವೇದಸ್ತತೋ ರಾಮೋ ರೋಷರಕ್ತಾನ್ತಲೋಚನಃ। ನಿರ್ಬಿಭೇದ ಸಹಸ್ರೇಣ ಬಾಣಾನಾಂ ಸಮರೇ ಖರಮ್
ಅದಾದಮೇಲೆ, ರಾಮನಿಗೆ ಬೆವರು ಬರುತ್ತಿತ್ತು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದವು. ಅವನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಖರನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ಬಾಣಾನ್ತರಾದ್ ರಕ್ತಂ ಬಹು ಸುಸ್ರಾವ ಫೇನಿಲಮ್। ಗಿರೇಃ ಪ್ರಸ್ರವಣಸ್ಯೇವ ಧಾರಾಣಾಂ ಚ ಪರಿಸ್ರವಃ
ಆ ಬಾಣಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ, ಖರನ ದೇಹದಿಂದ ತುಂಬಾ ನೊಣದ ರಕ್ತ ಹರಿದುಬಂದಿತು; ಅದು ಪರ್ವತದ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ವಿಕಲಃ ಸ ಕೃತೋ ಬಾಣೈಃ ಖರೋ ರಾಮೇಣ ಸಂಯುಗೇ। ಮತ್ತೋ ರುಧಿರಗನ್ಧೇನ ತಮೇವಾಭ್ಯದ್ರವದ್ ದ್ರುತಮ್
ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಖರನು ಬಲಹೀನನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು; ಆದರೆ ರಕ್ತದ ವಾಸನೆಗೆ ಹುಚ್ಚಾಗಿ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ರಾಮನತ್ತ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
ತಮಾಪತನ್ತಂ ಸಂಕ್ರುದ್ಧಂ ಕೃತಾಸ್ತ್ರೋ ರುಧಿರಾಪ್ಲುತಮ್। ಅಪಾಸರ್ಪದ್ ದ್ವಿತ್ರಿಪದಂ ಕಿಂಚಿತ್ತ್ವರಿತವಿಕ್ರಮಃ
ಆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದ ಖರನು ರಾಮನತ್ತ ಓಡಿಬಂದಾಗ, ರಾಮನು ಚುರುಕಾಗಿ ಎರಡು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು.
ತತಃ ಪಾವಕಸಂಕಾಶಂ ವಧಾಯ ಸಮರೇ ಶರಮ್। ಖರಸ್ಯ ರಾಮೋ ಜಗ್ರಾಹ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಮಿವಾಪರಮ್
ಆಮೇಲೆ, ಸಮರದಲ್ಲಿ ಖರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ರಾಮನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬಾಣವನ್ನು, ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಂತೆ ಹಿಡಿದನು.