ದುರ್ಜಯಃ ಕರವೀರಾಕ್ಷಃ ಪರುಷಃ ಕಾಲಕಾರ್ಮುಕಃ। ಹೇಮಮಾಲೀ ಮಹಾಮಾಲೀ ಸರ್ಪಾಸ್ಯೋ ರುಧಿರಾಶನಃ
ಜಯಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯನಾದ ಕರವೀರಾಕ್ಷ, ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದ ಪರುಷ, ಕಾಲಕರ್ಮುಕ, ಹೇಮಮಾಲಿ, ಮಹಾಮಾಲಿ, ಸರ್ಪಾಸ್ಯ, ರಕ್ತಪಾನಿ—
ದ್ವಾದಶೈತೇ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷಾಃ ಸಸೈನಿಕಾಃ। ರಾಮಮೇವಾಭ್ಯಧಾವನ್ತ ವಿಸೃಜನ್ತಃ ಶರೋತ್ತಮಾನ್
ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಮಹಾಶೂರರು, ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.
ತತಃ ಪಾವಕಸಂಕಾಶೈರ್ಹೇಮವಜ್ರವಿಭೂಷಿತೈಃ। ಜಘಾನ ಶೇಷಂ ತೇಜಸ್ವೀ ತಸ್ಯ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸಾಯಕೈಃ
ನಂತರ, ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ವಜ್ರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಮನು ಆ ಉಳಿದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ತೇ ರುಕ್ಮಪುಙ್ಖಾ ವಿಶಿಖಾಃ ಸಧೂಮಾ ಇವ ಪಾವಕಾಃ। ನಿಜಘ್ನುಸ್ತಾನಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಜ್ರಾ ಇವ ಮಹಾದ್ರುಮಾನ್
ಆ ಬಂಗಾರದ ತುದಿಯ ಬಾಣಗಳು ಧೂಮವಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿ, ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ವಜ್ರದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮರವನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಹೊಡೆದವು.
ರಕ್ಷಸಾಂ ತು ಶತಂ ರಾಮಃ ಶತೇನೈಕೇನ ಕಿರ್ಣನಾ। ಸಹಸ್ರಂ ತು ಸಹಸ್ರೇಣ ಜಘಾನ ರಣಮೂರ್ಧನಿ
ರಾಮನು ನೂರಾರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಸಾವಿರಾರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಾವಿರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ತೈರ್ಭಿನ್ನವರ್ಮಾಭರಣಾಶ್ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಶರಾಸನಾಃ। ನಿಪೇತುಃ ಶೋಣಿತಾದಿಗ್ಧಾ ಧರಣ್ಯಾಂ ರಜನೀಚರಾಃ
ಅವರ ಕವಚವೂ ಆಭರಣಗಳೂ ಮುರಿದುಹೋಯಿತು, ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ಆ ರಾತ್ರಿ ತಿರುಗಾಡುವ ರಾಕ್ಷಸರು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು.
ತೈರ್ಮುಕ್ತಕೇಶೈಃ ಸಮರೇ ಪತಿತೈಃ ಶೋಣಿತೋಕ್ಷಿತೈಃ। ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ವಸುಧಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಮಹಾವೇದಿಃ ಕುಶೈರಿವ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ, ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದ ರಾಕ್ಷಸರ ದೇಹಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅದು ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶವನ್ನು ಹಾಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ತತ್ಕ್ಷಣೇ ತು ಮಹಾಘೋರಂ ವನಂ ನಿಹತರಾಕ್ಷಸಮ್। ಬಭೂವ ನಿರಯಪ್ರಖ್ಯಂ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಕರ್ದಮಮ್
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಹತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಅರಣ್ಯವು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾಗಿ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಕೆಸರುಗೊಂಡ ನರಕದಂತಾಗಿತ್ತು.
ಚತುರ್ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೀಮಕರ್ಮಣಾಮ್। ಹತಾನ್ಯೇಕೇನ ರಾಮೇಣ ಮಾನುಷೇಣ ಪದಾತಿನಾ
ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಮಾನವನಾಗಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಕೊಂದನು.
ತಸ್ಯ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಖರಃ ಶೇಷೋ ಮಹಾರಥಃ। ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರಿಶಿರಾಶ್ಚೈವ ರಾಮಶ್ಚ ರಿಪುಸೂದನಃ
ಆ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಖರನು, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಥಸಾರಥಿ, ರಾಕ್ಷಸ ತ್ರಿಶಿರನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ರಾಮನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದರು.
ಶೇಷಾ ಹತಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ರಾಕ್ಷಸಾ ರಣಮೂರ್ಧನಿ। ಘೋರಾ ದುರ್ವಿಷಹಾಃ ಸರ್ವೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯಾಗ್ರಜೇನ ತೇ
ಮಿಗಿಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿ, ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಎದುರಿಸಲಾಗದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣ ರಾಮನು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಸಂಹರಿಸಿದ್ದನು.
ತತಸ್ತು ತದ್ಭೀಮಬಲಂ ಮಹಾಹವೇ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ರಾಮೇಣ ಹತಂ ಬಲೀಯಸಾ। ರಥೇನ ರಾಮಂ ಮಹತಾ ಖರಸ್ತತಃ ಸಮಾಸಸಾದೇನ್ದ್ರ ಇವೋದ್ಯತಾಶನಿಃ
ಅದಾದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಭಯಾನಕ ಸೇನೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಖರನು ದೊಡ್ಡ ರಥದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿದಂತೆ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.
thumb|ಸಪ್ತವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಖರಂ ತು ರಾಮಾಭಿಮುಖಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಂ ವಾಹಿನೀಪತಿಃ। ರಾಕ್ಷಸಸ್ತ್ರಿಶಿರಾ ನಾಮ ಸಂನಿಪತ್ಯೇದಮಬ್ರವೀತ್
ಖರನು ರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಸೇನಾಧಿಪತಿ ತ್ರಿಶಿರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಅವನ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆಂದನು.
ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯ ವಿಕ್ರಾನ್ತಂ ತ್ವಂ ನಿವರ್ತಸ್ವ ಸಾಹಸಾತ್। ಪಶ್ಯ ರಾಮಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಸಂಯುಗೇ ವಿನಿಪಾತಿತಮ್
ನನ್ನನ್ನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸು; ನೀನು ಈ ಅವಿವೇಕವನ್ನು ಬಿಡು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡು.
ಪ್ರತಿಜಾನಾಮಿ ತೇ ಸತ್ಯಮಾಯುಧಂ ಚಾಹಮಾಲಭೇ। ಯಥಾ ರಾಮಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ ವಧಾರ್ಹಂ ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಮ್
ನಾನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆ; ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರು ಮರಣಾರ್ಹನೋ ಆ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ.
ಅಹಂ ವಾಸ್ಯ ರಣೇ ಮೃತ್ಯುರೇಷ ವಾ ಸಮರೇ ಮಮ। ವಿನಿವರ್ತ್ಯ ರಣೋತ್ಸಾಹಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ಪ್ರಾಶ್ನಿಕೋ ಭವ
ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಮರಣವಾಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಅವನು ನನಗೆ ಮರಣವಾಗುತ್ತಾನೆ; ನೀನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಆಸೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರು.
ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ವಾ ಹತೇ ರಾಮೇ ಜನಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯಸಿ। ಮಯಿ ವಾ ನಿಹತೇ ರಾಮಂ ಸಂಯುಗಾಯ ಪ್ರಯಾಸ್ಯಸಿ
ರಾಮನು ಹತರಾದರೆ ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜನಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೀಯೆ; ನಾನು ಹತರಾದರೆ ನೀನು ರಾಮನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೀಯೆ.
ಖರಸ್ತ್ರಿಶಿರಸಾ ತೇನ ಮೃತ್ಯುಲೋಭಾತ್ ಪ್ರಸಾದಿತಃ। ಗಚ್ಛ ಯುಧ್ಯೇತ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ರಾಘವಾಭಿಮುಖೋ ಯಯೌ
ತ್ರಿಶಿರನು ಮರಣದ ಆಸೆಯಿಂದ ಖರನನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಖರನು 'ಹೋಗು, ಯುದ್ಧ ಮಾಡು' ಎಂದು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ತ್ರಿಶಿರನು ರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
ತ್ರಿಶಿರಾಸ್ತು ರಥೇನೈವ ವಾಜಿಯುಕ್ತೇನ ಭಾಸ್ವತಾ। ಅಭ್ಯದ್ರವದ್ ರಣೇ ರಾಮಂ ತ್ರಿಶೃಙ್ಗ ಇವ ಪರ್ವತಃ
ತ್ರಿಶಿರನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ರಾಮನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
ಶರಧಾರಾಸಮೂಹಾನ್ ಸ ಮಹಾಮೇಘ ಇವೋತ್ಸೃಜನ್। ವ್ಯಸೃಜತ್ ಸದೃಶಂ ನಾದಂ ಜಲಾರ್ದ್ರಸ್ಯೇವ ದುನ್ದುಭೇಃ
ಅವನಿಂದ ಬಾಣಗಳ ಹರಿವುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮೋಡದಂತೆ ಹೊರಬಿದ್ದವು; ಅವು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದ ಡುಂಡುಭಿಯ ಶಬ್ದದಂತೆ ಕೇಳಿಬಂದವು.
ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಘವಃ। ಧನುಷಾ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ವಿಧುನ್ವನ್ ಸಾಯಕಾನ್ ಶಿತಾನ್
ತ್ರಿಶಿರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.
ಸ ಸಮ್ಪ್ರಹಾರಸ್ತುಮುಲೋ ರಾಮತ್ರಿಶಿರಸೋಸ್ತದಾ। ಸಮ್ಬಭೂವಾತಿಬಲಿನೋಃ ಸಿಂಹಕುಞ್ಜರಯೋರಿವ
ಆಗ ರಾಮ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶಿರ ಇಬ್ಬರೂ ಅಪಾರ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಡುವೆ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಹೋರಾಟದಂತೆ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದ ಸಮರ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತತಸ್ತ್ರಿಶಿರಸಾ ಬಾಣೈರ್ಲಲಾಟೇ ತಾಡಿತಸ್ತ್ರಿಭಿಃ। ಅಮರ್ಷೀ ಕುಪಿತೋ ರಾಮಃ ಸಂರಬ್ಧ ಇದಮಬ್ರವೀತ್
ಆಮೇಲೆ, ತ್ರಿಶಿರನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಮನ ನಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ, ರಾಮನು ಕೋಪದಿಂದ, ಅಸಹ್ಯದಿಂದ ಉರಿದು ಹೀಗೆಂದನು.
ಅಹೋ ವಿಕ್ರಮಶೂರಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯೇದೃಶಂ ಬಲಮ್। ಪುಷ್ಪೈರಿವ ಶರೈರ್ಯೋಽಹಂ ಲಲಾಟೇಽಸ್ಮಿ ಪರಿಕ್ಷತಃ
ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವಂತ ಈ ರಾಕ್ಷಸ! ಅವನ ಬಾಣಗಳು ಹೂವಿನಂತೆ ನನ್ನ ನುಣುಪಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಯಮಾಡಿವೆ.
ಮಮಾಪಿ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ಶರಾಂಶ್ಚಾಪಗುಣಾಚ್ಚ್ಯುತಾನ್। ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸುಸಂರಬ್ಧಃ ಶರಾನಾಶೀವಿಷೋಪಮಾನ್
ನಾನೂ ನನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣಗಳನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತುಂಬಾ ಕೋಪಗೊಂಡು, ವಿಷದ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ತ್ರಿಶಿರೋವಕ್ಷಸಿ ಕ್ರುದ್ಧೋ ನಿಜಘಾನ ಚತುರ್ದಶ। ಚತುರ್ಭಿಸ್ತುರಗಾನಸ್ಯ ಶರೈಃ ಸಂನತಪರ್ವಭಿಃ
ಕೋಪದಿಂದ ರಾಮನು ತ್ರಿಶಿರಸನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ನ್ಯಪಾತಯತ ತೇಜಸ್ವೀ ಚತುರಸ್ತಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ। ಅಷ್ಟಭಿಃ ಸಾಯಕೈಃ ಸೂತಂ ರಥೋಪಸ್ಥೇ ನ್ಯಪಾತಯತ್
ಆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಮನು ಆ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕಿಳಿಸಿದನು. ಎಂಟು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ರಥದೊಳಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
ರಾಮಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ಬಾಣೇನ ಧ್ವಜಂ ಚಾಸ್ಯ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್। ತತೋ ಹತರಥಾತ್ ತಸ್ಮಾದುತ್ಪತನ್ತಂ ನಿಶಾಚರಮ್
ರಾಮನು ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಅವನ ಎತ್ತಿದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು. ನಂತರ, ರಥವು ನಾಶವಾದಾಗ ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸನು ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಚಿಚ್ಛೇದ ರಾಮಸ್ತಂ ಬಾಣೈರ್ಹೃದಯೇ ಸೋಽಭವಜ್ಜಡಃ। ಸಾಯಕೈಶ್ಚಾಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಾ ಸಾಮರ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ
ಅವನು ಹಾರುವಾಗ ರಾಮನು ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಬ್ಧನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನು ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಸುರಿದನು.