ತಯಾ ಪರುಷಿತಃ ಪೂರ್ವಂ ಪುನರೇವ ಪ್ರಶಂಸಿತಃ। ಅಬ್ರವೀದ್ ದೂಷಣಂ ನಾಮ ಖರಃ ಸೇನಾಪತಿಂ ತದಾ
ಅವಳು ಮೊದಲು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರೂ, ಈಗ ಮತ್ತೆ ಹೊಗಳಿದಾಗ, ಖರನು ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ದೂಷಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಾನುವರ್ತಿನಾಮ್। ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೀಮವೇಗಾನಾಂ ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಾಮ್
ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯದ, ಭಯಾನಕ ವೇಗದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ನನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದಾರೆ.
ನೀಲಜೀಮೂತವರ್ಣಾನಾಂ ಲೋಕಹಿಂಸಾವಿಹಾರಿಣಾಮ್। ಸರ್ವೋದ್ಯೋಗಮುದೀರ್ಣಾನಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಸೌಮ್ಯ ಕಾರಯ
ಅವರು ಮಳೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವವರು, ಎಲ್ಲರೂ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೂಡಿಸು, ಪ್ರಿಯವನೇ.
ಉಪಸ್ಥಾಪಯ ಮೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ರಥಂ ಸೌಮ್ಯ ಧನೂಂಷಿ ಚ। ಶರಾಂಶ್ಚ ಚಿತ್ರಾನ್ ಖಡ್ಗಾಂಶ್ಚ ಶಕ್ತೀಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಶಿತಾಃ
ನನ್ನ ರಥವನ್ನೂ, ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ, ವಿವಿಧ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ, ಕತ್ತಿಗಳನ್ನೂ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಬೇಗ ತಂದುಕೊಡು, ಪ್ರಿಯವನೇ.
ಅಗ್ರೇ ನಿರ್ಯಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ವಧಾರ್ಥಂ ದುರ್ವಿನೀತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ರಣಕೋವಿದ
ನಾನು ಪೌಲಸ್ತ್ಯರಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರುಗಳ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಆ ಅಡ್ಡತನದ ರಾಮನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇತಿ ತಸ್ಯ ಬ್ರುವಾಣಸ್ಯ ಸೂರ್ಯವರ್ಣಂ ಮಹಾರಥಮ್। ಸದಶ್ವೈಃ ಶಬಲೈರ್ಯುಕ್ತಮಾಚಚಕ್ಷೇಽಥ ದೂಷಣಃ
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೂಷಣನು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕುದುರೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲಾದ ಮಹಾರಥವನ್ನು ತರಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.
ತಂ ಮೇರುಶಿಖರಾಕಾರಂ ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣಮ್। ಹೇಮಚಕ್ರಮಸಮ್ಬಾಧಂ ವೈದೂರ್ಯಮಯಕೂಬರಮ್
ಆ ರಥವು ಮೆರು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು, ಉರಿದ ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಚಿನ್ನದ ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವೈಡೂರ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
ಮತ್ಸ್ಯೈಃ ಪುಷ್ಪೈರ್ದ್ರುಮೈಃ ಶೈಲೈಶ್ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೈಶ್ಚ ಕಾಞ್ಚನೈಃ। ಮಾಙ್ಗಲ್ಯೈಃ ಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ತಾರಾಭಿಶ್ಚ ಸಮಾವೃತಮ್
ಆ ರಥವು ಮೀನು, ಹೂವು, ಮರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಶುಭಕರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು.
ಧ್ವಜನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕಿಂಕಿಣೀವರಭೂಷಿತಮ್। ಸದಶ್ವಯುಕ್ತಂ ಸೋಽಮರ್ಷಾದಾರುರೋಹ ಖರಸ್ತದಾ
ಧ್ವಜಗಳು, ತಲವಾರುಗಳು, ಉತ್ತಮ ಗಂಟೆಗಳು, ಸದಾ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲಾದ ಆ ರಥವನ್ನು ಖರನು ಕೋಪದಿಂದ ಏರಿ ಕುಳಿತನು.
ಖರಸ್ತು ತನ್ಮಹತ್ಸೈನ್ಯಂ ರಥಚರ್ಮಾಯುಧಧ್ವಜಮ್। ನಿರ್ಯಾತೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ದೂಷಣಃ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್
ಖರನು ಆ ಮಹಾಸೈನ್ಯವನ್ನು, ರಥಗಳು, ಕವಚಗಳು, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನೋಡಿ, ದೂಷಣನಿಗೆ 'ಹೊಗಿರಿ!' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತತಸ್ತದ್ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸೈನ್ಯಂ ಘೋರಚರ್ಮಾಯುಧಧ್ವಜಮ್। ನಿರ್ಜಗಾಮ ಜನಸ್ಥಾನಾನ್ಮಹಾನಾದಂ ಮಹಾಜವಮ್
ಆಗ ಆ ಭಯಾನಕ ಕವಚ, ಆಯುಧ, ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆ ಜನಸ್ಥಾನದಿಂದ ಭಯಾನಕ ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟಿತು.
ಮುದ್ಗರೈಃ ಪಟ್ಟಿಶೈಃ ಶೂಲೈಃ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಪರಶ್ವಧೈಃ। ಖಡ್ಗೈಶ್ಚಕ್ರೈಶ್ಚ ಹಸ್ತಸ್ಥೈರ್ಭ್ರಾಜಮಾನೈಃ ಸತೋಮರೈಃ
ಅವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರಿಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಶೂಲಗಳು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪರಶುಗಳು, ತಲವಾರುಗಳು, ಚಕ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಟೊಮರಗಳು ಹಿಡಿದು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶಕ್ತಿಭಿಃ ಪರಿಘೈರ್ಘೋರೈರತಿಮಾತ್ರೈಶ್ಚ ಕಾರ್ಮುಕೈಃ। ಗದಾಸಿಮುಸಲೈರ್ವಜ್ರೈರ್ಗೃಹೀತೈರ್ಭೀಮದರ್ಶನೈಃ
ಅವರು ಶಕ್ತಿಗಳು, ಭಯಾನಕ ಗದೆಗಳು, ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಅಸಿಗಳು, ಮೊಸಳೆಗಳು, ವಜ್ರಗಳು ಹಿಡಿದು, ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಸುಘೋರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ। ನಿರ್ಯಾತಾನಿ ಜನಸ್ಥಾನಾತ್ ಖರಚಿತ್ತಾನುವರ್ತಿನಾಮ್
ಖರನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಭಯಾನಕ ರಾಕ್ಷಸರು ಜನಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಟರು.
ತಾಂಸ್ತು ನಿರ್ಧಾವತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಭೀಮದರ್ಶನಾನ್। ಖರಸ್ಯಾಥ ರಥಃ ಕಿಂಚಿಜ್ಜಗಾಮ ತದನನ್ತರಮ್
ಆ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಖರನ ರಥವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಹೋದಿತು.
ಸಂಚೋದಿತೋ ರಥಃ ಶೀಘ್ರಂ ಖರಸ್ಯ ರಿಪುಘಾತಿನಃ। ಶಬ್ದೇನಾಪೂರಯಾಮಾಸ ದಿಶಃ ಸಪ್ರದಿಶಸ್ತಥಾ
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಖರನ ರಥವು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿದಾಗ ಅದರ ಶಬ್ದದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಿಕ್ಕುಗಳು ತುಂಬಿದವು.
ಪ್ರವೃದ್ಧಮನ್ಯುಸ್ತು ಖರಃ ಖರಸ್ವರೋ ರಿಪೋರ್ವಧಾರ್ಥಂ ತ್ವರಿತೋ ಯಥಾನ್ತಕಃ। ಅಚೂಚುದತ್ ಸಾರಥಿಮುನ್ನದನ್ ಪುನ- ರ್ಮಹಾಬಲೋ ಮೇಘ ಇವಾಶ್ಮವರ್ಷವಾನ್
ಖರನು ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುವಿನ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಂತೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಾಗಿದನು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೂಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು, ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುವಂತೆ.
thumb|ತ್ರಯೋವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಯರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯೋವಿಂಶಃ ಸರ್ಗಃ ॥೩-
ಪವಿತ್ರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಸರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ತತ್ಪ್ರಯಾತಂ ಬಲಂ ಘೋರಮಶಿವಂ ಶೋಣಿತೋದಕಮ್। ಅಭ್ಯವರ್ಷನ್ಮಹಾಘೋರಸ್ತುಮುಲೋ ಗರ್ದಭಾರುಣಃ
ಆ ಭಯಾನಕ, ಅಶುಭ ಸೇನೆ ಹೊರಟಾಗ, ಗರ್ಜಿ ಗರ್ಜಿ, ಕತ್ತೆಯಂತೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರಕ್ತದ ಮಳೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಿತು.
ನಿಪೇತುಸ್ತುರಗಾಸ್ತಸ್ಯ ರಥಯುಕ್ತಾ ಮಹಾಜವಾಃ। ಸಮೇ ಪುಷ್ಪಚಿತೇ ದೇಶೇ ರಾಜಮಾರ್ಗೇ ಯದೃಚ್ಛಯಾ
ಆ ಮಹಾ ವೇಗದ ರಥದ ಕುದುರೆಗಳು, ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ರಾಜಮಾರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಚಾನಕ್ ಬಿದ್ದವು.
ಶ್ಯಾಮಂ ರುಧಿರಪರ್ಯನ್ತಂ ಬಭೂವ ಪರಿವೇಷಣಮ್। ಅಲಾತಚಕ್ರಪ್ರತಿಮಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್
ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತಲೂ, ಉರಿಯುವ ಚಕ್ರದಂತೆ, ಕಪ್ಪು ರಕ್ತದ ಬಣ್ಣದ ವಲಯವು ಕಾಣಿಸಿತು.
ತತೋ ಧ್ವಜಮುಪಾಗಮ್ಯ ಹೇಮದಣ್ಡಂ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್। ಸಮಾಕ್ರಮ್ಯ ಮಹಾಕಾಯಸ್ತಸ್ಥೌ ಗೃಧ್ರಃ ಸುದಾರುಣಃ
ಆಮೇಲೆ, ಎತ್ತಿದ ಚಿನ್ನದ ಧ್ವಜದ ಬಳಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಭಯಾನಕ ಗಿಡುಗು ಹಾರಿ ಕುಳಿತಿತು.
ಜನಸ್ಥಾನಸಮೀಪೇ ಚ ಸಮಾಕ್ರಮ್ಯ ಖರಸ್ವನಾಃ। ವಿಸ್ವರಾನ್ ವಿವಿಧಾನ್ ನಾದಾನ್ ಮಾಂಸಾದಾ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ
ಜನಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತಿರ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಖರನಾದದಂತೆ ಭಯಾನಕವಾದ ವಿವಿಧ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದವು.
ವ್ಯಾಜಹ್ರುರಭಿದೀಪ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ವೈ ಭೈರವಸ್ವನಮ್। ಅಶಿವಂ ಯಾತುಧಾನಾನಾಂ ಶಿವಾ ಘೋರಾ ಮಹಾಸ್ವನಾಃ
ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಭಯಂಕರ ಮತ್ತು ಭೀಕರವಾದ, ಆದರೆ ಶುಭವಾಗಿರುವ ರಾತ್ರಿಚರಗಳು ಭಯಾನಕವಾದ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದವು.
ಪ್ರಭಿನ್ನಗಜಸಂಕಾಶಾಸ್ತೋಯಶೋಣಿತಧಾರಿಣಃ। ಆಕಾಶಂ ತದನಾಕಾಶಂ ಚಕ್ರುರ್ಭೀಮಾಮ್ಬುವಾಹಕಾಃ
ಚೂರುಮುರಿದ ಆನೆಗಳಂತಿರುವ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಭಾರೀ ಮೋಡಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಆಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟವು.
ಬಭೂವ ತಿಮಿರಂ ಘೋರಮುದ್ಧತಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ದಿಶೋ ವಾ ಪ್ರದಿಶೋ ವಾಪಿ ಸುವ್ಯಕ್ತಂ ನ ಚಕಾಶಿರೇ
ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ, ಭಾರೀ, ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸಿತು; ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಮಧ್ಯದ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಕ್ಷತಜಾರ್ದ್ರಸವರ್ಣಾಭಾ ಸಂಧ್ಯಾ ಕಾಲಂ ವಿನಾ ಬಭೌ। ಖರಂ ಚಾಭಿಮುಖಂ ನೇದುಸ್ತದಾ ಘೋರಾ ಮೃಗಾಃ ಖಗಾಃ
ಅಂದು ಸಮಯವಿಲ್ಲದೆ, ಹೊಸ ರಕ್ತದ ವರ್ಣದಂತೆ ಸಂಧ್ಯೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು; ಆಗ ಭಯಾನಕವಾದ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಖರನ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಕೂಗಿದವು.
ಕಙ್ಕಗೋಮಾಯುಗೃಧ್ರಾಶ್ಚ ಚುಕ್ರುಶುರ್ಭಯಶಂಸಿನಃ। ನಿತ್ಯಾಶಿವಕರಾ ಯುದ್ಧೇ ಶಿವಾ ಘೋರನಿದರ್ಶನಾಃ
ಕಂಕಗಳು, ನರಿ ಮತ್ತು ಗಿಡುಗಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಶುಭ ಸೂಚಿಸುವ ಭಯಾನಕ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದವು.
ನೇದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಭಿಮುಖಂ ಜ್ವಾಲೋದ್ಗಾರಿಭಿರಾನನೈಃ। ಕಬನ್ಧಃ ಪರಿಘಾಭಾಸೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಭಾಸ್ಕರಾನ್ತಿಕೇ
ಬಲನ ಎದುರಿಗೆ, ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉಗುಳುವ ಬಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ರೂಪವು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಜಗ್ರಾಹ ಸೂರ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಭಾನುರಪರ್ವಣಿ ಮಹಾಗ್ರಹಃ। ಪ್ರವಾತಿ ಮಾರುತಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಿಷ್ಪ್ರಭೋಽಭೂದ್ ದಿವಾಕರಃ
ಸರ್ವಭಾನು ಎಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯನು ತಪ್ಪಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಗಾಳಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೀಸಿತು, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದವನಾದನು.