ಏವಂ ತು ವಿಲಪನ್ ದೀನೋ ಭರತ: ಸ ಮಹಾಯಶಾ: । ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇ ಽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ದು:ಖಿತೋ ಮನ್ತ್ರಿಭಿ: ಸಹ ।। ೨.೧೧೫.
ಹೀಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾ, ಮಹಾಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಭರತನು, ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
ಸ ವಲ್ಕಲಜಟಾಧಾರೀ ಮುನಿವೇಷಧರ: ಪ್ರಭು: । ನನ್ದಿಗ್ರಾಮೇ ಽವಸದ್ವೀರ: ಸಸೈನ್ಯೋ ಭರತಸ್ತದಾ ।। ೨.೧೧೫.
ಅವನು ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಜಟೆ ಧರಿಸಿ, ಮುನಿವೇಷದಲ್ಲಿ, ಶೂರನಾದ ಭರತನು, ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ರಾಮಾಗಮನಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ ಭರತೋ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲ: । ಭ್ರಾತುರ್ವಚನಕಾರೀ ಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾರಗಸ್ತಥಾ ।। ೨.೧೧೫.
ಭರತನು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವನಾಗಿ, ರಾಮನ ಹಿಂತಿರುಗುವಿಕೆಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಅಣ್ಣನ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು.
ಪಾದುಕೇ ತ್ವಭಿಷಿಚ್ಯಾಥ ನನ್ದ್ರಿಗ್ರಾಮೇ ಽವಸತ್ತದಾ । ಭರತ: ಶಾಸನಂ ಸರ್ವಂ ಪಾದುಕಾಭ್ಯಾಂ ನ್ಯವೇದಯತ್ ।। ೨.೧೧೫.
ಪಾದುಕೆಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಭರತನು ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪಾದುಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
ತತಸ್ತು ಭರತ: ಶ್ರೀಮಾನಭಿಷಿಚ್ಯಾರ್ಯ್ಯಪಾದುಕೇ । ತದಧೀನಸ್ತದಾ ರಾಜ್ಯಂ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಸರ್ವದಾ ।। ೨.೧೧೫.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ಗೌರವಪೂರ್ಣವಾದ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನೆ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ಪಾದುಕೆಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ತದಾ ಹಿ ಯತ್ಕಾರ್ಯ್ಯಮುಪೈತಿ ಕಿಞ್ಚಿದುಪಾಯನಂ ಚೋಪಹೃತಂ ಮಹಾರ್ಹಮ್ । ಸ ಪಾದುಕಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ನಿವೇದ್ಯ ಚಕಾರ ಪಶ್ಚಾದ್ಭರತೋ ಯಥಾವತ್ ।। ೨.೧೧೫.
ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಎದುರಾದರೂ ಅಥವಾ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಉಡುಗೊರೆ ಬಂದರೂ, ಭರತನು ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಪಾದುಕೆಗಳ ಮುಂದೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಞ್ಚದಶೋತ್ತರಶತತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮಹತ್ತರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ನೂರ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯಿತು.
thumb|ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಪ್ರತಿಪ್ರಯಾತೇ ಭರತೇ ವಸನ್ ರಾಮಸ್ತಪೋವನೇ । ಲಕ್ಷಯಾಮಾಸ ಸೋದ್ವೇಗಮಥೌತ್ಸುಕ್ಯಂ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ।। ೨.೧೧೬.
ಭರತನು ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನಂತರ ರಾಮನು ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.
ಯೇ ತತ್ರ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ತಾಪಸಾಶ್ರಮೇ । ರಾಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನಿರತಾಸ್ತಾನಲಕ್ಷಯದುತ್ಸುಕಾನ್ ।। ೨.೧೧೬.
ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಮುಂಭಾಗದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಆತಂಕದಿಂದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸಿದನು.
ನಯನೈರ್ಭುಕುಟೀಭಿಶ್ಚ ರಾಮಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯ ಶಙ್ಕಿತಾ: । ಅನ್ಯೋನ್ಯಮುಪಜಲ್ಪನ್ತ: ಶನೈಶ್ಚಕ್ರುರ್ಮಿಥ: ಕಥಾ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಭ್ರೂಭಂಗದಿಂದ ರಾಮನ ಕಡೆ ಸೂಚಿಸಿ, ಸಂಶಯದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ತೇಷಾಮೌತ್ಸುಕ್ಯಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ರಾಮಸ್ತ್ವಾತ್ಮನಿ ಶಙ್ಕಿತ: । ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರುವಾಚೇದಮೃಷಿಂ ಕುಲಪತಿಂ ತತ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರ ಆತಂಕವನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನಿಗೂ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಮುನಿಗಳ ನಾಯಕನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು.
ನ ಕಚ್ಚಿದ್ಭಗವನ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮಿದಂ ಮಯಿ । ದೃಶ್ಯತೇ ವಿಕೃತಂ ಯೇನ ವಿಕ್ರಿಯನ್ತೇ ತಪಸ್ವಿನ: ।। ೨.೧೧೬.
ಆಚಾರ್ಯರೆ, ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಯಾವ ವರ್ತನೆಯೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ತೋರಿ, ಈ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವಂತಹದ್ದೇನೂ ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಭಯ ನನಗೆ ಇದೆ.
ಪ್ರಮಾದಾಚ್ಚರಿತಂ ಕಚ್ಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾವರಜಸ್ಯ ಮೇ । ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯರ್ಷಿಭಿರ್ದೃಷ್ಟಂ ನಾನುರೂಪಮಿವಾತ್ಮನ: ।। ೨.೧೧೬.
ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಅಸಾಧುವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ, ಮುನಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆಯೋ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ನನಗೆ ಇದೆ.
ಕಚ್ಚಿಚ್ಛುಶ್ರೂಷಮಾಣಾ ವ: ಶುಶ್ರೂಷಣಪರಾ ಮಯಿ । ಪ್ರ(ಮ)ಮಾದಾಭ್ಯುಚಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಸೀತಾ ಯುಕ್ತಂ ನ ವರ್ತತೇ ।। ೨.೧೧೬.
ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಗೆ ಸದಾ ತೊಡಗಿರುವ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳುವ ಸೀತೆಯು, ಅನವಧಾನದಿಂದ ತನ್ನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸಿದಳೇ ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ಚಿಂತೆಯಾಗಿದೆ.
ಅಥರ್ಷಿರ್ಜರಯಾ ವೃದ್ಧಸ್ತಪಸಾ ಚ ಜರಾಂ ಗತ: । ವೇಪಮಾನ ಇವೋವಾಚ ರಾಮಂ ಭೂತದಯಾಪರಮ್ ।। ೨.೧೧೬.
ಆಗ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವೃದ್ಧನಾದ ಮುನಿಯು, ವಯೋಭಾರದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಕರುಣೆ ಉಳ್ಳ ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕುತ: ಕಲ್ಯಾಣಸತ್ತ್ವಾಯಾ: ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿರತೇಸ್ತಥಾ । ಚಲನಂ ತಾತ ವೈದೇಹ್ಯಾಸ್ತಪಸ್ವಿಷು ವಿಶೇಷತ: ।। ೨.೧೧೬.
ತಾತ, ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳ ವೈದೇಹಿಯವರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಪಸ್ವಿಗಳ ನಡುವೆ, ಯಾವ ತಪ್ಪಾದರೂ ಸಂಭವಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ತ್ವನ್ನಿಮಿತ್ತಮಿದಂ ತಾವತ್ತಾಪಸಾನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ತತೇ । ರಕ್ಷೋಭ್ಯಸ್ತೇನ ಸಂವಿಗ್ನಾ: ಕಥಯನ್ತಿ ಮಿಥ: ಕಥಾ: ।। ೨.೧೧೬.
ಈ ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ನೀನೇ ಕಾರಣ. ರಾಕ್ಷಸರ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ರಾವಣಾವರಜ: ಕಶ್ಚಿತ್ ಖರೋ ನಾಮೇಹ ರಾಕ್ಷಸ: । ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ತಾಪಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಜನಸ್ಥಾನನಿಕೇತನಾನ್ ।। ೨.೧೧೬.
ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ತಮ್ಮನಾದ ಖರ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಇದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಓಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಧೃಷ್ಟಶ್ಚ ಜಿತಕಾಶೀಂ ಚ ನೃಶಂಸ: ಪುರುಷಾದಕ: । ಅವಲಿಪ್ತಶ್ಚ ಪಾಪಶ್ಚ ತ್ವಾಂ ಚ ತಾತ ನ ಮೃಷ್ಯತೇ ।। ೨.೧೧೬.
ಅವನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಕ್ರೂರ, ಮಾನವರನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು, ಅಹಂಕಾರಿಯೂ ಪಾಪಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ, ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ತ್ವಂ ಯದಾಪ್ರಭೃತಿ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಶ್ರಮೇ ತಾತ ವರ್ತಸೇ । ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಿಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ತಾಪಸಾನ್ ।। ೨.೧೧೬.
ನೀನು ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೇ, ರಾಕ್ಷಸರು ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ ಬೀಭತ್ಸೈ: ಕ್ರೂರೈರ್ಭೀಷಣಕೈರಪಿ । ನಾನಾರೂಪೈರ್ವಿರೂಪೈಶ್ಚ ರೂಪೈರ್ವಿಕೃತದರ್ಶನೈ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರು ಭಯಾನಕವಾದ, ಕ್ರೂರವಾದ, ವಿಭತ್ಸ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ವಿಕೃತ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಎದುರು ಬರುತ್ತಾರೆ.
ಅಪ್ರಶಸ್ತೈರಶುಚಿಭಿ: ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯ ಚ ತಾಪಸಾನ್ । ಪ್ರತಿಘ್ನನ್ತ್ಯಪರಾನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಮನಾರ್ಯ್ಯಾ: ಪುರತ: ಸ್ಥಿತಾ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರು ಅಶುಚಿ ಮತ್ತು ಅಪವಿತ್ರವಾದ ಕ್ರೂರ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷು ತೇಷ್ವಾಶ್ರಮಸ್ಥಾನೇಷ್ವಬುದ್ಧಮವಲೀಯ ಚ । ರಮನ್ತೇ ತಾಪಸಾಂಸ್ತತ್ರ ನಾಶಯನ್ತೋ ಽಲ್ಪಯೇತಸ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರು ಆ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಅಡಗಿ, ಅಲ್ಪಧರ್ಮಿಗಳಾದ ಆ ದುಷ್ಟರು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಪಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಸ್ರುಗ್ಭಾಣ್ಡಾನಗ್ನೀನ್ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿ ವಾರಿಣಾ । ಕಲಶಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಮೃದ್ನನ್ತಿ ಹವನೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ ।। ೨.೧೧೬.
ಅವರು ಹೋಮದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಳವುಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೋಮ ಆರಂಭವಾಗುವಾಗಲೇ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೈರ್ದುರಾತ್ಮಭಿರಾಮೃಷ್ಟಾನಾಶ್ರಮಾನ್ ಪ್ರಜಿಹಾಸವ: । ಗಮನಾಯಾನ್ಯದೇಶಸ್ಯ ಚೋದಯನ್ತ್ಯೃಷಯೋ ಽದ್ಯ ಮಾಮ್ ।। ೨.೧೧೬.
ಆ ದುಷ್ಟರು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಮುನಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಇಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ತತ್ಪುರಾ ರಾಮ ಶಾರೀರೀಮುಪಹಿಂಸಾಂ ತಪಸ್ವಿಷು । ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ ದುಷ್ಟಾಸ್ತೇ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮ ಇಮಮಾಶ್ರಮಮ್ ।। ೨.೧೧೬.
ರಾಮಾ, ಆ ದುಷ್ಟರು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ಮೊದಲು ನಾವು ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗೋಣ.
ಬಹುಮೂಲಫಲಂ ಚಿತ್ರಮವಿದೂರಾದಿತೋ ವನಮ್ । ಪುರಾಣಾಶ್ರಮಮೇವಾಹಂ ಶ್ರಯಿಷ್ಯೇ ಸಗಣ: ಪುನ: ।। ೨.೧೧೬.
ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ, ಹಲವಾರು ಮೂಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಹಳೆಯ ಅರಣ್ಯವಿದೆ; ನಾನು ನನ್ನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಆ ಹಳೆಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಖರಸ್ತ್ವಯ್ಯಪಿ ಚಾಯುಕ್ತಂ ಪುರಾ ತಾತ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ಸಹಾಸ್ಮಾಭಿರಿತೋ ಗಚ್ಛ ಯದಿ ಬುದ್ಧಿ: ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೨.೧೧೬.
ತಂದೆ, ಖರನು ಕೂಡ ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದನು; ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗು.
ಸಕಲತ್ರಸ್ಯ ಸನ್ದೇಹೋ ನಿತ್ಯಂ ಯತ್ತಸ್ಯ ರಾಘವ । ಸಮರ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ವಸತೋ ವಾಸೋ ದು:ಖಮಿಹಾದ್ಯ ತೇ ।। ೨.೧೧೬.
ರಾಘವ, ಯಾವವನಿಗೆ ಮನೆಯವರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುಮಾನವೋ, ಅವನಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಇಂದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತವನ್ತಂ ರಾಮಸ್ತಂ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ತಪಸ್ವಿನಮ್ । ನ ಶಶಾಕೋತ್ತರೈರ್ವಾಕ್ಯೈರವರೋದ್ಧುಂ ಸಮುತ್ಸುಕ: ।। ೨.೧೧೬.
ಅವನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲು ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.