ಅಲ್ಪೋಷ್ಣಕ್ಷುಬ್ಧಸಲಿಲಾಂ ಧರ್ಮೋತ್ತಪ್ತವಿಹಙ್ಗಮಾಮ್ । ಲೀನಮೀನಝಷಗ್ರಾಹಾಂ ಕೃಶಾಂ ಗಿರಿನದೀಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ಅಲ್ಪವಾದ, ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿರುವ, ನೀರು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ದೂರವಾದ, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ, ಹೀಗೆ ಬಲಹೀನವಾದ ಒಂದು ಪರ್ವತದ ನದಿಯಂತೆ.
ವಿಧೂಮಾಮಿವ ಹೇಮಾಭಾಮಧ್ವರಾಗ್ನೇ: ಸಮುತ್ಥಿತಾಮ್ । ಹವಿರಭ್ಯುಕ್ಷಿತಾಂ ಪಶ್ಚಾತ್ ಶಿಖಾಂ ವಿಪ್ರಲಯಂ ಗತಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಹೋಮದ ನಂತರ, ಹವನದ ಹತ್ತಿರ ಹೊತ್ತಿ, ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಆದರೆ ಧೂಮವಿಲ್ಲದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಆರಿಹೋಗುವ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ.
ವಿಧ್ವಸ್ತಕವಚಾಂ ರುಗ್ಣಜವಾಜಿರಥಧ್ವಜಾಮ್ । ಹತಪ್ರವೀರಾಮಾಪನ್ನಾಂ ಚಮೂಮಿವ ಮಹಾಹವೇ ।। ೨.೧೧೪.
ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕವಚಗಳು ಮುರಿದು, ಕುದುರೆಗಳು, ರಥಗಳು, ಧ್ವಜಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ವೀರರು ಬಿದ್ದಿರುವ, ದುರಂತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸೇನೆಯಂತೆ.
ಸಫೇನಾ ಸಸ್ವನಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಾಗರಸ್ಯ ಸಮುತ್ಥಿತಾಮ್ । ಪ್ರಶಾನ್ತಮಾರುತೋದ್ಘಾತಾಂ ಜಲೋರ್ಮಿಮಿವ ನಿಸ್ವನಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಒಮ್ಮೆ ನಾದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಫೇನದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ, ಆದರೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶಾಂತಗೊಂಡು, ಅದರ ಗರ್ಜನೆ ನಿಂತ ಸಾಗರದ ಅಲೆಯಂತೆ.
ತ್ಯಕ್ತಾಂ ಯಜ್ಞಾಯುಧೈ: ಸರ್ವೈರಭಿರೂಪೈಶ್ಚ ಯಾಜಕೈ: । ಸುತ್ಯಾಕಾಲೇ ವಿನಿರ್ವೃತ್ತೇ ವೇದಿಂ ಗತರವಾಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಯಾಜಕರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಸೋಮಯಾಗ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ, ಶಾಂತವಾಗಿರುವ ವೇದಿಕೆಯಂತೆ.
ಗೋಷ್ಠಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಾಮಾರ್ತ್ತಾಮಚರನ್ತೀಂ ತೃಣಂ ನವಮ್ । ಗೋವೃಷೇಣ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾಂ ಗವಾಂ ಪತ್ತಿಮಿವೋತ್ಸುಕಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಹಿಂಡು ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು, ಎತ್ತು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ, ತನ್ನ ನಾಯಕರಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವ ಹಸುವಿನಂತೆ.
ಪ್ರಭಾಕರಾದ್ಯೈ: ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈ: ಪ್ರಜ್ವಲದ್ಭಿರಿವೋತ್ತಮೈ: । ವಿಯುಕ್ತಾಂ ಮಣಿಭಿರ್ಜಾತ್ಯೈರ್ನವಾಂ ಮುಕ್ತಾವಲೀಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ಹೊಸ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ, ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಹೊಳೆಯುವ ಮಣಿಗಳು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವದು.
ಸಹಸಾ ಚಲಿತಾಂ ಸ್ಥಾನಾನ್ಮಹೀಂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯಾದ್ಗತಾಮ್ । ಸಂಹೃತದ್ಯುತಿವಿಸ್ತಾರಾಂ ತಾರಾಮಿವ ದಿವಶ್ಚ್ಯುತಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಅಚಾನಕ್ ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ.
ಪುಷ್ಪನದ್ಧಾಂ ವಸನ್ತಾನ್ತೇ ಮತ್ತಭ್ರಮರನಾದಿತಾಮ್ । ದ್ರುತದಾವಾಗ್ನಿವಿಪ್ಲುಷ್ಟಾಂ ಕ್ಲಾನ್ತಾಂ ವನಲತಾಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ವಸಂತಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಮದುಮಕ್ಕಳ ಹೂಂಕರದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಆದರೆ ದಾವಾನಳಿಯಿಂದ ಸುಡಿ ಬಿದ್ದ, ದಣಿದ ಕಾಡಿನ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ.
ಸಮ್ಮೂಢನಿಗಮಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾಂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಿಪಣಾಪಣಾಮ್ । ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶऺಶಿನಕ್ಷತ್ರಾಂ ದ್ಯಾಮಿವಾಮ್ಬುಧರೈರ್ವೃತಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆಕಾಶದಂತೆ; ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ, ವೇದಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿರುವ ನಗರದಂತೆ.
ಕ್ಷೀಣಪಾನೋತ್ತಮೈರ್ಭಿನ್ನೈ: ಶರಾವೈರಭಿಸಂವೃತಾಮ್ । ಹತಶೌಣ್ಡಾಮಿವಾಕಾಶೇ ಪಾನಭೂಮಿಮಸಂಸ್ಕೃತಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಉತ್ತಮ ಮದ್ಯ ಕುಡಿಯುವವರಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿ, ಮುರಿದುಹೋದ ಮತ್ತು ಖಾಲಿಯಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸದ ಕುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳದಂತೆ.
ವೃಕ್ಣಭೂಮಿತಲಾಂ ನಿಮ್ನಾಂ ವೃಕ್ಣಪಾತ್ರೈ: ಸಮಾವೃತಾಮ್ । ಉಪಯುಕ್ತೋದಕಾಂ ಭಗ್ನಾಂ ಪ್ರಪಾಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ನೆಲ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿರುವ, ಮುರಿದುಹೋದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ, ನೀರು ಮುಗಿದ, ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಬಾವಿಯಂತೆ.
ವಿಪುಲಾಂ ವಿತತಾಂ ಚೈವ ಯುಕ್ತಪಾಶಾಂ ತರಸ್ವಿನಾಮ್ । ಭೂಮೌ ಬಾಣೈರ್ವಿನಿಷ್ಕೃತ್ತಾಂ ಪತಿತಾಂ ಜ್ಯಾಮಿವಾಯುಧಾತ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಬಲಿಷ್ಠರು ಎಳೆಯುವ, ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲು, ಆದರೆ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು, ಅದರ ಜ್ಯಾ ತುಂಡಾದಂತೆ.
ಸಹಸಾ ಯುದ್ಧಶೌಣ್ಡೇನ ಹಯಾರೋಹೇಣ ವಾಹಿತಾಮ್ । ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಭಾಣ್ಡಾಮುತ್ಸೃಷ್ಟಾಂ ಕಿಶೋರೀಮಿವ ದುರ್ಬಲಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಅಚಾನಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಕುದುರೆ ಸವಾರನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಬಿಸುಟಿರುವ, ಬಲಹೀನವಾದ ಯುವತಿಯಂತೆ.
ಶುಷ್ಕತೋಯಾಂ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯೈ: ಕೂರ್ಮೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿರ್ವೃತಾಮ್ । ಪ್ರಭಿನ್ನತಟವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ವಾಪೀಮಿವ ಹೃತೋತ್ಪಲಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ನೀರು ಒಣಗಿಹೋದ, ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಆಮೆಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ತೀರಗಳು ಮುರಿದು ಹೋದ, ಕಮಲಗಳು ಇಲ್ಲದ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಯಂತೆ.
ಪುರುಷಸ್ಯಾಪ್ರಹೃಷ್ಟಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನುಲೇಪನಾಮ್ । ಸನ್ತಪ್ತಾಮಿವ ಶೋಕೇನ ಗಾತ್ರಯಷ್ಟಿಮಭೂಷಣಾಮ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದುಗುಡದಿಂದ ದೇಹ ಸುಡುತ್ತಿರುವ, ಲೇಪನ ಹಾಕಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದ, ದುಃಖಿತ ಮಹಿಳೆಯಂತೆ.
ಪ್ರಾವೃಷಿ ಪ್ರವಿಗಾಢಾಯಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯಾಭ್ರಮಣ್ಡಲಮ್ । ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾಂ ನೀಲಜೀಮೂತೈರ್ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಪ್ರಭಾಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಗಾಢವಾದ ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ನೀಲಿಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ.
ಭರತಸ್ತು ರಥಸ್ಥ: ಸನ್ ಶ್ರೀಮಾನ್ ದಶರಥಾತ್ಮಜ: । ವಾಹಯನ್ತಂ ರಥಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸಾರಥಿಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೧೧೪.
ಆದರೆ ಶ್ರೀಮಂತ ದಶರಥನ ಪುತ್ರ ಭರತನು, ರಥದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಅದನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಕಿಂ ನು ಖಲ್ವದ್ಯ ಗಮ್ಭೀರೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೋ ನ ನಿಶಮ್ಯತೇ । ಯಥಾಪುರಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಗೀತವಾದಿತ್ರನಿಸ್ವನ: ।। ೨.೧೧೪.
ಇಂದು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹಾಡು-ವಾದ್ಯಗಳ ಆಳವಾದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದೆ ಹೋದದ್ದು ಏಕೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಾರುಣೀಮದಗನ್ಧಶ್ಚ ಮಾಲ್ಯಗನ್ಧಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತ: । ಧೂಪಿತಾಗರುಗನ್ಧಶ್ಚ ನ ಪ್ರವಾತಿ ಸಮನ್ತತ: ।। ೨.೧೧೪.
ಮದ್ಯದ ವಾಸನೆ, ಹೂಮಾಲೆಗಳ ಸುಗಂಧ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ; ಧೂಪ ಮತ್ತು ಅಗರುದ ವಾಸನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಯಾನಪ್ರವರಘೋಷಶ್ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ ಹಯನಿಸ್ವನ: । ಪ್ರಮತ್ತಗಜನಾದಶ್ಚ ಮಹಾಂಶ್ಚ ರಥನಿಸ್ವನ: । ನೇದಾನೀಂ ಶ್ರೂಯತೇ ಪುರ್ಯಾಮಸ್ಯಾಂ ರಾಮೇ ವಿವಾಸಿತೇ ।। ೨.೧೧೪.
ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಮೇಲೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ರಥಗಳ ಗದ್ದಲ, ಕುದುರೆಗಳ ಮೃದುವಾದ ಹಿಂಹಿಂಚು, ಮದಮತ್ತ ಆನೆಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ದೊಡ್ಡ ರಥಗಳ ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲವೂ ಈಗ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಚನ್ದನಾಗರುಗನ್ಧಾಂಶ್ಚ ಮಹಾರ್ಹಾಶ್ಚ ನವಸ್ರಜ: । ಗತೇ ಹಿ ರಾಮೇ ತರುಣಾ: ಸನ್ತಪ್ತಾ ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ ।। ೨.೧೧೪.
ರಾಮನು ಹೋದಮೇಲೆ, ಯುವತಿಯರು ದುಃಖದಿಂದ ಚಂದನ, ಅಗರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹೂಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಬಹಿರ್ಯಾತ್ರಾಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚಿತ್ರಮಾಲ್ಯಧರಾ ನರಾ: । ನೋತ್ಸವಾ: ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರಾಮಶೋಕಾರ್ದಿತೇ ಪುರೇ ।। ೨.೧೧೪.
ಅಲಂಕಾರ ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಹೊರಗೆ ಸವಾರಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಮನಿಗಾಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸಹ ನೂನಂ ಮಮ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಪುರಸ್ಯಾಸ್ಯದ್ಯುತಿರ್ಗತಾ । ನಹಿ ರಾಜತ್ಯಯೋಧ್ಯೇಯಂ ಸಾಸಾರೇವಾರ್ಜುನೀ ಕ್ಷಪಾ ।। ೨.೧೧೪.
ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ನನ್ನ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಈ ನಗರದ ಹೊಳಪು ಕೂಡ ಹೋದಂತಾಗಿದೆ; ಅಯೋಧ್ಯೆ ಈಗ ಬೂದಿಯ ಹಬ್ಬಳಿದ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆಯೇ ಮಂಕಾಗಿದೆ.
ಕದಾ ನು ಖಲು ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಇವಾಗತ: । ಜನಯಿಷ್ಯತ್ಯಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಹರ್ಷಂ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಇವಾಮ್ಬುದ: ।। ೨.೧೧೪.
ಯಾವಾಗ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನು ಹಬ್ಬದಂತಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಸಂತೋಷ ತರ듯 ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತಾನೋ ಎಂದು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ತರುಣೈಶ್ಚಾರುವೇಷೈಶ್ಚ ನರೈರುನ್ನತಗಾಮಿಭಿ: । ಸಮ್ಪತದ್ಭಿರಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ನಾಭಿಭಾನ್ತಿ ಮಹಾಪಥಾ: ।। ೨.೧೧೪.
ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳು ಈಗ ಯುವಕರು ಸುಂದರವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಏವಂ ಬಹುವಿಧಂ ಜಲ್ಪನ್ ವಿವೇಶ ವಸತಿಂ ಪಿತು: । ತೇನ ಹೀನಾಂ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ಸಿಂಹಹೀನಾಂ ಗುಹಾಮಿವ ।। ೨.೧೧೪.
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ರಾಜನಿಲ್ಲದ ಆ ಮನೆ, ಸಿಂಹವಿಲ್ಲದ ಗುಹೆಯಂತಿತ್ತು.
ತದಾ ತದನ್ತ:ಪುರಮುಜ್ಝಿತಪ್ರಭಂ ಸುರೈರಿವೋತ್ಸೃಷ್ಟಮಭಾಸ್ಕರಂ ದಿನಮ್ । ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವನ್ತು ವಿವಿಕ್ತಮಾತ್ಮವಾನ್ ಮುಮೋಚ ಬಾಷ್ಪಂ ಭರತ: ಸುದು:ಖಿತ: ।। ೨.೧೧೪.
ಆಗ, ಆ ಒಳಮನೆ ಹೊಳಪನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ದೇವತೆಗಳು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಸೂರ್ಯರಹಿತ ಹಗಲಿನಂತೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ ಭರತನು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದನು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುರ್ದಶೋತ್ತರಶತತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಾಗಿಯೇ ಪವಿತ್ರ ರಾಮಾಯಣದ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ನೂರನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
thumb|ಪಞ್ಚದಶಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ತತೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಾತಽ: ಸ ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ದೃಢವ್ರತ: । ಭರತ: ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತೋ ಗುರೂನಿದಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ।। ೨.೧೧೫.
ನಂತರ, ಭರತನು ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಗಾಢವಾದ ವ್ರತದಿಂದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.