ಶತ್ರುಘ್ನ: ಕುಶಲಮತಿಸ್ತು ತೇ ಸಹಾಯ: ಸೌಮಿತ್ರಿರ್ಮಮ ವಿದಿತ: ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ರಮ್ । ಚತ್ವಾರಸ್ತನಯವರಾ ವಯಂ ನರೇನ್ದ್ರಂ ಸತ್ಯಸ್ಥಂ ಭರತ ಚರಾಮ ಮಾ ವಿಷಾದಮ್ ।। ೨.೧೦೭.
ಶತ್ರುಘ್ನನು ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹಾಯಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಸೌಮಿತ್ರಿ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರರು ಸತ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಭರತ, ನೀನು ದುಃಖಪಡಬೇಡ.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತೋತ್ತರಶತತಮ: ಸರ್ಗ:
ಹೀಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರ ಪವಿತ್ರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
thumb|ಅಷ್ಟಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಆಶ್ವಾಸಯನ್ತಂ ಭರತಂ ಜಾಬಾಲಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ: । ಉವಾಚ ರಾಮಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಂ ಧರ್ಮಾಪೇತಮಿದಂ ವಚ: ।। ೨.೧೦೮.
ಭರತನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾಬಾಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಸಾಧು ರಾಘವ ಮಾಭೂತ್ತೇ ಬುದ್ಧಿರೇವಂ ನಿರರ್ಥಿಕಾ । ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯ ನರಸ್ಯೇವ ಹ್ಯಾರ್ಯಬುದ್ಧೇರ್ಮನಸ್ವಿನ: ।। ೨.೧೦೮.
ರಾಘವ, ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದು. ನೀನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಯೋಚಿಸಬೇಡ.
ಕ: ಕಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ಬನ್ಧು: ಕಿಮಾಪ್ಯಂ ಕಸ್ಯ ಕೇನಚಿತ್ । ಯದೇಕೋ ಜಾಯತೇ ಜನ್ತುರೇಕ ಏವ ವಿನಶ್ಯತಿ ।। ೨.೧೦೮.
ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು? ಏನು ಯಾರದು? ಯಾರು ಯಾರಿಂದ ಏನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನು ಒಬ್ಬನೇ ಹುಟ್ಟಿ, ಒಬ್ಬನೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಮಾನ್ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚೇತಿ ರಾಮ ಸಜ್ಜೇತಯೋ ನರ: । ಉನ್ಮತ್ತ ಇವ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿದ್ಧಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ।। ೨.೧೦೮.
ರಾಮ, 'ತಾಯಿ', 'ತಂದೆ' ಎಂಬ ಬಂಧನವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಪಿಸಾಚಿಯಂತೆ. ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲ.
ಯಥಾ ಗ್ರಾಮಾನ್ತರಂ ಗಚ್ಛನ್ ನರ: ಕಶ್ಚಿತ್ ಕ್ವಚಿದ್ವಸೇತ್ । ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಚ ತಮಾವಾಸಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಾಪರೇ ಽಹನಿ ।। ೨.೧೦೮.
ಹೆಚ್ಚು ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವವನೊಬ್ಬನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲಾದರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಬೇರೆಡೆ ನೆಲಸುತ್ತಾನೆ.
ಏವಮೇವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಗೃಹಂ ವಸು । ಆವಾಸಮಾತ್ರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಸಜ್ಜನ್ತೇ ನಾತ್ರ ಸಜ್ಜನಾ: ।। ೨.೧೦೮.
ಅದೇವಿಧವಾಗಿ, ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಕುಲದ ರಾಮ, ಜನರಿಗೆ ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಮನೆ ಇವುಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಷ್ಟೆ; सज್ಜನರು ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಿತ್ರ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸ ನಾರ್ಹಸಿ ನರೋತ್ತಮ । ಆಸ್ಥಾತುಂ ಕಾಪಥಂ ದು:ಖಂ ವಿಷಮಂ ಬಹುಕಣ್ಟಕಮ್ ।। ೨.೧೦೮.
ನೀನು ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದುಃಖಕರವಾದ, ಕಷ್ಟಕರವಾದ, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಾರದು, ಮಾನ್ಯನೇ.
ಸಮೃದ್ಧಾಯಾಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಷೇಚಯ । ಏಕವೇಣೀ ಧರಾ ಹಿ ತ್ವಾಂ ನಗರೀ ಸಮ್ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ ।। ೨.೧೦೮.
ಭರತ, ಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ರಾಜಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಜಡೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ನಗರಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.
ರಾಜಭೋಗಾನನುಭವನ್ ಮಹಾರ್ಹಾನ್ ಪಾರ್ಥಿವಾತ್ಮಜ । ವಿಹರ ತ್ವಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಯಥಾ ಶಕ್ರಸ್ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ ।। ೨.೧೦೮.
ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ನೀನು ಇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವಂತೆ ಆನಂದಿಸು, ರಾಜಕುಮಾರನೇ.
ನ ತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ದಶರಥಸ್ತ್ವಂ ಚ ತಸ್ಯ ನ ಕಶ್ಚನ । ಅನ್ಯೋ ರಾಜಾ ತ್ವಮನ್ಯ: ಸ ತಸ್ಮಾತ್ ಕುರು ಯದುಚ್ಯತೇ ।। ೨.೧೦೮.
ನೀನು ದಶರಥನಲ್ಲ, ಅವನು ನೀನಲ್ಲ; ಈಗ ಬೇರೆ ರಾಜನು ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನೀನು ನಡೆಯಬೇಕು.
ಬೀಜಮಾತ್ರಂ ಪಿತಾ ಜನ್ತೋ: ಶುಕ್ಲಂ ರುಧಿರಮೇವ ಚ । ಸಂಯುಕ್ತಮೃತುಮನ್ಮಾತ್ರಾ ಪುರುಷಸ್ಯೇಹ ಜನ್ಮ ತತ್ ।। ೨.೧೦೮.
ತಂದೆ ಒಂದು ಬೀಜ ಮಾತ್ರ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ರಕ್ತವೂ ಹಾಗೆ; ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿ, ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ.
ಗತ: ಸ ನೃಪತಿಸ್ತತ್ರ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಯತ್ರ ತೇನ ವೈ । ಪ್ರವೃತ್ತಿರೇಷಾ ಮರ್ತ್ತ್ಯಾನಾಂ ತ್ವಂ ತು ಮಿಥ್ಯಾ ವಿಹನ್ಯಸೇ ।। ೨.೧೦೮.
ಆ ರಾಜನು ಹೋಗಬೇಕಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಇದೇ ಮಾರ್ಗ, ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯೆ.
ಅರ್ಥಧರ್ಮಪರಾ ಯೇ ಯೇ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಶೋಚಾಮಿ ನೇತರಾನ್ । ತೇ ಹಿ ದು:ಖಮಿಹ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿನಾಶಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಭೇಜಿರೇ ।। ೨.೧೦೮.
ಹಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ದುಃಖಪಡುತ್ತೇನೆ, ಇತರರಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಿ, ಸತ್ತಮೇಲೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಅಷ್ಟಕಾ ಪಿತೃದೈವತ್ಯಮಿತ್ಯಯಂ ಪ್ರಸೃತೋ ಜನ: । ಅನ್ನಸ್ಯೋಪದ್ರವಂ ಪಶ್ಯ ಮೃತೋ ಹಿ ಕಿಮಶಿಷ್ಯತಿ ।। ೨.೧೦೮.
ಜನರು ಅಷ್ಟಕಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆಂದು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನೋಡು, ಸತ್ತವನು ಹಾಳಾದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ತಿನ್ನಬಲ್ಲನೆ?
ಯದಿ ಭುಕ್ತಮಿಹಾನ್ಯೇನ ದೇಹಮನ್ಯಸ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ । ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರವಸತ: ಶ್ರಾದ್ಧಂ ನ ತತ್ ಪಥ್ಯಶನಂ ಭವೇತ್ ।। ೨.೧೦೮.
ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ತಿನ್ನಿದ ಆಹಾರ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದಾದರೆ, ದೂರವಿರುವವನಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಕೊಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವಾಗದು.
ದಾನಸಂವನನಾ ಹ್ಯೇತೇ ಗ್ರನ್ಥಾ ಮೇಧಾವಿಭಿ: ಕೃತಾ: । ಯಜಸ್ವ ದೇಹಿ ದೀಕ್ಷಸ್ವ ತಪಸ್ತಪ್ಯಸ್ವ ಸನ್ತ್ಯಜ ।। ೨.೧೦೮.
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಂದ ದಾನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 'ಹೋಮ ಮಾಡು, ದಾನ ಮಾಡು, ದೀಕ್ಷೆ ಸ್ವೀಕರಿಸು, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು, ತ್ಯಾಗ ಮಾಡು' ಎಂದು.
ಸ ನಾಸ್ತಿ ಪರಮಿತ್ಯೇವ ಕುರು ಬುದ್ಧಿಂ ಮಹಾಮತೇ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯತ್ತದಾತಿಷ್ಠ ಪರೋಕ್ಷಂ ಪೃಷ್ಠತ: ಕುರು ।। ೨.೧೦೮.
ಅದರಿಂದ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನೇ, 'ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಏನು ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸು; ಕಾಣುವದನ್ನು ಅನುಸರಿಸು, ಕಾಣದನ್ನು ಬದಿಗಿಡು.
ಸ ತಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸರ್ವಲೋಕನಿದರ್ಶಿನೀಮ್ । ರಾಜ್ಯಂ ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ಭರತೇನ ಪ್ರಸಾದಿತ: ।। ೨.೧೦೮.
ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಭರತನು ಕೇಳಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಶ್ರೀಮದಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟೋತ್ತರಶತತಮ: ಸರ್ಗ:
ಇಂತಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮಹಾ ರಾಮಾಯಣದ ಪವಿತ್ರ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ನೂರ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.
thumb|ನವಾಧಿಕಶತತಮಃ ಸರ್ಗಃ ಶ್ರೂಯತಾಮ್|center ಜಾಬಾಲೇಸ್ತು ವಚ: ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮ: ಸತ್ಯಾತ್ಮನಾಂ ವರ: । ಉವಾಚ ಪರಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾವಿಪನ್ನಯಾ ।। ೨.೧೦೯.
ಜಾಬಾಲಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮನು, ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಗಂಭೀರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಭವಾನ್ ಮೇ ಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ವಚನಂ ಯದಿಹೋಕ್ತವಾನ್ । ಅಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಸಙ್ಕಾಶಮಪಥ್ಯಂ ಪಥ್ಯಸಮ್ಮಿತಮ್ ।। ೨.೧೦೯.
ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲೆಂದು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು, ಕೆಲಸದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಅಲ್ಲ, ಹಿತಕರವೆಂದು ತೋರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹಿತಕರವಲ್ಲ.
ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಸ್ತು ಪುರುಷ: ಪಾಪಾಚಾರಸಮನ್ವಿತ: । ಮಾನಂ ನ ಲಭತೇ ಸತ್ಸು ಭಿನ್ನಚಾರಿತ್ರದರ್ಶನ: ।। ೨.೧೦೯.
ಮರ್ಯಾದೆಯಿಲ್ಲದ, ಕೆಟ್ಟ ನಡೆವವನಾಗಿ, ಒಳ್ಳೆಯವರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯಲಾಗದು, ದುಶ್ಚರಿತ್ರೆಯವನು ಎಂದೇ ಕಾಣಲ್ಪಡುವನು.
ಕುಲೀನಮಕುಲೀನಂ ವಾ ವೀರಂ ಪುರುಷಮಾನಿನಮ್ । ಚಾರಿತ್ರಮೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ ಶುಚಿಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಽಶುಚಿಮ್ ।। ೨.೧೦೯.
ಕುಲವಂತನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದವನಾಗಿರಲಿ, ಶೂರನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನನ್ನು ದೊಡ್ಡವನೆಂದುಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿರಲಿ, ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಅವನು ಶುದ್ಧನೋ ಅಶುದ್ಧನೋ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಅನಾರ್ಯಸ್ತ್ವಾರ್ಯಸಙ್ಕಾಶ: ಶೌಚಾದ್ಧೀನಸ್ತಥಾ ಶುಚಿ: । ಲಕ್ಷಣ್ಯವದಲಕ್ಷಣ್ಯೋ ದು:ಶೀಲ: ಶೀಲವಾನಿವ ।। ೨.೧೦೯.
ಅನಾರ್ಯನು ಆರ್ಯನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಶುದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದವನು ಶುದ್ಧನಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ, ಗುರುತು ಇಲ್ಲದವನು ಗುರುತಿರುವವನಂತೆ, ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯವನು ಒಳ್ಳೆಯವನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು.
ಅಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮವೇಷೇಣ ಯದೀಮಂ ಲೋಕಸಙ್ಕರಮ್ । ಅಭಿಪತ್ಸ್ಯೇ ಶುಭಂ ಹಿತ್ವಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿವಿವರ್ಜಿತಮ್ ।। ೨.೧೦೯.
ನಾನು ಧರ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸರಿಯಾದ ನಡೆ ಅನುಸರಿಸದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕಶ್ಚೇತಯಾನ: ಪುರುಷ: ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಚಕ್ಷಣ: । ಬಹುಮಂಸ್ಯತಿ ಮಾಂ ಲೋಕೇ ದುರ್ವೃತ್ತಂ ಲೋಕದೂಷಣಮ್ ।। ೨.೧೦೯.
ಯಾರಾದರೂ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ವಿವೇಕಿಯೊಬ್ಬನು, ನನ್ನನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಅಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಎಣಿಸುವನು.
ಕಸ್ಯ ಧಾಸ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ವೃತ್ತಂ ಕೇನ ವಾ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನುಯಾಮ್ । ಅನಯಾ ವರ್ತ್ತಮಾನೋ ಹಿ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಹೀನಪ್ರತಿಜ್ಞಯಾ ।। ೨.೧೦೯.
ನಾನು ನನ್ನ ನಡತೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಿ? ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ? ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ನಡತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನುสัตย์ವಚನ ತಪ್ಪಿದರೆ, ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪೂರೈಸಿದಂತಾಗದು.
ಕಾಮವೃತ್ತಸ್ತ್ವಯಂ ಲೋಕ: ಕೃತ್ಸ್ನ: ಸಮುಪವರ್ತ್ತತೇ । ಯದ್ವೃತ್ತಾ: ಸನ್ತಿ ರಾಜಾನಸ್ತದ್ವೃತ್ತಾ: ಸನ್ತಿ ಹಿ ಪ್ರಜಾ: ।। ೨.೧೦೯.
ಈ ಲೋಕದ ಜನರು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಜರು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಪ್ರಜೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.